ପ୍ରାରମ୍ଭ:

ବିଶାଳ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପର୍ବ ବା ଉତ୍ସବ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ତତ୍‌ ସହିତ ଏହି ସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆଁଖାଇ ଓ ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ପର୍ବ। ଓଡ଼ିଶାରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମକର ପର୍ବ ଇତ୍ୟାଦି ଇତ୍ୟାଦି। ତଥାପି ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଏକ ପାର୍ବଣ ବହୁଳ ରାଜ୍ୟରେ ‘ବାର ମାସରେ ତେର ପର୍ବ’ ପାଳିତ ହେବାର ପ୍ରବଚନ ଯଥାର୍ଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍‌। ସୁତରାଂ ଉତ୍କଳୀୟମାନେ ଅଙ୍ଗେ ନିଭାଇଥିବା ଓଷା, ବ୍ରତ, ପର୍ବପର୍ବାଣି ହିଁ ହେଉଛି ଆମ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶବିଶେଷ। ସେମିତି ଓଡ଼ିଶାର ଆବାଳବୃଦ୍ଧ ବନିତାଙ୍କ ନୈସର୍ଗିକ ଜୀବନଧାରାର ଉତ୍କର୍ଷ ପ୍ରତିପାଦନ କରିବାରେ ‌ଲୋକପର୍ବ ‘ରଜ’ର ଭୂମିକା ବେଶ୍‌ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଓଡ଼ିଶା ଏକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ରାଜ୍ୟ। ଏହାର ଅଧିକାଂଶ ଅଧିବାସୀ କୃଷିଜୀବୀ। ଏହି ରାଜ୍ୟର ଗୌରବମୟ ସଭ୍ୟତାରେ ଭରି ରହିଛି ତା’ର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ, ସର୍ବପୁରାତନ ଲୋକସଂସ୍କୃତି, ପ୍ରଥା, ପରମ୍ପରା। ଏମିତି କାହିଁରେ କେତେ କ’ଣ? ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକସଂସ୍କୃତି ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ କେବଳ ଲୋକଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମୀୟ ଚେତନା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ତାହା ହେଲେ ଯେତେଦୂର ସମ୍ଭବ ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଏହି ଧର୍ମୀୟ ଚେତନାକୁ ସାମାଜିକତା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ଓଷାବ୍ରତ ପର୍ବପର୍ବାଣିର ବିଶେଷ ଭୂମିକା ରହିଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ଆଧାର କରି କାହିଁ କେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଏହି ଧର୍ମୀୟ ଭାବଧାରାକୁ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳନ କରିଆସୁଛି।

ସମୟର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ବେ ଯୁଗାଦିଭିତ୍ତିକ ଏହି ଲୋକସଂସ୍କୃତି ଓ ଲୋକଧର୍ମର ଏ ଯାବତ୍‌ କୌଣସି ଅବକ୍ଷୟ ଘଟିନାହିଁ। ଏଠାରେ ସବୁଠୁ ବେଶ୍‌ ଆଲୋଚ୍ୟର ବିଷୟ ହେଉଛି ଅଷ୍ଟମ ଓ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଆସୁଥିବା ଲୋକପର୍ବ ‘ରଜ’ର ନିଜସ୍ବ ମହିମାରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିମାନ୍ବିତ। ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତାନୁଯାୟୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଭୌମକର ରାଜତ୍ବରୁ ‘ରଜପର୍ବ’ର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। କେବଳ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଭାରତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜ୍ୟରେ ‘ରଜପର୍ବ’ ପାଳନ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ରଜପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ବ ପର୍ବ ଏବଂ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ତଥା ନିଆରା। ଏହି କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପର୍ବର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ ପର୍ବ ଭାବେ ‘ରଜପର୍ବ’ କୁ ସ୍ବୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ହୁଏ ଯେ, ‘ରଜପର୍ବ’ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମ ଦିବସର ପଦଧ୍ବନି ଏବଂ ଧରଣୀ ମାଆ ବା ମାଟି ମାଆ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ତଥା କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବା ହେଉଛି ‘ରଜପର୍ବ’ର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। କେବଳ ସମ୍ମାନ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇ ମାଟି ମାଆର ମହିମା ଓ ଗରିମାକୁ ସୀମିତ ରଖାଯାଇନାହିଁ। ଏହାର ତାତ୍ତ୍ବିକତାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଓଡ଼ିଶାର ଜନମାନସ ପ୍ରକୃତି ମାଆକୁ ଦୀର୍ଘ ତିନିଦିନ ବ୍ୟାପୀ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥାଏ। ବୈଦିକ ଯୁଗରୁ ମୁନିଋଷିଗଣ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିବା ଏହି ପାରିମ୍ପରିକ ଧର୍ମଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଉତ୍କଳୀୟମାନେ ସଗର୍ବେ ଅନୁସରଣ କରିଆସୁଛନ୍ତି। ସର୍ବଂସହା ପୃଥିବୀ ମାତାକୁ ଆକଣ୍ଠ ଚିତ୍ତରେ ଆତ୍ମୀୟତା ଭାବ ରଖି ସମର୍ପିତ କରନ୍ତି ତିନିଦିନ। ମାଟି ମାଆର ଦିନ ଭାବି କୃଷି କର୍ମରୁ ବିରତ ରହନ୍ତି କୃଷକ ଭାଇମାନେ। ସେମାନେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରନ୍ତି ଧରଣୀମାତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ। ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ସେ ଧାରଣ କରି ଆସୁଛି ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ସରୋବର, ପାହାଡ, ପର୍ବତ, ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଗଛଲତା ଯାହା ପ୍ରଭାବରେ ମାନବ ସନ୍ତାନଗଣ ଧାରଣ କରିବେ ନୀରୋଗ କାୟା। ହେବେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅସରନ୍ତି ସୁଖ ସ୍ବାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟରେ ଅତିବାହିତ ହେବ ମାଟି ଲଗ୍ନା ସନ୍ତାନଗଣଙ୍କ ଜୀବନ କୁସୁମ।

