ପ୍ରାରମ୍ଭ-

ଓଡିଶାର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର ମାନ ସ୍ଥାପନ କରା ଯାଇଅଛି। ଆଜିକାଲି ମଣିଷ ସହର ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରକୃତି କୋଳର ଅଧିକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜୁଛି। ଏହି ଅଭାବ କୁ ପୂରଣ କରିପାରୁଛି ପ୍ରକୃତି ଶିବିର।ଏହା ଦ୍ବାରା ଆମେ ବ୍ୟସ୍ତତାମୟ ଜୀବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ଲଗାଇ ଜୀବନ ର ବାସ୍ତବ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପାଇପାରିଥାଉ।

ପ୍ରକୃତି ଶିବିରଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରକାର ସୁଯୋଗ ଯାହାଦ୍ବାରା ଅନେକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ, ଆଦିବାସୀ ସଂପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ଵ ଓ ଗୁରୁତ୍ବ ସଂପର୍କରେ ଅବଗତ ହୋଇପାରୁ । ଏହା ଦ୍ବାରା ଆମେ ଆମ ଭିତରେ ଖୋଜିପାରୁ ନୂତନତା। ନିଜ ଜ୍ଞାନ ର ଉଦୟ ହେବା ସହ ଦେଖିପାରୁ ଜୀବନର ବାସ୍ତବତା। ଏହା ଦ୍ବାରା ଆମେ ବୁଝି ପାରୁ ଆମର ପରିସର ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି।

ଏ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି ଶିବିର ମାନଙ୍କର ଗନ୍ତାଘର।ଏଠାରେ ରହିଛି ପ୍ରକୃତି ରାଣୀ ର ମହଲ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତି ରାଣୀ ନିଜର ଅସୀମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବିତ କରି ପାରିଛି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ବକୁ।।।।।।

ଅରଣ୍ୟ, ତୃଣଭୂମି, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକ ଆମ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ପରିସଂସ୍ଥାର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ ଓ ଜଳଚରଜୀବ ମାନେ ନିର୍ଭୟ ଓ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବସ ବାସ କରିଥାନ୍ତି।

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ବିଭିନ୍ନତା ହେବାର କାରଣ ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି,ଭୂ-ଉଚ୍ଚା ବଚ୍ଚ ଓ ଜଳବାୟୁ ର ତାରତମ୍ୟତା। ଏହି ତାରତମ୍ୟତା ଯୋଗୁଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଏ। ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ୮୯୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ, ୧୨୦୦ ପ୍ରକାରର ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ୨୫୦୦ ପ୍ରକାରର ମାଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳନ୍ତି। ଅନୁକୂଳ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ପରିସଂସ୍ଥା ହିଁ ଏମାନଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ ବାସସ୍ଥାନ ।

ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଭାରତରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ହାତୀ ପ୍ରମୁଖ।

ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜୈବ ମଣ୍ଡଳର ସୃଷ୍ଟି ପୃଥିବୀ କୁ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ତୃଣ ରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଇ ଏହାକୁ ସୁନ୍ଦରମୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥାଏ।ବିଶାଳ ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାନା ବିଧ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ତୃଣ । ଭାରତ , ପୃଥିବୀ ର ୧୨ ଗୋଟି ଜୈବ ବିବିଧତା ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ।ବୃକ୍ଷ ର ଆକଳନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ଦଶମ ଏବଂ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଚତୁର୍ଥ। ଏଠାରେ ପାଖାପାଖି ୪୭୦୦୦ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ପୃଥିବୀର ଛଅ ଶତାଂଶ ଫୁଲ ଗଛ ଭାରତରେ ରହିଅଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟତଃ ୧୫୦୦୦ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ଓଡ଼ିଶା ର ଅନ୍ୟ ନାମ ପ୍ରକୃତି ଓ ଏହାର ଅର୍ଥ ସ୍ବର୍ଗ। ପାରିଜାତ ନ‌ଥାଇ ମଧ୍ୟ ପାରିଜାତ ର ସୁଗନ୍ଧ ମିଳିଥାଏ ଏ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ। ସୁନ୍ଦରତାରେ ସ୍ବର୍ଗ ଠୁ ବି ବଳି ପଡିଯାଏ।ଏହି ଓଡ଼ିଶାର ଶରୀରକୁ ଧୋଇଦିଏ ସାଗର ର ପବିତ୍ର ଜଳଧାରା। ନଦୀ ତଟ ରେ ଭାସି ଆସେ ଶୀତଳ ପବନ। ଧାନ କ୍ଷେତ ରେ ପରିପୃଷ୍ଠ ହୋଇଉଠେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ।ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଅନେକ ପାହାଡ , ପର୍ବତ,ଛୋଟ ବଡ ନଦୀ, ବିଶାଳ ସମତଳ ଭୂମି, ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ, ସହସ୍ରାଧିକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ତୃଣଭୂମି, ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଇତ୍ୟାଦି ଇତ୍ୟାଦି। ଏ ସବୁ ହେଲେ ଉତ୍କଳ ର ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧନକାରୀ ଅଳଙ୍କାର। ଓଡ଼ିଶାର ଅରଣ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକରେ ନାନା ପ୍ରକାର ର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ହାତୀ, ବାଘ, ଚିତାବାଘ, ତେନ୍ଦୁଆ, ଠେକୁଆ, ନୀଳଗାଈ, ହରିଣ, ସମ୍ବର, ଗୟଳ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ର ବାସସ୍ଥଳୀ ସାଜିଛି ଏ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ। ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଶିମିଳିପାଳରେ ମହାବଳବାଘ ଓ ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଚନ୍ଦକା ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ହାତୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାନ୍ତି । ମାଲକାନଗିରି ଓ ଖଡ଼ିଆଳ ଅରଣ୍ୟରେ ବନ୍ୟମହିଷ ଏବଂ କୋରାପୁଟ, ସମ୍ବଲପୁର, ଦେବଗଡ଼, ବୌଦ୍ଧ, ଅନୁଗୁଳ, ପ୍ରଭୃତି ଜିଲ୍ଲାଗୁଡିକରେ ନୀଳଗାଈ, ଚଉଶିଙ୍ଗା, ହରିଣ, ସମ୍ବର ଏବଂ କଳାହାଣ୍ଡି, ବଲାଙ୍ଗିର ଓ ନୂଆପଡ଼ା ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୟଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାନ୍ତି। ଏହାଛଡ଼ା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ସବୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବା ସର୍ବତ୍ର ସ୍ଥାନ ରେ ଭାଲୁ, ଗଧିଆ, ଠେକୁଆ, ତେନ୍ଦୁଆ,ହରିଣ, ସମ୍ବର, ମାଙ୍କଡ଼ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ପୁରୀ ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଉପକୂଳରେ ବାଲି ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି । ଚିଲିକା ହ୍ରଦ, ଅଂଶୁପା ହ୍ରଦ, ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାର, ସୁନାବେଡ଼ା ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ଶିମିଳିପାଳ ଜୈବମଣ୍ଡଳ, ଭିତର କନିକା ପ୍ରଭୃତିରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବିରଳପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବେଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ନୀଳରକ୍ତ କଙ୍କଡ଼ା ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଅଛି । ଓଡ଼ିଶା ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ ପ୍ରଜାପତି, କଙ୍କି, ଭ୍ରମର, ମହୂମାଛି, ବୁଢ଼ିଆଣୀ, ଝିଣ୍ଟିକା ଇତ୍ୟାଦି କାଟପତଙ୍ଗ ମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥଳୀ ହୋଇଅଛି।

ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟତଃ ୪ ପ୍ରକାରର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।ସମ୍ବଲପୁର , ଝାରସୁଗୁଡ଼ା,ଦେବଗଡ, ଗଜପତି , ଗଞ୍ଜାମ, ନୟାଗଡ଼,ପୁରୀ, ଢେଙ୍କାନାଳ, ଅନୁଗୁଳ, କୋରାପୁଟ, କନ୍ଧମାଳ,ବୌଦ ,ରାୟଗଡା ଓ ମାଲକାନଗିରି ଠାରେ ଅଧିକ ପରିମାଣ ରେ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର -

ଓଳାସୁଣୀ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର -

ଓଲାସୁଣୀ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର , ଚଣ୍ଡିଖୋଲ ଛକଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡକୁ 22 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ମହର୍ଷି ଅରକ୍ଷିତ ଦାଶ ଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଥିବା ଓଲାସୁଣୀ ପାହାଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଥିରେ ପାହାଡର ସ୍ଲୋପ୍ ରେ ଅନନ୍ୟ ଶୈଳୀ ରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କୁଟୀର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଅଛି। ଏହି ପ୍ରକୃତି ଶିବିରର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀ ମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ମିତ କରିଥାଏ ।ଏଠାରେ ନାନା ରକମର ସୁସ୍ବାଦୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ ।

