ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ବାକ୍ୟ ରହିଛି: "ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ମନେ ରଖିଲେ ପାଇହେବ ନାହିଁ। ଏହା କୌତୁହଳ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" ଏହି ସରଳ କିନ୍ତୁ ଗମ୍ଭୀର ଉକ୍ତି ଆମକୁ ଜ୍ଞାନାର୍ଜନର ପ୍ରକୃତ ପଥ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଆଜି ଆମେ ଏହି ବିଷୟରେ ଗଭୀରଭାବେ ଆଲୋଚନା କରିବା।

ଜ୍ଞାନ କଣ?

ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି କୌଣସି ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଏବଂ ଗଭୀର ବୁଝାମଣା। ଏହା କେବଳ ତଥ୍ୟ ମନେ ରଖିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା, ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଏବଂ ନୂଆ ଜିନିଷ ଖୋଜିବା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ ଜ୍ଞାନକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ:

(୧) ଶ୍ରୁତି (ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ)

(୨) ମନନ (ଚିନ୍ତା କରି ବୁଝିବା)

(୩) ନିଦିଧ୍ୟାସନ (ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ ଓ ଅନୁଭୂତି)

କେବଳ ମନେ ରଖିଲେ କାହିଁକି ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ ନାହିଁ?

ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ରଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ସ୍ମୃତି ମାତ୍ର। ଏହାର କିଛି ସୀମା ରହିଛି:

- ଅସ୍ଥାୟୀ: ଅସ୍ଥାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ଭୁଲିଯାଏ

- ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ: ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା କଷ୍ଟକର

- ନିର୍ଜୀବ: ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଣେ ଛାତ୍ର ଇତିହାସର ତାରିଖ ମନେ ରଖିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠଭୂମି, କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ବୁଝିନଥାଏ।

କୌତୁହଳର ଗୁରୁତ୍ୱ

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ହେଉଛି କୌତୁହଳ। ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ବିଜ୍ଞାନୀ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ୍ କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ବିଶେଷ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ନୁହେଁ, ମୁଁ କେବଳ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥାଏ।"କୌତୁହଳର କିଛି ଗୁଣ:

- ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ସାହସ: "କାହିଁକି?", "କିପରି?" ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା

- ନୂଆ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ: ଅଜ୍ଞାତ ବିଷୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ

- ଅସନ୍ତୋଷ: ସାଧାରଣ ଉତ୍ତରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନହୋଇ ଗଭୀର ତଥ୍ୟ ଖୋଜିବା

ଅନୁସନ୍ଧାନ କଣ ଏବଂ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?

ଅନୁସନ୍ଧାନ ହେଉଛି କୌଣସି ବିଷୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା। ଏହା ଜ୍ଞାନାର୍ଜନର ପ୍ରକୃତ ଉପାୟ। ଅନୁସନ୍ଧାନର ପ୍ରକାର:

(୧) ପୁସ୍ତକୀୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ: ପୁସ୍ତକ, ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧ ପଢ଼ିବା

(୨) ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ ଅନୁସନ୍ଧାନ: ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

(୩) କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁସନ୍ଧାନ**: ବାସ୍ତବ ଜଗତରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନର ପଦ୍ଧତି

(୧) ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟକୁ ସନ୍ଦେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ

(୨) ବହୁମୁଖୀ ଅଧ୍ୟୟନ: ଏକା ବିଷୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ରୋତରୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ

(୩) ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତୁ: ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ

(୪) ଲେଖନ୍ତୁ: ଯାହା ଶିଖୁଛନ୍ତି ତାହା ଲେଖିବା ଦ୍ୱାରା ବୁଝାମଣା ଦୃଢ଼ ହୁଏ

(୫) ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ: ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ ।

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନର ଉଦାହରଣ

- ଗାନ୍ଧୀଜୀ କେବଳ ଅହିଂସା ବିଷୟରେ ପଢ଼ି ନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ

- ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଜ୍ୟୋତିଷ ବିଜ୍ଞାନ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ

- ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରଖୁଥିଲେ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସମସ୍ୟା

ଆଜିର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଖ୍ୟତଃ ସୀମିତ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ:

- ସୃଜନଶୀଳତାର ଅଭାବ

- ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବିକାଶ ହୁଏ ନାହିଁ

- ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ

ଆମେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରିବା?

(୧) ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ଭୂମିକା: ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା

(୨) ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ

(୩) ପିତାମାତାଙ୍କ ସହଯୋଗ: ପିଲାଙ୍କ କୌତୁହଳକୁ ଦମନ ନକରିବା

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ନିରନ୍ତର ଅନୁସନ୍ଧାନ। ଏହା କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ। ଆସ, ଆମେ ମଧ୍ୟ କୌତୁହଳୀ ମନୋଭାବ ରଖି, ନିରନ୍ତର ଶିଖିବା ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା। କାରଣ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ।

"ଜ୍ଞାନଂ ବିନା ନ ମୁକ୍ତିଃ"- ଜ୍ଞାନ ବିନା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଉକ୍ତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ କଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଅର୍ଜନ କରିବା

ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ କଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଅର୍ଜନ କରିବା