ଚିଲିକା ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା, ପୁରୀ ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକ ଖାରିଆ ହ୍ରଦ । ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ହ୍ରଦ । ଅଂଶୁପା ଓ ସର ମଧୁରଜଳ ହ୍ରଦ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଖାର ପାଣି ହ୍ରଦ।

ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶୀତକାଳୀନ ବାସସ୍ଥାନ । ଚିଲିକାରେ ଶୀତଦିନ ବିତାଇବା ପାଇଁ ଏମାନେ ସୁଦୂର ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ଓ ସାଇବେରିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ହଜାର ହଜାର ମାଇଲ ଉଡ଼ି ଆସନ୍ତି । ଏହି ହ୍ରଦରେ ଅନେକ ସଙ୍କଟାପର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଜାତିର ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରନ୍ତି ।

ଏଠାରେ ଥିବା ପରିକୁଦ ଓ ମାଲୁଦ ଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣ । ପ୍ରକୃତିର ବିବିଧତା ଏଠାରେ ଫୁଟିକରି ଦେଖାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପକ୍ଷୀ, ସାମୁଦ୍ରିକ ପ୍ରାଣୀ, ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଏହା ଗନ୍ତାଘର ।

ଅନେକ ପୁସ୍ତକରେ ଚିଲିକା ଏକ ହ୍ରଦ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ଆଲୋଚିତ । ହ୍ରଦ ଏକ ଜଳଭାଗ ଯାହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ଥଳଭାଗଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ । ମାତ୍ର ଚିଲିକା ହେଉଛି ଏକ "ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରଦ" ବା ଲଗୁନ୍ (Lagoon) । ଏହା ଏପରି ଏକ ଜଳଭାଗ ଯାହାର ପ୍ରାୟଶଃ ତିନିପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ଥଳଭାଗଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱ ସମୁଦ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ। ସୁତରାଂ ଚିଲିକାକୁ ହ୍ରଦ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଲଗୁନ୍ କୁହାଯିବା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ।

ଚିଲିକାର ଅବସ୍ଥିତି

ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚିଲିକା ଓଡ଼ିଶାର ବୃହତ୍ତମ ହ୍ରଦ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ପୂର୍ବତଟ ରେଳପଥ (East Coast Railway)ରେ ଯାତ୍ରା କଲେ ନିକଟତମ ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବାଲୁଗାଁ ଓ ରମ୍ଭା । ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ୫ରେ ଗଲେ ବାଲୁଗାଁ, ବରକୁଳ ଓ ରମ୍ଭାରେ ଓହ୍ଲାଇ ଚିଲିକା ଯାଇହୁଏ। ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ବାଲୁଗାଁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କି.ମି., ବରକୁଳ ୧୧୦ କି.ମି. ଓ ରମ୍ଭା ୧୩୦ କି.ମି.। ପୁରୀବାଟଦେଇ ଗଲେ ସାତପଡ଼ାରୁ ଯିବାକୁ ହୁଏ । ପୁରୀଠାରୁ ସାତପଡ଼ା ୫୦ କି.ମି.। ବୁଲାବୁଲି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ ହେଉଛି ଅକ୍ଟୋବର ମାସରୁ ଫେବୃୟାରୀ ମାସ, ମାତ୍ର ଉପଭୋଗର ସମୟ ଡିସେମ୍ବର ଜାନୁୟାରୀ ମାସ । ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଚିଲିକା ୧୯ ୦ -୨୮'ରୁ ୧୯ ୦ -୫୪' ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୮୫ ୦ -୦୫'ରୁ ୮୫ ୦ -୩୮' ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ ଗଞ୍ଜାମ ପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ଏହା ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି ।

ଚିଲିକାର ବିଶେଷତ୍ୱ

ପୃଥିବୀରେ ଯେତେଗୁଡ଼ିଏ ଜଳଭାଗ, ହ୍ରଦ ବା ଲଗୁନ ରହିଛି ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ଚିଲିକାର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ତାହାର କାରଣ ଏହା :-

ଏକ ବୃହତମ ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରଦ ବା ଲଗୁନ ।

ଚିଲିକା ଭାରତ ଉପମହାଦେଶରେ ପରିବ୍ରାଜୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ବୃହତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ "ଶୀତ ଭୂମି" (wintering ground)।