ଭିତରକନିକା ପ୍ରକୃତି ଶିବିର -

ଏଠାରେ ମିଳିଥିଏ ଓଡିଆ ରୋଷେଇ ସେବା ତାହା ସହ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରହଣି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଡାଙ୍ଗମାଳ ଗାଁ ଠାରୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତି ର ଦୃଶ୍ୟ ବେଶ୍ ଚମତ୍କାର| ଗାଁର ଆତିଥ୍ୟ ସହିତ ଗାଁ ପରିବେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନମୁଗ୍ଧକର| କୈାଣସି ହୋଟେଲ ପରିଚାଳନା କର୍ମଚାରୀ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତିର ଯତ୍ନ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଭିତାରକାନିକା ଗ୍ରାମରେ ବୁଲିବା ସହିତ ଅଭୟାରଣ୍ୟକୁ ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରା କରିବା ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ ଥାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତିର ଉପଭୋଗ ସହ ପକ୍ଷୀ ମାନଙ୍କର କିଚିରି ମିଚିରି ଶବ୍ଦ , ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଉପକୂଳର ମନୋଲଭା ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ଶକର ହୃଦୟରେ ଭରିଦିଏ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ।

ଚନ୍ଦକା ପ୍ରକୃତି ଶିବିର -

ଚନ୍ଦକା ପ୍ରକୃତି ଶିବିର ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଚାରୁମୟ‌ ଶୋଭାମୟ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ସୁବିଧା ଦେବା ସହ ପରିଦର୍ଶକ ମାନଙ୍କୁ ନିଆରା ଅନୁଭୂତି ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠରେ ଚନ୍ଦକା ହାତୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଜଙ୍ଗଲର ସବୁଜ ପରିବେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ।7.5 ଏକରରେ ବିସ୍ତାରିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରକୃତି ରାଣୀ ର ଅନନ୍ୟ ମହଲ ଗଢି ଉଠିଛି।

ବଡଘାଗରା ଓ ସାନଘାଗରା ପ୍ରକୃତି ଶିବିର-

ବଡଘାଗରା -

ଏହା ଏକ ବୃହତ ଜଳପ୍ରପାତ।ଏହି ଜଳପ୍ରପାତ ଟି ଦର୍ଶକ ମାନଙ୍କୁ ଏକ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ଜଳ 100 ଫୁଟ ଉଚ୍ଚରୁ ତଳକୁ ଖସିଯାଏ

ସାନଘାଗରା-

ଏଠାରେ ଥିବା ଜଳପ୍ରପାତ ବଡଘାଗରା ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତାରେ ବହୁତ ଛୋଟ ତେଣୁ ଏହାକୁ ସାନାଗଗାରା କୁହାଯାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ର ଶିଖରରେ ରହି ଦର୍ଶକ ଙ୍କୁ ବିମୋହିତ କରିଥାଏ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ-

୧) ସାନଘାଗରା ପ୍ରକୃତି ଶିବିର ଠାରୁ 53 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଖଣ୍ଡାଧାର ଜଳପ୍ରପାତ ଅବସ୍ଥିତ।

୨) ଗୋନାସିକା ଏବଂ ଗୁପ୍ତଗଙ୍ଗା - କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିରଳ ସ୍ଥାନ। ଏହିଠାରୁ ହିଁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଛି ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗା ବୈତରଣୀ।

୩) ସୀତାବିଞ୍ଜି - ଏହି ସ୍ଥାନ ଟି ରାମାୟଣ ସହ ଜଡିତ । ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ ଏଠାରେ ମାତା ସୀତା ନିଜ ପୁତ୍ର ଲବ କୁଶ ସହ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଯୁଗର ପଥର ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ଉପସଂହାର-

ଉପରୋକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଗୁଡିକରେ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର ମାନ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଅଛି। ଏହା ଆମକୁ ନୂତନ ଦୁନିଆ ସହ ପରିଚିତ କରାଇବା ସହ ଅନେକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ୍ଭ ମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵ। ସରକାର ଙ୍କ ତରଫରୁ ଯେତେ ବି ନିୟମ କାନୁନ ହେଉନା କାହିଁକି ଆମ ମାନଙ୍କର ସଚେତନତା ଆମ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମୟ କରିପାରିବ।

ପ୍ରସ୍ତୁତି- ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର// Different Nature Camps in Odisha

ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନତ୍ବ ଖୋଜିବାରେ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ ପ୍ରକୃତି ଶିବିର।