ନାମକରଣ ସମ୍ପାଦନା:

ଓଡ଼ିଶା ଶବ୍ଦଟି ମୂଳ ଶବ୍ଦ ଓର/ଉର ବା ଓଡ୍ର, ଉଡ୍ର ଦେଶସୁମେରୀୟଓଡ୍ର ବିଷୟରୁ, , ଆଦି ପୁରାତନ ନାମରୁ ଆସିଅଛି । ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଆକାରରେ ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ 'ଉତ୍ତର ତୋଷାଳି' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ସୋରଠାରୁ ମିଳିଥିବା ତମ୍ବାପଟାରେ ଓଡ୍ର ବିଷୟର ସୂଚନା ମିଳିଛି । ପାଳି ଓ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ 'ଓଡ଼କ' ଓ 'ଓଡ୍ର' ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ପୁରାତନ ଲେଖକ ଓ ଗବେଷକ ପ୍ଲିନି ଦି ଏଲ୍ଡର ଓ ଟଲେମି ଓଡ୍ର ଜଣଙ୍କୁ 'ଓରେଟସ' ବୋଲି ନାମିତ କରିଛନ୍ତି ।

ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ:

ଓଡିଶାର ଇତିହାସ ହେଉଛି ରାଜବଂଶ, ବିଜୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ଏକ କାହାଣୀ । ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ରଣନୀତିକ ଅବସ୍ଥାନ ଏହାକୁ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ତରଳ ପାତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା, ଯାହା ସମୁଦ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ବ୍ୟବସାୟୀ, ବସ୍ତିବାସିନ୍ଦା ଏବଂ ବିଜେତାମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା | ଓଡିଶାର ସର୍ବପ୍ରଥମ ରେକର୍ଡ ହୋଇଥିବା ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ମହାମେଘାବନର ରାଜବଂଶର ରାଜା ଖାରବେଳ ଯାହା ତାଙ୍କର ସାମରିକ ବିଜୟ ଏବଂ କଳାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

ଓଡ଼ିଶାର ଭୂମି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅବନତି ଏବଂ ପ୍ରବାହର ସାକ୍ଷୀ ରହିଲା, ମାଧୁରୀ ଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଚିହ୍ନ ଛାଡିଥିଲେ | ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୈଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମର ଆଗମନ କଳା ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରିର ଜଟିଳ ଗୁମ୍ଫା ଖୋଦନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା ।

ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶା:

ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟ ଗଙ୍ଗା ରାଜବଂଶ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଗଜପତି ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସହିତ ଓଡିଶା ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଶାସନ ଅଧୀନରେ, ଓଡ଼ିଶା ପୁରୀର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏବଂ କୋଣାର୍କରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପରି ଚମତ୍କାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା।

ଓଡ଼ିଶା ରାଜାମାନଙ୍କର ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥିଲା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ବାହାରେ ଓଡ଼ିଶା କଳା ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା। ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓଡିଶାର ପରିଚୟ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହୋଇ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା ।

ଉପନିବେଶ ପ୍ରବାହ:

ଭାରତରେ ୟୁରୋପୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଓଡିଶାକୁ ଉପନିବେଶିକ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଆଣିଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍, ଡଚ୍ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଆକ୍ରମଣର କ୍ରମାଗତ ବିଦ୍ରୋହ ଦେଖାଗଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦେଶର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଉପରେ ନିଜର ଛାପ ଛାଡିଥିଲେ | ୧୮୦୩ ମସିହାରେ କଟକ ଯୁଦ୍ଧ ଓଡିଶାରେ ମରାଠା ଶାସନର ସମାପ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ପଥ ପରିଷ୍କାର କରିଥିଲା।

ଉପନିବେଶବାଦ ଉଭୟ ସମୃଦ୍ଧତା ଏବଂ ଶୋଷଣକୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆଣିଥିଲା | ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଆଧୁନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍କାର ପ୍ରଣୟନ କରିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଟିକସ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଶୋଷଣ କରିଥିଲେ ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ୧୮୬୬ ର ମହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଆହୁରି ବଢାଇ ଦେଇଥିଲା, ଉପନିବେଶ ଶାସନ ଅଧୀନରେ କୃଷି ସମାଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା:

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଭାତରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଉପନିବେଶ ବିରୋଧୀ ପ୍ରତିରୋଧର ଏକ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଓଡିଶାର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଏବଂ ଗୋପାବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ପରି ଦିଗ୍ ଦର୍ଶକମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ଭାଷା ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ପାଇଁ ଓଡିଆ ଭାଷା ଏବଂ ଐତିହ୍ୟର ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ।

୧୯୪୨ ର ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓଡିଶାରେ ଜନତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟାପକ ବିରୋଧ ତଥା ନାଗରିକ ଅବମାନନା କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ବାଜି ରାଉତ ଏବଂ ଜୟ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ପରି ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ବଳିଦାନ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ସ୍ୱର ଉଠାଇ ଭାରତର ସ୍ବାଧୀନତା ପାଇଁ ଗତି ବଢାଇଲା ।

ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ୧୯୪୭ ରେ, ଭାରତ ଉପନିବେଶିକ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କଲା ଏବଂ ନୂତନ ଭାବରେ ଗଠିତ ଭାରତୀୟ ୟୁନିଅନ ମଧ୍ୟରେ ଓଡିଶା ଏକ ଗଠିତ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଉଭା ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡିକ ରାଜ୍ୟ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି ଉପନିବେଶବାଦୀତାର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାକୁ ତଥା ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଗତିର ମୂଳ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା ।

ନାମ ବଦଳ ସମ୍ପାଦନା:

ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦୀରେ "ଓଡ଼ିଶା" ଓ "ଓଡ଼ିଆ"କୁ Orissa ଓ Oriya ତଥା उड़ीसा ଓ उड़ीआ ଭାବେ ସମ୍ବିଧାନରେ ତଥା ସାଧାରଣରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ୨୦୦୮ ମସିହା ଜୁନ ୯ରେ ପ୍ରଥମେ ରାଜ୍ୟ କ୍ୟାବିନେଟରେ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଓଡ଼ିଆକୁ ଇଂରାଜୀରେ Orissa ଓ Oriya ବଦଳରେ Odisha ଓ Odia ତଥା ହିନ୍ଦୀରେ उड़ीसा ଓ उड़ीआ ବଦଳରେ ओड़िशा ଓ ओड़ीआ ଲେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୮ ଅଗଷ୍ଟରେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭାରେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିଥିଲା ଓ ବହୁମତରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା । ପରେ ନୂଆ ଲୋକ ସଭା ଗଠନ ପରେ ଏହାକୁ ବିଧାନ ସଭାରେ ଆଉଥରେ ଆଗତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ସଂଶୋଧିତ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ୨୦୧୦ ବଜେଟ ଅଧିବେଶନରେ ଲୋକ ସଭାରେ ଆଗତ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୦ ଶୀତକାଳୀନ ଅଧିବେଶନରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ (ଅକ୍ଟୋବର ୯, ୨୦୧୦)ରେ ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ପି. ଚିଦମ୍ବରମ ଏହାକୁ ଲୋକ ସଭାରେ ଆଗତ କରିଥିଲେ । ପରେ ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିଲା ଯାହା ୨୦୧୧ମସିହା ୪ ନଭେମ୍ବରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କରି ଓଡ଼ିଶା (ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ) ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୧ ନାମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି ।

ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ରାଜ୍ୟ । ଏହାର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଉତ୍ତରରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଛତିଶଗଡ଼, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଆୟତନ ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ହିସାବରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଅଷ୍ଟମ ଓ ଏକାଦଶ ରାଜ୍ୟ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ଭାଷା । ୨୦୦୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୩୩.୨ ନିୟୁତ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ଓ ଉତ୍କଳର ଆଧୁନିକ ନାମ । ଓଡ଼ିଶା ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୬ରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ନବଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧ ଅପ୍ରେଲକୁ ଓଡ଼ିଶା ଦିବସ ବା ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏହି ରାଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସହର ଏବଂ ରାଜଧାନୀ । ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଟକ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ରହିବା ପରେ ୧୩ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୪୮ରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ଓଡ଼ିଶାର ନୂତନ ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ପୃଥିବୀର ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀବନ୍ଧ ହୀରାକୁଦ ଏହି ରାଜ୍ୟର ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାଛଡ଼ା ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ରହିଛି । ପୁରୀ, କୋଣାର୍କ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀକୁ ପୂର୍ବ ଭାରତର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଏହାର ରଥଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ । ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା, ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ, ଧଉଳିଗିରି, ଜଉଗଡ଼ଠାରେ ଅଶୋକଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଳାଲେଖ ଏବଂ କଟକର ବାରବାଟି ଦୁର୍ଗ, ଆଠମଲ୍ଲିକ ର ଦେଉଳଝରୀ ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଐତିହାସିକ କିର୍ତ୍ତୀ । ବାଲେଶ୍ୱରର ଚାନ୍ଦିପୁରଠାରେ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗଦ୍ୱାରା କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଘାଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି । ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରୀ, କୋଣାର୍କର ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଗଞ୍ଜାମର ଗୋପାଳପୁର ଓ ବାଲେଶ୍ୱରର ଚାନ୍ଦିପୁର ଓ ତାଳସାରିଠାରେ ବେଳାଭୂମିମାନ ରହିଛି ।

ଉପସଂହାର:

ଅତୀତର ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶା ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ନାମ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ | ଏହା ଏକ ନାମ ପରମ୍ପରାରେ ଗଢି ଉଠିଛି କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକତା ସହିତ ସମାନ, ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ ଏବଂ ଦୃଢତା ସହିତ ସମୟକୁ ମୁକାବିଲା କରିଛନ୍ତି | ଯେହେତୁ ଇତିହାସରେ ଓଡ଼ିଶା ବିକଶିତ ହୋଇ ଏହାର ପଥ ଖୋଦେଇ ଜାରି ରଖିଛି, ଏହାର ନାମ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢି ପାଇଁ ଗର୍ବ ଏବଂ ପରିଚୟର ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ରହିବ ।

!!ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଓଡ଼ିଶାର ନାମକରଣ ଓ ଐତିହ୍ୟ (Odisha's Nomenclature and History)

ଓଡ଼ିଶାର ନାମକରଣ ଓ ଐତିହ୍ୟ (Odisha's Nomenclature and History)