ଓଡ଼ିଶୀ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟତା ର ଏକ ପ୍ରତୀକ, ଓଡ଼ିଶା ର ଗର୍ବ, ଓଡ଼ିଶାର ଅସ୍ମିତା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାବାବେଗ ର ଠାକୁର ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ର ଏକ ଅଂଶ। କୁହାଯାଏ ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର ରେ ହେଉଥିବା ମାହାରୀ ନୃତ୍ୟ ରୁ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ର ଜନ୍ମ। ସେହି ଓଡ଼ିଶୀ ନିଜର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟତା ଓ ମାଧୂର୍ଯ୍ୟତା ପାଇଁ ବିଶ୍ଵ ଦରବାର ରେ ବନ୍ଦିତା ହୋଇ ପାରିଛି। ଆଉ ଏହି ଓଡ଼ିଶୀ କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାରେ ଯେଉଁ ସାଧକ ସାଧିକା ମାନେ ନିଜର ସର୍ବସ୍ବ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଗୁରୁ କେଳୁ ଚରଣ ମହାପାତ୍ର Guru Kelucharana Mahapatra ଙ୍କ ପରେ ଯଦି ଆଉ କାହା ନାମ ଆସିଲେ ଆପେ ଆପେ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁ ଯାଏ ତାଙ୍କ କଳା ଆଗରେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ। ସେ ହୁଏତ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ନାରୀ ଯିଏ ଓଡ଼ିଶୀ କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସାରା ବିଶ୍ବ ରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି।

୧୯୪୪ ମସିହା ୨୪ ଏପ୍ରିଲ ରେ ସେ ଗଞ୍ଜାମ ର ବ୍ରହ୍ମପୁର ରେ ଅଭିରାମ ମିଶ୍ର ଓ ଶକୁନ୍ତଳା ଦେବୀ ଙ୍କ କୋଳ ରୁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଛଉ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ। ସେ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଙ୍କ ର ପିଲାବେଳୁ ନୃତ୍ୟ କଳା କୁ ଜାଣି ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ ବୋଲି ମନସ୍ଥ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବାଧକ ଏଇୟା ଥିଲା ଯେ ସେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର କୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଥର ରେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶୀ କୁ କେହି ବିଶେଷ କରି ଝିଅ ମାନେ ନେଉ ନଥିଲେ। ସେ ଚାରି ବର୍ଷର ସମୟରୁ ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ଗୁରୁ କେଳୁ ଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଙ୍କ ଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ସେ ୧୯୫୨ ମସିହା ରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶିଶୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉତ୍ସବ ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପରିବାର ତରଫରୁ ଚେନ୍ନାଇ ପଠାଗଲା ଗୁରୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଦେବୀ ଙ୍କ ପାଖରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବାକୁ। ସେ ସେଠିକାର ଛଅ ବର୍ଷ ର ରହଣି କାଳରେ ଭାରତନାଟ୍ୟମ୍ ଓ କଥକଳି ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି ଦେଶ ବିଦେଶ ରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବୃତ୍ତି ପାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲେ କଥକ ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ। ଶେଷ ରେ ସେ ସବୁ ନୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ଓଡ଼ିଶୀ ରେ ନିଜର ମନ ଦେବେ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରିନେଲେ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ ନେଇଥିଲେ ହୁଏତ ବିଶ୍ଵ ଏମିତି ଏକ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଯାଇଥାନ୍ତା।

ତାଙ୍କ ର ସ୍ବାମୀ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଶା ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗାୟକ ଗୁରୁ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ। ଚେନ୍ନାଇ ରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେ ଶୋହଳ ବର୍ଷ ସମୟରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଙ୍କୁ। ଗୁରୁ କେଳୁ ଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଙ୍କୁ ୧୯୬୬ ରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ମିଳିବା ସମୟରେ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭିଭୂତ କରିଦେଲା ଓ ସେ ନିଜର ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରିଲେ। ନିଜର ସ୍ଵାମୀ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ବେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ତାଙ୍କ ଯୋଡ଼ିଙ୍କୁ ୧୯୭୬ ରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ର ବିଶେଷତା ଥିଲା ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଶୈଳୀ ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଜନାଦୃତ କରିଥିଲା । ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ର ମାଧୂର୍ଯ୍ୟ କୁ ଦ୍ଵିଗୁଣିତ କରିଦିଏ। ସେ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରବୀନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ଯାଏଁ ସବୁଥିରେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରି ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। USA , ଫିଲିପାଇନ୍ସ , ଇଜରାଇଲ , ଫ୍ରାନ୍ସ ରେ ସେ ଅନେକ ଥର ପରିବେଷଣ କରି ପ୍ରଶଂସା ସାଉଁଟି ଛନ୍ତି। ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ଗୁରୁ କେଳୁ ଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ତରାଧିାରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କ ର ଅବଦାନ ବିନା ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ର ପ୍ରସିଦ୍ଧି କୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଇ ପାରେନା।

ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ ସହ ଅନେକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି। ସେ ୧୯୯୭ ଜୁନ୍ ୨୪ ରେ କ୍ୟାନ୍ସର ରୋଗ ରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ। ଯେତେ ଦିନ ଯାଏଁ ଏ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଥିବ ସେତେଦିନ ଯାଏଁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଅମର ରହିଥିବେ।

ପଢ଼ିଥବା ପାଇଁ ଧନ୍ୟବାଦ।

କୈବଲ୍ୟ ନାୟକ

Kaibalya Nayak

ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ - ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ Sanjukta Panigrahi

ଜୀବନୀ