ଭାରତ ବର୍ଷର ଜୈବବିଭିନ୍ନତା (biodiversity)ର ଏକ ବୃହତ "ଉଷ୍ମସ୍ଥଳ" ବା ହଟ୍ ସ୍ପଟ୍ (hot spot)।

ଲଗୁନଭାବେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ରଏକ ଅତି ଉତ୍ପାଦନକ୍ଷମ ପରିସଂସ୍ଥା ।

ଦେଶର ଜଳୀୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ବୃହତ୍ତମ ଆବାସ ତଥା ପ୍ରଜନନସ୍ଥଳୀ, ଯାହାକି ଶୀତଋତୁରେ ପ୍ରତୀୟମାନ ।

ଲଗୁନ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ନଳବଣ ଦ୍ୱୀପ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ (ସଂରକ୍ଷଣ) ନିୟମାନୁଯାୟୀ ଏକ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବରେ ଘୋଷିତ ।

ଜୈବ ବିଭିନ୍ନତାର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପରିଚାଳନା ନିମିତ୍ତ ଏହି ଲଗୁନ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜାତୀୟ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି, ହେନ୍ତାଳ ବଣ ଓ ପ୍ରବାଳଶ୍ରେଣୀ ସମିତି (National Wetlands, Mangroves and Coral Reefs Committee of Ministry of Envrionment and Forests, Government of India)ଦ୍ୱାରା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓ ବିବେଚିତ।

କାସ୍ପିଆନ ସାଗର, ବୈକାଲ ହ୍ରଦ, ଆରଲ ସାଗର (Aral Sea), ରୁଷିଆ, ମଙ୍ଗୋଲିଆର କିରଗିଜ ତୃଣଭୂମି, କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ଲଦାଖ ଏବଂହିମାଳୟ ଆଦି ଦୂରଦୂରନ୍ତରୁ ଆସି ପରିବ୍ରାଜୀ ପକ୍ଷୀଗଣଙ୍କ ରଙ୍କ ଶୀତଋତୁରେ ଠୁଳ ହେବା ଭାରତ କାହିଁକି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବିସ୍ମୟ ପରିସଂସ୍ଥା, ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜନନର ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି।

ଚିଲିକାର ସୁସ୍ୱାଦୁ ମତ୍ସ୍ୟ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ କଙ୍କଡ଼ା ପୃଥିବୀ ବିଖ୍ୟାତ।

ବିପୁଳ ଜୈବବିଭିନ୍ନତା ଓ ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ହେତୁ ଭାରତ ସରକାର ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ (Convention of Wetlands of International Importance) ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।

ସମସ୍ୟା ବଳୟରେ ଚିଲିକା

ଅପୂର୍ବ ଜୈବବିଭିନ୍ନତା ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଚିଲିକା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହା ସହ ପ୍ରାଣୀଜ ପୁଷ୍ଟିସାର ଖାଦ୍ୟର ଆକର୍ଷଣ ବା ମୋହ ଚିଲିକାକୁ ବିକୃତ କରିବାରେ ଲାଗିଛି। ଚିଲିକାର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା।

ବିଭିନ୍ନ ନଦୀନାଳରୁ ଆସୁଥିବା ପାଣି ଓ ପଟୁ ଜମା ହେବା ଯୋଗୁଁ ଚିଲିକା ଧୀରେ ଧୀରେ ପୋତି ହେବାରେ ଲାଗିଛି (siltation)। ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମସ୍ୟା।

ଲବଣ ମାତ୍ରା (salinity)ରେ କ୍ରମାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ମଧୁରଜଳ ଅନାବନା ଗଛ (weeds) ଜଳୀୟ ପ୍ରାଣୀ ସଂପଦକୁ ବେଶ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି

ଚିଲିକା ସନ୍ନିକଟ ଅଧିବାସୀଗଣ ଚିଲିକା ଉପରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ସେମାନେ ଅବିରତ ଚିଲିକା ଗର୍ଭରୁ ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ କଙ୍କଡ଼ା ଆଦି ମୂଲ୍ୟବାନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଚିରାଚରିତ କୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଧରି ବିକ୍ରୟକରି ପେଟ ପୋଷିଥାନ୍ତି। ଫଳରେ ଏସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ସହ ସେମାନଙ୍କ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ବେଶ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଜୈବ ସଂପଦର ସଂଗ୍ରହ ଜୈବବିଭିନ୍ନତା କ୍ଷୟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।

