ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସର ସମୃଦ୍ଧ କଳାରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ବୈଦ୍ଧିକ ଐତିହ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ ଭାବରେ ଛିଡା ହୋଇଛି। ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକାରର କେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ଓଡିଶା ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶନ ଯାହା କେବଳ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ବିବର୍ତ୍ତନକୁ କ୍ରମଶଃ କରିନାହିଁ ବରଂ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଗତିର ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି | ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପତ୍ରିକା ଗୁଡିକ ପ୍ରକାଶନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନରୁଣ, ଅରୁଣୋଦୟ, ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ, ଉତ୍କଳ ମଧୂପ, ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ସମୟର ବୈଦ୍ଧିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ରହିଅଛି ।

୧. ଜ୍ଞାନରୁଣ (୧୮୪୯): ଜ୍ଞାନାରୁଣ, ଅର୍ଥାତ୍ "ଜ୍ଞାନର ରଣା" ୧୮୪୯ ମସିହାରେ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ସାମ୍ବାଦିକତାର ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା | ରେଭରେଣ୍ଡ ଲେସିଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ପତ୍ରିକାଟି ସାହିତ୍ୟିକ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ଦାର୍ଶନିକ ଜ୍ଞାନକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥିଲା। ଏହା ଉଦୀୟମାନ ଲେଖକ ଏବଂ ଚିନ୍ତକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ବାଣ୍ଟିବା ବୈଦ୍ଧିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଯୋଗାଇଲା | ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡିଶାର ବୈଦ୍ଧିକ ନୈତିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଜ୍ଞାନରୁଣ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକାଶନଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

୨ ଅରୁଣୋଦୟ (୧୮୬୧): ଜ୍ଞାନରୁଣ ପଦାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ଅରୁଣୋଦୟ ଅର୍ଥାତ୍ "ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ" ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ଓଡିଶା ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଭର୍ଣ୍ଣାକୁଲେର ଲିଟରେଚର ସୋସାଇଟି ଆନୁକୁଲ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକା ଓଡିଶାରେ ସାମାଜିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ନବୀକରଣ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଆଲୋକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା | ଅରୁଣୋଦୟ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ, ମହିଳା ଅଧିକାର ପାଇଁ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତିର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରି ପ୍ରଗତି ଏବଂ ସମାନତା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ ପିଢିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲା |

୩. ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ (୧୮୭୩): ୧୮୭୩ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ ରାଜନୈତିକ ସକ୍ରିୟତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ ଉଭା ହେଲା | ବାଲେଶ୍ଵରରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଏହାର ସମ୍ପାଦକ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ଦେବ ଯିଏ କି ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରେମୀ ରହିଥିବାର ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଏହି ପତ୍ରିକା ମାଧ୍ୟମରେ ସୂଚିତ,ନିର୍ଭୟରେ ଶାସନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ସଂଗ୍ରହ କରି ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା | ଜନମତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ତଥା ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାରେ ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ଛିଡା ହୋଇଥିଲା |

୪. ଉତ୍କଳ ମଧୂପ (୧୮୭୮): ଉତ୍କଳ ମଧୂପ, ଅର୍ଥାତ୍ "ଉତ୍କଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ", ଯେତେବେଳେ ଏହା ୧୮୭୮ ମସିହାରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ସେତେବେଳେ ଓଡିଶାର ବୈଦ୍ଧିକ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲା। ସାହିତ୍ୟ, ଦର୍ଶନ, ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାକୁ ସମାନ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଆବିଷ୍କାର କରି ଏହି ପତ୍ରିକା ପାରମ୍ପାରିକ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା | ଉତ୍କଳ ମଧୂପ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନ୍ତଃ ବିଭାଗୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ସହ ଜଡିତ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ଦକ୍ଷ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ବୂଝାମଣାର ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବଢାଇ ଥିଲା | ଏହାର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୈଦ୍ଧିକ କୌତୁହଳ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନର ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ରହିଥିଲା।

୫ .ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା: (୧୮୮୦) ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟର ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଚିତ୍ରରେ ଓଡିଆ ଭାଷା ଏହାର ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି | ଏହାର ଅନେକ ଅବଦାନ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଛିଡା ହୋଇ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସାହିତ୍ୟିକ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ | ୧୮୮୦ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ପତ୍ରିକା ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ, କଳା ଏବଂ ସାମାଜିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ‌।