ଉତ୍କଳୀୟମାନଙ୍କର ପାନ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ପରିବେଶକୁ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ। କୁମାରୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦୋଳି ଖେଳ ତାଳେତାଳେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର କବାଡ଼ି ଖେଳର ଡୁ-ଡୁ-ନାଦରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଉଠେ ରଜସ୍ବଳା ଧରଣୀ ମାତା। ଏହି ତିନିଦିନର ମେଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଫୁରନ୍ତ ଉଚ୍ଛ୍ବାସ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଆନନ୍ଦ କ’ଣ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥା’ନ୍ତି ନିରୀହ ଜନସାଧାରଣ।

ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ତଥା ଅସରନ୍ତି ଉତ୍ସର ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚୀ ମହୋତ୍ସବ ‘ରଜପର୍ବ’ ହେଉଛି ଉଭୟ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଶକ୍ତି, ସାମର୍ଥ୍ୟ ତଥା ସଂଯମର ସାନ୍ଧ୍ୟ ଦିବସ। ଯେଉଁ ପର୍ବର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍କଳୀୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇଉଠେ ଏବଂ ରଜଦୋଳି ଗୀତର ମଧୁ ମୂର୍ଚ୍ଛନାରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ତଥା ସହରର ପରିବେଶ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଆଗମନରେ ଯାହାର ସବୁଜ ଓଡ଼ିଶାର ଆବାଳବୃଦ୍ଧ ବନିତାଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ସ୍ପନ୍ଦନ ସୃଷ୍ଟିକରେ। ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ମହାନ ନିଜସ୍ବ ପର୍ବ ରଜର ମହାନତା ହେଉଛି ନାରୀ ଜାତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା। ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଗରିମାର ଜୟଗାନ କରିବା। ମାତୃତୁଲ୍ୟ ଧରିତ୍ରୀର ଉପାସନା କରିବା। ସୁତରାଂ ଉତ୍କଳର ମହାନ୍‌ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ମାରକ ‘ଗଣପର୍ବ ରଜ’ର ଉତ୍କର୍ଷ ପ୍ରତି ଆମ୍ଭେମାନେ ଯତ୍ନଶୀଳ ହେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଧେୟ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ତଥା ଅନନ୍ୟ ପର୍ବକୁ ବିଶ୍ବମୁଖୀ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବଧାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ‘ରଜପର୍ବ’ରେ ଫୁଟିଉଠେ ଉତ୍କଳର ମାଟିରେ ନିଚ୍ଛକ ପ୍ରତିଛବି। ଯାହା ବିଶ୍ବ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ମହୋତ୍ସବ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ। ଅତଏବ ମହାନ୍‌ ରଜପର୍ବ ହେଉଛି ଭୂମା ଓ ଭୂମିର ମହାମିଳନ ତଥା ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସଂଯମତା ରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉତ୍ସବ।

ରଜର କିଛି ଅଲୌକିକ ତଥ୍ୟ

ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ ମାଆମାନେ ମାସିକ ପରିୟଡର ତିନିଦିନ ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ଯାହା ମଣିଷ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ତାହା କ’ଣ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ବି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ? ଯେମିତି ଗୋଟିଏ ମଲା ଗଛ ବା ଶୁଖିଲା କାଠ ଉପରେ ଗଛ ବା ଶିଉଳି ଉଠିଲା। ତା’ ଉପରେ ପୋକଜୋକ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ମଲାଗଛ ବା କାଠ ଉପରେ ଥିବା ଗଛ, ଶିଉଳି ବା ପୋକଜୋକଙ୍କର ସିନା ଜୀବନ ଅଛି ବୋଲି ଆମେ କହିବା କିନ୍ତୁ ସେଇ ମଲାଗଛ ବା କାଠର କ’ଣ ଜୀବନ ଅଛି? ସେମିତି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଜୀବଜଗତ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀର କ’ଣ ଜୀବନ ଅଛି?

