ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି ,ଏଠାରେ ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା ହୋଇଆସୁଛି। ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣେଶ ଦେବତା ଅନ୍ୟତମ। ମାତ୍ର ଏକ ଆଲୋକିକ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ଆଜି ଯାହାଙ୍କୁ ଆମେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ଜାଣୁ, ତାଙ୍କର ଇତିହାସ ବହୁତ ଗଭୀର ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣରେ ଗଠିତ।

ବେଦର ଯୁଗରେ ଗଣେଶ ନଥିଲେ

ପୁରାତନ ବେଦ ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଜଣା ନଥିଲା। ଚାରିଗୋଟି ବେଦରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ କୁହାଯାଇନାହିଁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଗଣେଶ ନଥିଲେ, ବରଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେ ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ନଥିଲେ।

ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ଦେବତା

ଇତିହାସକାରମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଗଣେଶ ହେଉଛନ୍ତି

ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଦେବତା। ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ଜନଜାତିର ଲୋକେ ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତିରୂପେ ଏକ ହାତୀ ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ପ୍ରତୀକ। ହାତୀର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଉଥିଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ

ସମୟ କ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ମଧ୍ୟରେ ମିଶ୍ରଣ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲା। ସେହି ସମୟରେ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ଏହି ହାତୀ ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେବତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। ତାଙ୍କୁ ଏକ ନୂଆ ନାମ ଓ ନୂଆ କାହାଣୀ ଦିଆଗଲା। କୁହାଗଲା ଯେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୁଅ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଣେଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମର ଏକ ଅଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ।

ଗଣପତି ଓ ବିନାୟକ ନାମରେ ପରିଚିତ

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦିଆଗଲା: ‘ଗଣପତି’ ଓ ‘ବିନାୟକ’। ‘ଗଣ’ ଅର୍ଥ ସମୂହ ବା ଦଳ ଏବଂ ‘ପତି’ ଅର୍ଥ ସ୍ୱାମୀ। ତେଣୁ ‘ଗଣପତି’ ଅର୍ଥ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତା। ‘ବିନାୟକ’ ଅର୍ଥ ଯେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି। ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣେଶ ପୂଜାର ପ୍ରଚଳନ

ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଇତିହାସ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିରେ ମଧ୍ୟ ହାତୀ ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ। କାଳକ୍ରମେ ଓଡ଼ିଶାର ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। ଓଡ଼ିଶାର ପୁରାତନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଗଣେଶଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ବୈତାଳ ପାହାଡ଼ ଗୁମ୍ଫା ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଗଣେଶଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି।

ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନରେ ଗଣେଶ

ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନରେ ଗଣେଶଙ୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଯେକୌଣସି ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ବିବାହ, ଗୃହପ୍ରବେଶ, ବ୍ୟାପାର ଆରମ୍ଭ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ।

ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣ

ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣେଶ ସଂସ୍କୃତିର ଆବିର୍ଭାବ ଏକ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣର ଫଳ। ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଦେବତା କାଳକ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନର ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି। ଆଜି ଗଣେଶଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କର ଆସ୍ଥା, ଆଶା ଓ ଆନନ୍ଦର ପ୍ରତୀକ।

ହେ ବିଘ୍ନହରତା, ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦା ଆମ ଉପରେ ବର୍ଷିତ ହେଉ। ଆମର ଓଡ଼ିଶା ସଦାବେଳେ ସଂସ୍କୃତି, ଶାନ୍ତି, ଓ ଉନ୍ନତିରେ ସମୃଦ୍ଧି ରହୁ।

ଓମ୍ ଗଣେଶାୟ ନମଃ

ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ

ଓଡ଼ିଶାର ଗଣପତି ସଂସ୍କୃତିର ଆବିର୍ଭାବ

ଓଡ଼ିଶାର ଗଣପତି ସଂସ୍କୃତିର ଆବିର୍ଭାବ