ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ

ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ ଲୋ

ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ

କଅଁଳିଆ ଖରାରେ ଝିପିଝିପି ମେଘ ଦେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଯାଏ ଧରିତ୍ରୀ ପୃଷ୍ଠରୁ, ଅତି ଆଦରରେ ପଠାଏ ତା ଭଉଣୀ ଆଷାଢ଼ ରାଣୀ କୁ। ଆଷାଢ଼ ମଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଓଢ଼ଣା ନାଇ ଓହ୍ଲାଇ ଆସେ ମହୀ ତଳକୁ। ଦୁଇ ମାସର ସଙ୍ଗମେ ପୃଥିବୀ ମନାଏ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବ, ଯାହା ରଜ ନାମେ ଓଡିଶା ଚର୍ଚିତ।

ପ୍ରକୃତି ଓ ନାରୀ ଦୁହେଁ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ। ସୃଷ୍ଟିର ସଞ୍ଚାର ତାଙ୍କରି ଗର୍ଭେ। ହେଲେ ବିଧାତା ର ମାୟା ଭିନ୍ନ। ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ନାରୀକୁ କରାଏ ପୂର୍ବରୁ ସୁସଜ୍ଜିତ। ସେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ କୁହଯାଏ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ। ଠିକ୍ ସେମିତି, ମା ବସୁଧା ତାର ଗର୍ଭରେ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ସଜ୍ଜ। ଏହା ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ରଜ ପର୍ବ।

ରଜ, ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ଏହା ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ କୁ ବୁଝାଏ ଯାହା ସଂସ୍କୃତରୁ ଆନୀତ। ପହିଲି ଆଷାଢ଼ର ପହିଲି ବର୍ଷା ବିନ୍ଦୁ ମା ବସୁଧା କୁ ଭିଜେଇ ମା କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ କରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ସେଇ ମାଟିରେ ଭରିଦିଏ ଉତ୍ପତ୍ତି ର ଶକ୍ତି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ବାର ମାସରେ ତେର ପର୍ବ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ରଜ ପର୍ବ।

ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହା ୩ ଦିନ ଧରି ପାଳନ ହୁଏ ପରନ୍ତୁ ଏହା ପାଞ୍ଚଦିନିଆ ପର୍ବ ଅଟେ। ତିନି ଦିନ ହିସାବରେ ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ପହିଲି ରଜ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ତୃତୀୟେ ଭୂମି ଦହନ ରୂପେ ଜଣା ଯାଏ। ପରନ୍ତୁ ପହିଲି ରଜର ପୂର୍ବଦିନ ରଜ ସଜବାଜ ଏବଂ ଭୂମିଦହନ ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ କୁ ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହଯାଏ। ଏହି ପର୍ବଟି ପ୍ରକୃତରେ ନାରୀର ସମ୍ମାନ ଏବଂ ତାର ପରିଚୟ ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ନାରୀ ଯେ ପୂଜ୍ୟସ୍ପଦା ତାହା ସୂଚାଏ ଏ ଗଣପର୍ବ।

ଆଗକାଳରେ ରଜ ପର୍ବ ପାଳନ ଅତି ଧୁମ୍ ଧାମ୍ ରେ କରାଯାଏ। ଗାଆଁ ଗାଆଁ ରେ ଘରେ ଘରେ ପାଳନ ହୁଏ ଏହି ପର୍ବ। ଏହି ତିନିଦିନିଆ ପର୍ବ ରେ ନାରୀ ମାନେ ନିଜ ନିତିଦିନିଆ କାମରୁ ନିଅନ୍ତି ବିରତି। ବଟା ବଟି, କଟା କଟି ର ବାରଣ ପର୍ବ ହେଉଛି ରଜ। ଖୁସି ମଉଜ ରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ଖେଳି ହସି ବିତେଇବା ର ପର୍ବ ହେଉଛି ରଜ। ଏହି ଦିନ ମାନଙ୍କରେ କୁଆଁରୀ ଝିଅ ମାନେ ନିଇତି ସଜ ହେଇ ପାଦରେ ଅଳତା ନାଇ କଦଳୀ ପଟୁଆର ଜୋତା ପିନ୍ଧି ପାଟିରେ ରଜ ପାନ ଖାଇ ଖିଲି ଖିଲି ହସ ଦେଇ ଖେଳନ୍ତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୋଳି।

ଆମ୍ବ ଡାଳ ଏବଂ ଗେଣ୍ଡୁଫୁଲରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବା ବାଉଁଶ ଦୋଳିର କେଁ କେଁ ଶବ୍ଦରେ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡ ହୁଏ ଜାଗ୍ରତ। ପ୍ରତି ଘରୁ ଭାସି ଆସେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପିଠା ମିଠା ର ମହକ। ରଜ କହିଲେ ମନରେ ତନରେ ନାଚିଉଠେ ପୋଡ଼ପିଠା ର ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ରୁଚିକର ଚିନ୍ତା। ପ୍ରତି ଘରେ, ସେ ଗରୀବ କି ଧନୀ ହେଉ, ମା ମାନେ ବନାନ୍ତି ଚୁଲି ରେ ସେଇ ମନଲୋଭା ପୋଡ଼ପିଠା।

ପୁଅ ମାନେ ତାସ୍, ବାଗୁଡ଼ି, କବାଡ଼ି ଖେଳ ପରି ଅନେକ ଖେଳ ଖେଳି ପାଳନ୍ତି ଆନନ୍ଦର ପର୍ବ ରଜ କୁ। ପାଚିଲା ପଣସ ର ମହକରେ ଭାସି ଉଠେ ଗାଆଁ ଦାଣ୍ଡ।