ସ୍ଥୂଳ ବିଚାରରେ ଆମେ କହିବା ଜୀବନ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୁମାନେ ଥିଲେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବୈଜ୍ଞାନିକ। ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ଥୂଳ ନୁହେଁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କାରଣ ସ୍ତରରୁ ବି ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି- ପିଣ୍ଡ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକମତ, ଜାଣନ୍ତି ସୁଜ୍ଞାନୀ ପଣ୍ଡିତ। ଯାହା ଅଛି ଭାଣ୍ଡେ, ତାହା ଅଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କାରଣ ସ୍ତରରୁ ବିଚାର କରି ହିନ୍ଦୁମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ମାତା ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଜୀବନ ଅଛି। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେମିତି ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଲୀଳାଖେଳା କରୁଛନ୍ତି, ଆମ ଶରୀରରେ ବି ସେମିତି କେତେ ଜୀବଜନ୍ତୁ, କୃମିକୀଟ ସାଲୁବାଲୁ ହେଉଛନ୍ତି ତାହା ଆମକୁ ବି ଜଣାନାହିଁ। ସେ କୃମିକୀଟଗୁଡ଼ାକ ଆମ ଦେହରେ ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ଉତ୍ପାତ କରନ୍ତି ସେତେବେଳେ ଆମକୁ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ନ ହେଲେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିପାରୁନା। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସେମିତି ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ଉତ୍ପାତ କରେ, ପାହାଡ଼ପର୍ବତ ଖୋଳିପକାଏ, ଗୋଟାଏ ଜାଗାରୁ ଖୋଳି ଆଉ ଗୋଟାଏ ଜାଗାରେ ବିରାଟ ନଭଶ୍ଚୁମ୍ବୀ ଅଟ୍ଟାଳିକା ନିର୍ମାଣ କରେ, ବଡ଼ବଡ଼ ଗଛବୃଚ୍ଛ କାଟି ଜଙ୍ଗଲ ପଦା କରିଦିଏ, ନଦୀନାଳସମୁଦ୍ରକୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିଦିଏ ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ମାତାକୁ କଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ମାତାକୁ କଷ୍ଟହୁଏ ସେ ଭିଡ଼ିମୋଡ଼ି ହବ ନା ନାହିଁ, ସେ ଆହାଉହୁ ହବ ନା ନାହିଁ? ତା’ ପିଠି, ପେଟ କୁଣ୍ଡେଇ ହବ ନା ନାହିଁ? ହେଲେ କ’ଣ ହବ? ଭୂଚଳନ, ଭୂମିକମ୍ପ, ଅଗ୍ନ୍ୟୁତ୍ପାତ, ସୁନାମି, ହିମସ୍ଖଳନ, ମହାମାରୀ ଇତ୍ୟାଦି ହବ। ଆମର ରକ୍ତ ଦୂଷିତ ହେଲେ ଆମକୁ ରୋଗ ହଉଚି। ପୃଥିବୀ ମାଆର ରକ୍ତ କ’ଣ? ନଈ-ନାଳରେ ବହୁଥିବା ପାଣି, ଭୂତଳରେ ଥିବା ପାଣି। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସହର-ବଜାର, କଳାକାରଖାନାର ଆବର୍ଜନା ଜଳକୁ ନଈ-ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଦଉଚୁ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ମାଆର ଶିରାପ୍ରଶିରାରେ ଦୂଷିତ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ତା’ ଦେହରେ କୁଣ୍ଡିଆ ହେଉଛି। ତା’ ପ୍ରଭାବରେ କେତେ ଜୀବାଣୁ-ଭୂତାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛନ୍ତି। ଏ କରୋନାଭାଇରସ୍, ମଙ୍କିପକ୍ସ, ଡେଙ୍ଗୁ ଆଦି ଆଉ କ’ଣ କି? ତା’ରି ପରିଣତି।

ସେଥିପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ମାଆ ବୋଲି ଭାବିବା ଆଉ ତା’ର ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ମୁନିଋଷିମାନେ କହିଯାଇଥିଲେ। ମାଆମାନେ ମାସକରେ ଥରେ ରଜସ୍ବଳା ହୁଅନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ମାତା ବର୍ଷକରେ ଥରେ ହୁଅନ୍ତି କାରଣ ପୃଥିବୀ ମାତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ। ମଣିଷ ପାଇଁ ଯୋଉଟା ବର୍ଷେ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଟା ମାସେ। ପୃଥିବୀ ମାଆ ବି ମାସକରେ ବା ମଣିଷ ହିସାବରେ ବର୍ଷକରେ ଥରେ ରଜସ୍ବଳା ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତିନିଦିନ ପରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଆମେ କହୁ ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ। ଏଇ ଭାବନା ଯଦି ଆମ ମନରେ ଆସିବ, ଏବଂ ଆମେ ଯଦି ଏକ ପର୍ବ ଆକାରରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପାଳନ କରିବା ତେବେ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଜଡ଼ ପଦାର୍ଥ ବୋଲି ଆମେ ଭାବିପାରିବା କି?

ଆମ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷ ଏହାକୁ ଏକ ପର୍ବ ହିସାବରେ ପାଳନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ମୂଳରେ ଅଛି ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ମାଆମାନେ ରଜସ୍ବଳା ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ, ପରିଶ୍ରମ କାମ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ରଜ ତିନିଦିନ ସେମିତି ପୃଥିବୀ ମାଆକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ। ମାଟି ହାଣିବନି, ହଳ କରିବନି। କୃଷକମାନେ ସେହି ସମୟରେ ବିଲବାଡ଼ି କାମ କରିବା ମନା। ମାଆମାନେ ଯେହେତୁ ମାତୃଜାତି ତାଙ୍କୁ ବି ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ, ରୋଷେଇବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ବୋଲି ପୂର୍ବଦିନ ରାତିରେ ପୋଡ଼ପିଠା କରାଯାଏ। ପିଠା ଖାଇ ପାନ ଖାଇ ମାଆମାନେ ଝିଅମାନେ ବୁଲାବୁଲି କରନ୍ତି, ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି।

ମାଆମାନଙ୍କର ସଦାଚାର ବିଷୟରେ ଅଛି- ଋତୁମତୀ ନାରୀ ହେଲେ ହିଁ ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ଦିନ, ଖାଇବା ଶୋଇବାର ଜିନିଷପତ୍ର ଛୁଇଁବା ନୁହଁଇ ସମୀଚୀନ; ଅନ୍ତଃରୁଦ୍ଧ ସଞ୍ଚିତ ବିଷ ଶୋଣିତ-ସ୍ରାବେ ହୁଏ ଧୌତ, ଛୁଆଁଛୁଇଁ ସ୍ପର୍ଶଦୋଷରେ ତାହା ହୁଏ ସଞ୍ଚରିତ; ସୁସ୍ଥ ଦେହେ ସେହି ବିଷରେ ଦୁଷ୍ଟ ରୋଗର ହୁଏ ଆବାସ, ପରିବାରଟି ଘେରି ଧରେ ଫଳେ-ମୂଳେ ହୁଏ ନିକାଶ। ଶୁଦ୍ଧସ୍ନାନ ପରେ ନାରୀମାନେ ଯେମିତି ସନ୍ତାନସମ୍ଭବା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ, ପୃଥିବୀ ମାତା ସେମିତି ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ହୁଅନ୍ତି। ଆକାଶରୁ ବାରିପାତ ହେବା ପରେ ନାନା ଫଳଫୁଲରେ ଧରଣୀ ଭରିଯାଏ। ଠିଆ ହୋଇ ପରିସ୍ରା କଲେ ମାଟି ଖୋଳିହୋଇ ଯାଏ। ପୃଥିବୀ ମାତାକୁ କୁଆଡ଼େ କଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେଥିପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇ ପରିସ୍ରା କରିବାକୁ ଆମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନା କରାହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ଅଛି। ମାଟିମାଆକୁ କଷ୍ଟ ହେଉ ବା ନ ହେଉ ଆମ ଶରୀରର ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ହୁଏ ବିଘ୍ନିତ। ଠିଆ ହୋଇ ପରିସ୍ରା କଲେ ଆମର ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ। ଯୌନଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୂଳଚନ୍ଦ୍ର କହିଛନ୍ତି-ଠିଆରେ ହଗା ପରିସ୍ରା କରା ଏ ଦୁଇ ମସ୍ତ କୁଅଭ୍ୟାସ। ସ୍ନାୟୁଶିଥିଳ କ୍ଳୈବ୍ୟ ଆସେ ହୋଇ ହିଁ ଥାଏ ବ୍ୟାଧିର ଦାସ।

