ଉପକ୍ରମ

ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସଂସ୍କୃତିମୟ ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମାତ୍ର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ମହାନ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକ। ଏଠାରେ ଆମେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପ କିପରି ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହା କିପରି ଅବନତି ହେଉଛି ଏବଂ ଏହି ଏତିହାସିକ ନିମ୍ନିତିଗୁଡ଼ିକ ଭବିଷ୍ୟତରେ କିପରି ସଂରକ୍ଷଣ ହୋଇପାରେ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା---

ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ

ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ବହୁତ ପୁରୁଣା ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଶୈଳୀର ମୂଳ ଅଂଶ ହେଉଛି ଦେଉଳ, ଜଗମୋହନ ନଟମଣ୍ଡପ ସଂଗୀତ ପାଇଁଁ ଏବଂ ଭୋଗମଣ୍ଡପ ।

ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ

ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶ ଶାସନ କାଳରେ ହୋଇଥିଲା। ଖରବେଳ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଏଠି ଜୈନ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଗୃହ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା। ଶେଷ ପରେ ଗଙ୍ଗ ଏବଂ ସୁର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ମହାନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

ମହାନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ଉଦାହରଣ।

(୧) . ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ – ଏହା ଏକ ବିଶ୍ଵବିଖ୍ୟାତ ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠି ରଥଯାତ୍ରା ପରି ଭବ୍ୟ ଉତ୍ସବ ହୁଏ।

(୨) ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ଵର – କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଏକ ଅତି ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ।

୩) କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର – ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶିଳ୍ପ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ।

(୪) ମୁକ୍ତେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର – ଏହି ମନ୍ଦିରର କୀର୍ତ୍ତି ଶିଳ୍ପ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂଚିକର ହୋଇଥାଏ ‌

ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ବିଲୟ

ବର୍ତ୍ତମାନ, ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ବିଲୟ ହେଉଛି। ଏହାର କିଛି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି –

(୧) ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ

ବନ୍ୟା, ବତ୍ୟା, ଭୂମିକମ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛି।

(୨) ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପରିଚାଳନା

ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଉଦ୍ୟମ ହୋଇନାହିଁ।

(୩) ଅବୈଧ ଖନନ ଏବଂ ଚୋରି

ଏକାଧିକ ମନ୍ଦିରର ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର, ମୂର୍ତ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ଚୋରି ହୋଇଯାଇଛି।

(୪) ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀ ଏବଂ ଅସାବଧାନୀତା

ଲୋକମାନେ ଏବେ ଏହି ପୁରାତନ ନିମ୍ନିତିଗୁଡ଼ିକୁ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ଭବିଷ୍ୟତ

ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ –

(୧) ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପୁନରୁଦ୍ଧାର – ମନ୍ଦିର ଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

(୨) ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ – ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିକଶିତ କରିପାରିବା।

(୩). ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ – ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଗ୍ରଗମୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ପରିଶେଷରେ

ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଐତିହ୍ୟ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଯଦି ଏହି ଉଦ୍ୟମ ନିଆଯିବ, ତେବେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପ ପୁଣିଥରେ ତାହାର ଗୌରବ ଫେରିପାଇ ପାରିବ। ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ, ବିଲୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ

ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ, ବିଲୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