ଶେଷରେ ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ ଦିନ ମା ବସୁଧା ଙ୍କୁ ପୂଜା ଅର୍ଚନା କରି ପର୍ବରେ ଦିଆଯାଏ ଅନ୍ତିମ ସ୍ପର୍ଶ। ଶିଳପୁଆ ଟିଏ ନେଇ ତାକୁ ମା ବସୁଧା ଙ୍କ ରୂପ ଦେଇ, କରାଯାଏ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ। ତିନିଦିନିଆ ଏ ଋତୁସ୍ରାବର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା କୁ ଦୂର କରିବାପାଇଁ ମା କୁ କରାଯାଏ ଶୁଦ୍ଧ। ଶିଳପୁଆ ରେ କଉଡି ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ସିନ୍ଦୂର ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ନାଲି ଶାଢ଼ୀରେ ନାଲି ସଂଖା ଦେଇ ମା କୁ କରାଯାଏ ଆବହନ।

ପରନ୍ତୁ ଆଉ ସେ ଦିନ କାଇଁ,

ନା ଅଛି ପର୍ବରେ ସଂସ୍କୃତିର ଛୁଆଁ ନା ଅଛି ପାର୍ବଣର ଗରିମା।

ସହରୀ ମା ମୋର ଆଜି ତିଆରି କରୁନି ସେଇ ଚୁଲି ମୁଣ୍ଡେ ବସି ପୋଡ଼ପିଠା, କାରଣ ପୋଡ଼ପିଠା ପରା ସେ ଅନଲାଇନ ମଗେଇ ଦଉଛି। କଲୋନୀ ରେ ରଜ ମହୋତ୍ସବ ରେ ଖାଲି ଟିକେ ଦୋଳି ଖେଳି ଡିଜେ ଗୀତରେ ନାଚି ଭାବୁଛି ଏଇ ପରା ମୋ ସାଂସ୍କୃତିକ ରଜ। ମୋ ଗାଁ ପୁଅ ଆଉ ତାସ୍ ବାଗୁଡ଼ି ଖେଳୁ ନାହିଁ। ଓଲଟା ମଦ ମାଂସ ରେ ବୁଡି ରହି କାଟୁଛି ତା ରଜ ର ମଉଜ। ଗାଆଁ ରେ ଶୁଭୁନି ଆଉ ଦୋଳିର କେଁ କେଁ ଶବ୍ଦ, ନା ଶୁଭୁଛି ଗାଁ ଝିଅ ଙ୍କ ଖିଲି ଖିଲି ହସ। ନା ଅଛି ପାଦରେ ଅଳତା ନା ଅଛି ପର୍ବରେ ଶାଳୀନତା। କଦଳୀ ପାଟୁଆ କହିଲେ, ସହର ଛାଡ ମୋ ଗାଆଁ ଝିଅ ବି ପଚାରୁଛି କେଉଁ ବ୍ରାଣ୍ଡ ର ଜୋତା। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଦୋଳି ଯେ ବାଁଉଶ ଦୋଳି କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳେଇ ଦେଇ ରଜ କୁ ଆଧୁନିକତା ର ଛୁଙ୍କ ଦେଉଛି ତାହା କହିବା ଆଦୌ ଭୁଲ ହେବ ନାହିଁ।

ସେଇ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ରେ ଏକ ଛୋଟ କବିତା....

ବନସ୍ତେ ଡାକୁନି ଗଜରାଜ ଆଉ

ପାଚୁନି ଆମ୍ବ ପଣସ

ରଜ ନାହିଁ ଆଉ ପରବରେ ରାଜା

ନାହିଁ ତାର ମିଠା ରସ

ନାହିଁ ସେ ବାଉଁଶ ଗଜା

ସହରୀ ଝିଅ ର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଦୋଳି

ମିଳେନି ଆଉ ସେ ମଜା

ଶୁଭୁନାହିଁ ଆଉ ବାଉଁଶ ଦୋଳିର

କେଁ କେଁ ଶବ୍ଦ ଏଠି

ଲୁଡୁ ପାଲି ଆଉ ତାସ୍ କବାଡ଼ି

ନାହିଁ ଆଉ ସାଙ୍ଗ ଖଟି

ପାଦରେ ନାହିଁ ଅଳତା

କୁଆଁରୀ ଝିଅ ଯେ ଆଉ କି ପିନ୍ଧୁଛି

କଦଳୀ ପାଟୁଆ ଜୋତା

ଆଉ କି ପିନ୍ଧୁଛି ସୁନା ଭାଇ ମୋର

ମୁଣ୍ଡରେ ସୁନା ମୁକୁଟ

ଆଉ କି ମାନୁଛି ଝିଅ ବୋହୁ ଏବେ

ତିନି ଦିନ ହାଣ୍ଡି ଛାଡ

ନାହିଁ ସେ ବଉଳ ଭାବ

ରଜର ମଉଜ ଫିକା ପଡ଼ି ଲାଣି

ସଙ୍କଟେ ଏବେ ପରବ

ରଜ ଆଉ ସାଂସ୍କୁତିକ ପର୍ବ ହେଇ ନାହିଁ ଏହା ଏବେ ସରକାରୀ ଛୁଟି ର ପର୍ବ ହେଇ ସାରିଲାଣି। ପରବର ରାଜା, ରଜ ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଂକଟ ଦେଇ ଗତିକରୁଛି।

ସତରେ, ମୋ ରଜ ଆଉ ପରବରେ ରାଜା ହେଇ ନାହିଁ...

@ସତ୍ୟବ୍ରତ ସେନାପତି

ପରବରେ ରାଜା, ରଜ (The king of festive, Raja)

ସଙ୍କଟେ କି ରଜ..??