ଆମେ ଖଣି ଖୋଳି ପୃଥିବୀ ମାଆର ଅନ୍ତବୁଜୁଳା ବାହାର କରିପକାଉଛୁ। କେଉଁଠି ସମତଳ ଭୂମିରୁ ମାଟି ଖୋଳି ହ୍ରଦ କରିପକାଉଛୁ ତ କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ତାଡ଼ି ତାକୁ ସମତଳ ଭୂମିରେ ପରିଣତ କରିଦେଉଛୁ। ଯେଉଁଠି ସମତଳ ଭୂମି ଅଛି ସେଠି ନଭଶ୍ଚୁମ୍ବୀ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରୁଛୁ ଯାହା କୌଣସି ପାହାଡ଼ପର୍ବତଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ଏହାଦ୍ବାରା ପୃଥିବୀର ବାଲାନ୍ସ ବା ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ପର୍ବତ ହିଁ ପୃଥିବୀର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ କୁହାଯାଏ ଭୂଧର। ଅର୍ଥାତ୍ ଭୂମି ବା ପୃଥିବୀକୁ ଯାହା ଧରି ରଖିଛି। ପାହାଡ଼କୁ କାଟି ସମତଳ ଭୂମି ଏବଂ ସମତଳ ଭୂମିରେ ପାହାଡ଼ ପରି ବହୁତଳ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଦ୍ବାରା ସେହି ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ତାହା ହୁଏତ ଭୂମିକମ୍ପର କାରଣ ହେଉଛି। ସେହି ବାଲାନ୍ସ ବା ସନ୍ତୁଳନକୁ ପୁନଃ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ମାଆ ଭିଡ଼ିମୋଡ଼ି ହେଉଛି, ତା’ ଦେହକୁ ଟିକେ ହଲାଇ ଦେଉଛି। ଫଳରେ ନଭଶ୍ଚୁମ୍ବୀ ଅଟ୍ଟାଳିକାମାନ ନିମେଷକେ ଭୂମିସାତ୍ ହେଉଛି, ଗୁଳୁଗୁଳୁ କରି ଗଳିପଡ଼ୁଛି। ଯେମିତି ନିକଟରେ ତୁର୍କୀ-ସିରିଆରେ ହେଲା। କେତେ ଲୋକ ମଲେ ଓ କେତେ ବାସହରା ହେଲେ।

ସେଥିପାଇଁ ଆର୍ଯ୍ୟ ମୁନିଋଷିମାନେ ଧର୍ମ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ପରମ୍ପରା ଭିତରେ ଏମିତି ସବୁ ଜିନିଷ ଭର୍ତ୍ତି କରିଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ବାରା ପାହାଡ଼ପର୍ବତ, ଗଛଲତା ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ। ପାହାଡ଼ପର୍ବତ, ଗଛଲତାକୁ ପୂଜା କରିବା ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଆମକୁ ଶିଖେଇଚି। ଗିରିଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁଆଡ଼େ ଇନ୍ଦ୍ରପୂଜା ବଦଳରେ ଗିରିଗୋବର୍ଦ୍ଧନକୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଗୋପପୁରବାସୀଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ତେଣୁ ରଜମଉଜ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତା’ ପଛରେ ଥିବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ରହସ୍ୟ ବି ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।

ରଜ ପର୍ବ:

ପୂର୍ବେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶାର ପରିଚୟ ରଜ ପର୍ବ, ଯାହା କେବଳ ରଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଭାରତର ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ତଥା ମହତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ | ଓଡିଶା ପାଇଁ ଅତୁଳନୀୟ ଏହି ପର୍ବ ମୌସୁମୀ ଏବଂ କୃଷି ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥାଏ | "ରଜ" ଶବ୍ଦ "ରଜସ୍ୱଳା" ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଋତୁସ୍ରାବ କରୁଥିବା ମହିଳା, ଏବଂ ଏହି ପର୍ବ ପୃଥିବୀର ଉର୍ବରତା ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ଶକ୍ତିକୁ ଆଲୋକିତ କରି ମାତୃ ପୃଥିବୀର ଋତୁସ୍ରାବର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ | ସମୟ ସହିତ, ରଜ ପର୍ବ କିପରି ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ତାହା ସମାଜ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରି ବିକଶିତ ହୋଇଛି | ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ, ଏହା ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଏ, ମୌସୁମୀ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଏହି ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷି ସମାଜରେ କୃଷି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ | ଏହି ପର୍ବ ହେଉଛି ମାତୃ ପୃଥିବୀର ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଏକ ନୂତନ କୃଷି ଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭ | ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଏକ ଋତୁସ୍ରାବ ଚକ୍ର ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ଉର୍ବରତା ଏବଂ ନବଜୀବନର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ | ଅତଏବ, ଏହି ଦିନରେ ହଳ କରିବା, ନିର୍ମାଣ, ଏବଂ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରର ମୃତ୍ତିକା ବ୍ୟାଘାତକୁ ଏଡାଇ ଦିଆଯାଏ | ପାରମ୍ପାରିକ ଅଭ୍ୟାସ ଇତିହାସ ଅନୁଯାୟୀ, ରଜ ପରବ ଏହାର ସରଳତା , ପ୍ରକୃତି ଏବଂ କୃଷି ଜୀବନ ସହିତ ଗଭୀର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଅଛି | ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ଜଡିତ ହୋଇ ଅଛି ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ----

ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ରଜ ପର୍ବ ଏବେ ଗଣପର୍ବ ରୂପେ ପାଳନ ହେଉଛି। ପିଲାଠାରୁ ବୃଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏଥିରେ ମସ୍‌ଗୁଲ ହୋଇ ପଡୁଛନ୍ତି। ବି‌ଶେଷ କରି ଏହି ପର୍ବ ଝିଅବୋହୂମାନଙ୍କର ପର୍ବ ହୋଇ ଥିବାବେଳେ ସେଲିବ୍ରିଟମାନେ ବି ଏଥିରୁ ବାଦ ପଡନ୍ତେ କପରି? ତେବେ ସେଲିବ୍ରିଟିମାନଙ୍କ ରଜ କ’ଣ ନିଆରା। ହଁ ସେମାନେ ରଜ ପର୍ବକୁ କିଏ କିଭଳି ପାଳନ କରନ୍ତି। କିଏ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସହ ମିଶି ରଜ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ତ ଆଉ କିଏ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଆଉ କଏ ପୋଡ ପିଠାକୁ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରି ରଜକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାବେଳେ ଆଉ କିଏ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ରିଲିଜ ହେବାକୁ ଥିବାରୁ ତାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ରଜ ଭେଟି ଦେଇ ରଜକୁ ନିଆରା ଢଙ୍ଗରେ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। । ମାମୁ ଘରେ ରଜ ଉତ୍ସବ ମୁଁ ଛୁଆ ବେଳୁ ଆଜି ଯାଏ ସବୁ ବର୍ଷ ‘ରଜ’କୁ ମୋ ମାମୁ ଘର ହିଁ ପାଳନ କରେ। କାରଣ ମୋ ମାମୁ ଘରେ ଆମେ ବେଶ୍‌ ଜାକଜମକରେ ରଜ ପାଳିଥାଉ, ଏଣୁ ରଜ ମୋ ପାଇଁ ସବୁ ବେଳେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର। ପୂର୍ବରୁ ରଜ ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା। ମୁଁ ଛୁଆ ବେଳେ ରଜକୁ ନେଇ ହେଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଭାଗ ନିଏ ଓ ପୁରସ୍କାର ଜିତି ଖୁସି ହୁଏ। ରଜକୁ ବେଶ୍‌ ଧୁମ୍‌ଧାମ୍‌ରେ ପାଳନ କରୁଛୁ। ଏଥର ରଜରେ ଆମ ଘରେ ପିଠା ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ନେବ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପିଠାରେ ପରୀକ୍ଷାନିରୀକ୍ଷା କରି ଆମେ ଏଥର ରଜ ପାଳିବ, ରଜ ମଉଜ ଜମିବ। ଏଥିସହ ଏଥର ମୋତେ ଘର ଲୋକଙ୍କ ସହ ରଜ ପାଳିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ। ଆମ ପରମ୍ପରା, ପିଠା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଚିହ୍ନାଇବାକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ ରଜ ପାଳନ କରିଥାଉ। ପାନ, ପୋଡ଼ପିଠା, କ୍ଷୀର ମଣ୍ଡା ସହ ଦୋଳି ଖେଳର ଆସର ଏଠାରେ ବେଶ୍ ଜମେ। ଆମେ ବୁଲାବୁଲି କରି ରଜ ୩ ଦିନକୁ ଖୁବ୍ ଉପଭୋଗ କରୁ।ଚଳିତ ବର୍ଷର ରଜ ମୋ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର।

ରଜ ଦୋଳି

ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପରମ୍ପରା ହେଲା ଘର ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ସ୍ଥାନରେ ରଜ ଦୋଳି ସ୍ଥାପନ କରି ଯୁବକ ଯୁବତୀ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ନୂତନ ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରି, ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଏବଂ ପାରମ୍ପାରିକ ଗୀତ ଗାଇ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି |

ପୋଡ଼ ପିଠା:

ପୋଡ ପିଠା ନାମକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରର ପନିକେକ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା | ଚାଉଳ, ଗୁଣ୍ଡ, ନଡ଼ିଆ, ଏବଂ ମସୁରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ପାରମ୍ପାରିକ ସୁସ୍ବାଦୁତା, ନିଆଁ ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାନ୍ଧିବା, ପର୍ବର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଂଶ ରହିଥିଲା |

