ଓଡ଼ିଶା ଅନେକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ଥାଏ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ। ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ପର୍ବ ହେଉଛି ତାହାରି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ। ଏହି ପର୍ବ ଦଶ ଦିନ ଧରି ଚାଲେ। ଏହି ଦଶ ଦିନ ଧରି ଭକ୍ତମାନେ ଘରେ କିମ୍ବା ପଡ଼ୋଶରେ ପେଣ୍ଡାଲ ରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଆଖିରେ ଭକ୍ତି, ମନରେ ଆଶା ନେଇ ଲୋକେ ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା ଗଣେଶଙ୍କ ଆଗରେ ମାଥା ନୁଆଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ପୂଜାର ଶେଷ ଅଂଶ, ଯାହାକୁ ଆମେ ‘ବିସର୍ଜନ’ କହୁ, ତାହା ହୋଇଥାଏ ଏକ ଉତ୍ସବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ।

ବିସର୍ଜନ କ’ଣ ଏବଂ କାହିଁକି?

‘ବିସର୍ଜନ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ବିଦାୟ ଦେବା’ କିମ୍ବା ‘ଜଳରେ ମିଶେଇବା’। ଦଶ ଦିନ ଧରି ଆମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆପଣାର ଘରେ ଅତିଥି ଭାବରେ ରଖୁ। ପୂଜା, ଆଳତି, ଭୋଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରୁ। ଶେଷ ଦିନ ଆସିଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉ। ଏହି ବିଦାୟ ଦେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିସର୍ଜନ କୁହାଯାଏ। ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ସହିତ ସେ ଆମ ମନରୁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଓ ଅସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଦୁଃଖର ବିଦାୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଉତ୍ସବ, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ପୁଣି ଆସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଉ।

ବିସର୍ଜନର ମୃହତ୍ବ: ଶେଷ ପୂଜା

ବିସର୍ଜନ ଦିନ ସକାଳୁ ଘରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦର ଲହରୀ ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥନା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଘରେ ଶେଷ ଆଳତି ହୁଏ। ଘିଅର ଦିଆସିଲି ଆଲୋକରେ ଘର ଉଜ୍ଜ୍ୱଲ ହୋଇଯାଏ। ଶେଷ ଥରପାଇଁ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ; ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଫଳ, ଓ ନାରିକେଳ। ଏହି ଭୋଗ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାରର ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ। ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ପରିବାରର ଲୋକେ ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଏକ ଛୋଟ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଆକାରରେ ନଦୀ କିମ୍ବା ପୋଖରୀକୁ ନେବାକୁ ହୁଅନ୍ତି।

ଶୋଭାଯାତ୍ରା: ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ସମୁଦ୍ର

ବିସର୍ଜନର ସବୁଠାରୁ ମଜାର ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା। ପିଲା, ବୁଢ଼ା, ଯୁବକ ଯୁବତୀ ସମସ୍ତେ ଏଥିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। କେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ବହନ୍ତି, କେହି ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲି ପଥ କରି ଦେଇଥାନ୍ତି। “ଗଣପତି ବାପା ମୋରୟା, ପୁଣ୍ ଆର ବର୍ଷ କୁ ଶ୍ରୀଘ୍ର ଆସ' ଭଳି ଜୟ ଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ମଣ୍ଡଳ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଯାଏ। ଢୋଲ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ଆଳତିର ଶବ୍ଦରେ ଗୋଟିଏ ଅନନ୍ୟ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଲୋକେ ନାଚନ୍ତି, ଗାନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଡୁଳି ପଡ଼ନ୍ତି। ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନହେଇ, ଏକ ସାମୁଦାୟିକ ଉତ୍ସବରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ।

ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ: ଭକ୍ତିର ଗଭୀର ମୁହୂର୍ତ୍ତ

ଶୋଭାଯାତ୍ରା ନଦୀ କିନାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଭକ୍ତିର ଏକ ଗଭୀର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଶାନ୍ତି ଖେଳିଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଜଳରେ ରଖିଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହେଉ। ମାଟିରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ଜଳରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମିଶି ଯାଏ। ଏହା ପ୍ରକୃତିରେ ମିଶିଯିବାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସମସ୍ତୁ ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶି ଯାଏ। ଏହା ଜୀବନର ଚକ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଏ।

ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଭାବ ଓ ଆଶାର ଆଲୋକ

ବିସର୍ଜନ ପରେ ମନରେ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଭାବ ଜନ୍ମେ। ଗଣେଶଙ୍କ ବିଦାୟରେ ଏକ ଛୋଟ ଦୁଃଖ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତା ସହିତ ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଫେରି ଆସିବାର ଆଶା ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଏହି ଭାବନା ହିଁ ଏହି ପର୍ବକୁ ଏତେ ବିଶେଷ କରିଥାଏ। ବିସର୍ଜନ କେବଳ ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ କ୍ରିୟା ନହେଇ, ଏହା ହେଉଛି ଆଶା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆନନ୍ଦର ପ୍ରତୀକ।

ସାରାଂଶରେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣେଶ ବିସର୍ଜନ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କର୍ମ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ସାମୁଦାୟିକତା, ଆନନ୍ଦ, ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତି ସହ ସମନ୍ୱୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବ। ଏହା ଆମକୁ ଏକତା, ଆଶା ଓ ଖୁସିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଇଥାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗଣେଶଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ବିସର୍ଜନ ଆମ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂତନ ଆଶା, ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ନେଇଆସେ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣେଶ ପୂଜା ବିସର୍ଜନ: ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଭାବର ପର୍ବ

ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଣେଶ ପୂଜା ବିସର୍ଜନ: ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଭାବର ପର୍ବ