୧୮୮୦ ମସିହାରେ ଏହାର ଉଦ୍ଘାଟନୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା ଓଡିଆ ସାମ୍ବାଦିକତା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପାଦକ ଏବଂ ଯୋଗଦାନକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏହି ପତ୍ରିକା ବୈଦ୍ଧିକ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁକ୍ରମଣିକା ପାଲଟିଗଲା | ଏହାର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ କବିତା, କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ, ପ୍ରବନ୍ଧ ଏବଂ ସମାଲୋଚନାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବିବିଧ ସ୍ୱର ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା |

ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକାଙ୍କର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଓଡିଆ ଭାଷା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଏହାର ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତତା | ଏକ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ପନଃ କରଣ ପ୍ରଭାବ ସ୍ୱଦେଶୀ ଭାଷା ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲା, ପତ୍ରିକା ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଗର୍ବ ଏବଂ ପରିଚୟର ମୂଳଦୁଆ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା | ଏହା ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ସଶକ୍ତିକରଣର କାରଣକୁ ସମର୍ଥନ କରି ଲେଖକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲା।

ସାହିତ୍ୟ ବାହାରେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା ସମାଜ, ରାଜନୀତି ଏବଂ ସମସାମୟିକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହାର ପ୍ରବନ୍ଧ ଏବଂ ସମ୍ପାଦକୀୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଗତିବିଧି, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଓଡିଶାର ବିକାଶଶୀଳ ପରିଚୟ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା | ଜନମତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏବଂ ଏହାର ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଦ୍ଧିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏହି ପତ୍ରିକା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା |

ଅଧିକନ୍ତୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା ଏକ ନୂତନ ପିଢିର ଲେଖକ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିପୋଷଣ କରି ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ | ଏହା ପରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଉଦ୍ଭାବନ, ଓଡିଆ ଲେଖକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଜନଶୀଳତା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍କର୍ଷତା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କଲା |

ସମୟ ଅତିବାହିତ ସତ୍ତ୍ଵେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ସାମ୍ବାଦିକତାର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ରହିଥାଏ | ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ବୈଦ୍ଧିକ ବକ୍ତବ୍ୟରେ ଏହାର ଅବଦାନ ସମସାମୟିକ ଓଡିଆ ସମାଜକୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥାଏ | ଯେହେତୁ ଆମେ ୧୮୮୦ ବର୍ଷ ଏବଂ ଏହି ଆଇକନିକ୍ ପତ୍ରିକାର ଜନ୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିବା, ଆମେ ଏହାର ସ୍ଥାୟୀ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଏବଂ ଏହା ଓଡିଶାର ସାହିତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟରେ ଛାଡିଥିବା ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଚିହ୍ନକୁ ପାଳନ କରୁ |

ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ: ଓଡ଼ିଶାର ଜନହିତକର ପତ୍ରିକା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକାଶନ ତାରିଖଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ବିସ୍ତାରିତ | ଏହି ପ୍ରକାଶନଗୁଡ଼ିକ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ବୈଦ୍ଧିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଓଡିଶାର ସାମୂହିକ ଚେତନାରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଚିହ୍ନ ଛାଡିଥିଲେ | ସେମାନେ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ପ୍ରଗତିର ଏକ ଆତ୍ମା ପ୍ରତିପୋଷଣ କରିଥିଲେ, ପିଢିକୁ ଉତ୍କର୍ଷତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ |

ପରିଶେଷରେ, ଓଡ଼ିଶାର ପତ୍ରିକା ଗୁଡିକ - ଜ୍ଞାନରୁଣ, ଅରୁଣୋଦୟ, ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ, ଉତ୍କଳ ମଧୂପ ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୀପିକା- ଚିନ୍ତାଧାରାର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଲିଖିତ ଶବ୍ଦର ପ୍ରମାଣ ଅଟେ | ସେମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ନିଆଁକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଓଡିଶା ତଥା ବାହାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଥା ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ ଆଡକୁ ପଥ ଆଲୋକିତ କରାଏ | ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି, ଆମକୁ ସାହିତ୍ୟ, ସାମ୍ବାଦିକତା ଏବଂ ବୈଦ୍ଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି |

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଓଡ଼ିଶାର ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ ପତ୍ରିକା (ପୁରୁଣା ସମୟର)

ଓଡ଼ିଶାର ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ ପତ୍ରିକା (ପୁରୁଣା ସମୟର)