ଅବକାଶ ଏବଂ ବିଶ୍ରାମ:

ରଜ ପରବ ବିଶ୍ରାମ ଏବଂ ନବଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ସମୟ ଥିଲା | ବିଶେଷକରି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଘର କାମ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରୁ ବିରତି ଦିଆଯାଇଥିଲା | ସେମାନେ ଖେଳ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ଯୁବକମାନେ କବାଡି, କାର୍ଡ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପାରିକ କ୍ରୀଡା ଭଳି ଖେଳରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ | ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଉପାସନା:

ମାତୃ ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା, ପ୍ରଚୁର ଅମଳ ତଥା ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲୋଡିଥିଲେ | ରଜ ପରବ ଇନ୍ ସେଲିବ୍ରେସନରେ ଆଧୁନିକ ଟାଇମ୍ସ ଚେଞ୍ଜସ୍ ସମସାମୟିକ ଓଡିଶାରେ ରଜ ପରବ ଏହାର ମୂଳ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସହରୀକରଣ, ବୈଷୟିକ ପ୍ରଗତି ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେତୁ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛନ୍ତି ।

ସହରୀ ପ୍ରଭାବ:

ସହରାଞ୍ଚଳରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଦୋଳି ଆଧୁନିକ ଦୋଳି ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାର୍କ ରାଇଡ୍ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି | ସହର ଏବଂ ସହରଗୁଡିକ ସଂଗଠିତ ଇଭେଣ୍ଟ, ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସାକ୍ଷୀ ରହି ଏହି ପର୍ବକୁ ଅଧିକ ଜନସମ୍ପର୍କରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ |

ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ:

ପୋଡ଼ ପିଠା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଧୁନିକ ସ୍ନାକ୍ସ ଏବଂ ମିଠା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ବେକେରୀ ଏବଂ ମିଠା ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଉତ୍ସବରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଜ-ଥିମ୍ ଆଇଟମ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି |

ମିଡିଆ ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜନ:

ମିଡିଆର ପ୍ରଭାବ ପାରମ୍ପାରିକ ଏବଂ ସମସାମୟିକ ମନୋରଞ୍ଜନର ମିଶ୍ରଣ ଆଣିଛି | ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଟେଲିଭିଜନ ଏବଂ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଏବଂ ଅନଲାଇନ୍ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଗୁଡିକ ରଜ ପରବ ପାଳନ କରିଥାଏ।

ଫ୍ୟାଶନ୍ ଏବଂ ସପିଂ:

ଏହି ଉତ୍ସବ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସପିଂ ଋତୁରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି | ନୂତନ ପୋଷାକ, ଆସେସୋରିଜ୍, ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ଉତ୍ସବର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ବଜାର ଏବଂ ମଲ୍ ରଜ ରିହାତି ଏବଂ ବିକ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ |

କମ୍ୟୁନିଟି ଇଭେଣ୍ଟସ୍:

ସଂଗୀତ ରାତ୍ରି, ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଏବଂ "ରଜ ରାଣୀ" ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା ସହିତ ବଡ଼ ଆକାରର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ | ପାରମ୍ପାରିକ ଉତ୍ସବରେ ଏକ ଆଧୁନିକ ମୋଡ଼ ଯୋଡି ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି। ନିରନ୍ତରତା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡିକ ସତ୍ତ୍ଵେ ରଜ ପର୍ବର ଅନେକ ପାରମ୍ପାରିକ ଦିଗ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଛି।

ସାଂସ୍କୃତିକ ଶିକ୍ଷା:

ଓଡିଶାର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ କରନ୍ତି | ରଜ ପର୍ବର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ପିଢ଼ି ଅନେକ ଲୋକ, ଏପରିକି ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ରଜକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ବିନ୍ଦୁ କରନ୍ତି | ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପାଳନ କରାଯାଇ ମାଟି ମା'କୁ ସାଙ୍କେତିକ ବିଶ୍ରାମ ସମୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ |

ଲୋକାଲ୍ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ୍:

ରଜ ପରବ ପାଳନ କରିବାର ଅନେକ ଅନନ୍ୟ ଉପାୟ, ରୀତିନୀତି, ଖେଳ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ମହିଳା ରଜ ପରବ ଭୂମିକା ମୁଖ୍ୟତଃ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପର୍ବ, ସମାଜରେ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପାଳନ କରିଥାଏ | ସମୟ ସହିତ, ଏହି ଉତ୍ସବ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ଅଧିକାରର ପ୍ରତୀକ ହେବାକୁ ଆସିଛି | ବିଭିନ୍ନ ମହିଳା ସଂଗଠନ ଏବଂ ଏନଜିଓ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ଋତୁସ୍ରାବ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ପରିବେଶ ସଚେତନତା ନିକଟ ଅତୀତରେ ରଜ ପରବ ମଧ୍ୟ ପରିବେଶ ସଚେତନତା ପାଇଁ ଏକ ମଞ୍ଚ ପାଲଟିଛି। ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସହିତ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସଂଯୋଗକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହି ପର୍ବ ନିରନ୍ତର ଚାଷ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ | ବିଦ୍ୟାଳୟ, କଲେଜ ଏବଂ ପରିବେଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଡ୍ରାଇଭ୍, ପରିଷ୍କାର ଅଭିଯାନ, ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ କର୍ମଶାଳା ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି | ଏହା କେବଳ ଏକ ପର୍ବଠାରୁ ଅଧିକ; ଏହା ଜୀବନ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଓଡିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଆତ୍ମା | ଏହି ପର୍ବ ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମାଣ, ଏହାର ପାରମ୍ପାରିକ ସଂଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ରୋଷେଇ ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ | ଏହା ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭାବନା ବଢାଇଥାଏ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗର୍ବ ବାଣ୍ଟିଥାଏ | ପର୍ଯ୍ୟଟନର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରଜ ପରବ ମଧ୍ୟ ଓଡିଶାରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଏକ ମହତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ହୋଇପାରିଛି | ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସବର ଅନନ୍ୟ ଦିଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି | ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳକୁ ଗାଇଡ୍ ଟୁର୍, ଏବଂ ପାରମ୍ପାରିକ ଖାଦ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ପରିଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାମାଣିକ ରଜ ଅଭିଜ୍ଞତାର ସ୍ୱାଦ ଦେବା ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ | ଅର୍ଥନୈତିକର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଉତ୍ସବର ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ବିଶେଷ କରି ଖୁଚୁରା ଏବଂ ଆତିଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ | ପୋଷାକ, ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ସାମଗ୍ରୀ, ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ଭ୍ରମଣର ଚାହିଦା ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ | ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍ ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ କାରିଗରମାନେ ଏହି ପର୍ବରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଓଡିଆ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆଗ୍ରହରୁ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି | ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶା ସନ୍ତୁଳନ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଆଧୁନିକତା ରଜ ପରବ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଆଧୁନିକତାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା | ଆଧୁନିକୀକରଣ ଉତ୍ସବରେ ନୂତନ ଦିଗ ଆଣିଥିବାବେଳେ ଏହା ସହିତ ଜଡିତ କେତେକ ପାରମ୍ପାରିକ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ହରାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି | ସମସାମୟିକ ଜୀବନଶୈଳୀ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇଥିବାବେଳେ ରଜ ପରବଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ | ପରିବେଶ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏହି ଉତ୍ସବର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ, ରଜ ପରବ ଉତ୍ସବଗୁଡିକ ପରିବେଶ ନିରନ୍ତର ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି | ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବ୍ୟବହାର ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ପର୍ବ ସମୟରେ ଇକୋ-ଫ୍ରେଣ୍ଡଲି ପ୍ରଥାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଭଳି ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଯୁବ ପିଢିକୁ ମହୋତ୍ସବର ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା, ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ପର୍ବକୁ ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:

ରଜ ପର୍ବ, ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ମୂଳ ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ସମସାମୟିକ ଉତ୍ସବ ସହିତ ଓଡିଶାରେ ଏକ ନିଆରା ତଥା ପ୍ରିୟ ପର୍ବ ଅଟେ | ଏଥିରେ ରାଜ୍ୟର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, କୃଷି ପରମ୍ପରା ଏବଂ ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ରହିଛି। ଏହା ବିକଶିତ ହେବା ସହିତ ରଜ ପରବ ଓଡିଶାବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ, ଏକତା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗର୍ବର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। ଆଧୁନିକତାର ଆଲିଙ୍ଗନ ସହିତ ପାରମ୍ପାରିକ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡିକର ସଂରକ୍ଷଣକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ କରିବ ଯେ ଏହି ପର୍ବ ଆଗାମୀ ପିଢି ପାଇଁ ଓଡିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଶ୍ୟର ଏକ ମହତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିବ ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଓଡ଼ିଶାରେ ରଜପର୍ବ ସେବେ ଆଉ ଏବେ (Rajo parb then and now in Odisha )

ଓଡ଼ିଶାରେ ରଜପର୍ବ ସେବେ ଆଉ ଏବେ (Rajo parb then and now in Odisha )