ପର୍ଯ୍ୟଟନ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରି ଥିବା ଚିଲିକାକୁ ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟ ଟକଙ୍କ ଆଗମନ , ଭ୍ରମଣ ଓ ଦର୍ଶନ ଆଦି ଡଲଫିନ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟିକରିଛି । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଡଲଫିନକୁ ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଦେଖାଦେଇଛି ଏମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି, ଅବସ୍ଥିତି ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ।

ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଚାଳିତ ଡଙ୍ଗ।ର ବ୍ୟବହାର, ମତ୍ସ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ତଥା ପକ୍ଷୀ ଓ ଜଳଜୀବମାନଙ୍କ ଚଳପ୍ରଚଳରେ ବେଶ ବାଧା ସୃଷ୍ଟିକରିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ଏହା ଉପରେ ସେପରି କୌଣସି କଟକଣା ବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏନାହିଁ ।

ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଅବିରତ ଯାତ୍ରା ଓ ଭ୍ରମଣ ଚିଲିକା କୂଳ ଓ ଜଳଭାଗ ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣ । ବିଶେଷ କରି ପଲିଥିନ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଓ ସେହିପରି ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ପଦାର୍ଥର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ପ୍ରାୟତଃ କଟକଣା ନାହିଁ।

ମୋଟର ଲଞ୍ଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ଡିଜେଲ ପରି ତୈଳର ବ୍ୟବହାର ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର ଅନ୍ୟ କାରଣ। ଫଳତଃ ଜଳୀୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରିବେଶ ଓ ଖାଦ୍ୟ ବେଶ ପ୍ରଦୂଷିତ ଓ କଳୁଷିତ ହେଉଛି।

ବହୁବିଧ ବୈଚିତ୍ରୀ ତଥା ଜବୈ ବିବିଧତାରେ ଭରା ଚିଲିକା ପ୍ରକୃତିର ଅନୁପମ ସୃଷ୍ଟି । ସବୁବେଳେ ଏହା ପର୍ଯ୍ୟଟକ, ପରିବେଶବିତ୍‌, ପ୍ରକୃତୀପ୍ରେମୀ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ତଥା ଐତିହାସିକଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଆସିଛିି । ଚିଲିକାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବୟବର ଚିତ୍ର କେହି ଦେଇ ପାରିନାହିଁ । ଏହା ଉପରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟଭିତିକ ଆଲେଖ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇନାହିଁ ।

କବି ଭାବୁକ ଏହାକୁ ନେଇ କବିତା ଲେଖୁଛନ୍ତି, ଗବେଷକମାନେ ଗବେଷଣା କରି ଅନେକ ଅନାବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି । ଏସବୁ ଭିତରେ ଚିଲିକାର ପକ୍ଷୀ ସାଜିଛି ସମସ୍ତଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ । ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳର ହୃତପିଣ୍ଡ ଭଳି ପ୍ରତୀୟମାନ । ଚିଲିକା ଏକ ସୁବୃହତ ହ୍ରଦ ଯାହା ହୃଦୟରେ କିଛି ଦ୍ୱିପକୁ ବହନ କରିଛି । ଏକ ୧୧୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ । ଏହା ତିନିଗୋଟି ଜିଲ୍ଲାର ଉପକୂଳ ଯଥା, ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ ଗଂଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଉପକୂଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ଶେଷରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୁହାଣ ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ସହ ମିଶିଛି ଓ ଏକ ଅପରୂପ ଉପହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଜ ମାର୍କତ ମଣି ବରୁଣ ସଦୃଶ ପର୍ବତ ତଥା ଦ୍ୱୀପ ଯଥା ହନିମୁନ୍ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ବ୍ରେକ୍‌ଫାଷ୍ଟ ଦ୍ୱୀପ ବିଦ୍ୟମାନ ।

ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଉତ୍କଳର ଭାଗ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀ କାବ୍ୟ ଦେବୀ ଚିଲିକା । ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ନୈସର୍ଗିକ ଉପହାର । ୧୯୨୮ ରୁ ୧୯୫୪ ଡିଗ୍ରୀ ଉତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୮୫ଂ ୦୬ଂରୁ ୮୫୩୫ ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାରେ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ସର୍ବ ବୃହତମ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଏହି ପ୍ରକୃତି ଦତ ସଂପତି ଚିଲିକା ଭାବେ ସୁଖ୍ୟାତ । କେତେକ ପୌରାଣିକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ତଥା ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟାବଳୀରୁ ଦକ୍ଷିଣ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଚିଲିକାର ଆବିର୍ଭାବ ସଂପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ ଯେ,ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ି ସମୁଦ୍ରକୁ ଚକ୍ରଧାରରେ କାଟି ଦେବାରୁ ଚିଲିକା ଭଳି ଏକ ଜଳାଧାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଚିଲିକାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଅନ୍ୟ ଏକ ମତରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ବିଦ୍ୱେଷୀ ରକ୍ତବାହୁ ନାମକ ଜଣେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଯବନ ୩୧୮ ଖ୍ରୀ: ରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ମାତା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବୋ ପାଇଁ ପୁରୀ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଯବନ ଭୟରେ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ କଳିଙ୍ଗ ସାଗର ଭିତରକୁ ନେଇ ଲୁଚାଇ ରଖାଗଲା । ଯବନ ଏହି ସମ୍ବାଦ ପାଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛିନ୍ନଛିନ୍ନ କରି କିଛି ଅଂଶକୁ ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା କରି ପକାଇଥିଲା । ପରବର୍ତୀ କାଳରେ ସେହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶତକ ହିଁ ଆଜିର ଚିଲିକା । କେତେକ ଐତିହାସିକ ଏହି ଯବନ ଆକ୍ରମଣର ସମୟକାଳ ୩୨୮ ଖ୍ରୀ: ବୋଲି ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଟୋଲେମିଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଐତିହାସିକ, ଚିଲିକା ଖ୍ରୀ:ପୂ, ୩୭୦ ଆଗରୁ ରହିଥିବା ମତପୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ।

ଏହି ହଦ୍ରରେ ଚିଲି ନାମକ ମାଛି ପ୍ରଚୁର ରହିଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ଚିଲିକା । ଆଉକେତେକ କହନ୍ତି ଏହି ଜଳାଧାରର ଆକାର ଚିଲି ବା ଭୂଲତା ଭଳି ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଚିଲିକା ନାମଧାରଣ କରିଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ କାଳିଯାଇ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପାସନା ପୀଠ ତଥା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଡଲଫିନ୍ ଭଳି ଜଳଜୀବର ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳ । ଏହି ଡଲଫିନ୍ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବହୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି । ଏହା ବହୁବିଧ ଜଳଜୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ । ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ । ଏହା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ଶୀତଦିନରେ ବହୁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଯଥା ସାଇବେରିଆ ଭଳି ଶୀତପ୍ରଧାନ ଅଂଚଳରୁ ବହୁ ପରିବ୍ରାଜୀ ପକ୍ଷୀ ଏଠାକୁ ଶୀତଦାୁରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥାନ୍ତି । ବହୁବିଧ ମତ୍ସ୍ୟସଂପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଚିଲିକା ବହୁ ତଟଜୀବୀ ମତ୍ସଜୀବୀଙ୍କୁ ଜିବିକା ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହି ହଦ୍ରର ସୁଦୂର ବିସ୍ତାରନୀଳ ଜଳରାଶିରେ ପ୍ରତହ୍ୟ ଶହ ଶହ ଡଙ୍ଗା ଆତଯାତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ କଙ୍କଡ଼ା ଭଳି ଜଳଜୀବ ଧରାଯାଇ ବହୁ ଅଂଚଳକୁ ପଠାଯାଇଥାଏ । ଏଣୁ ଏହି ଅଂଚଳର ଅଧିବାସୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଉନ୍ନତିର ଏକ ପିଣ୍ଡ ସଦୃଶ । ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ଘେରା କୁଂଚିତ ଉପକୂଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ସୁଦୀର୍ଘ ପ୍ରସାର ଜଳରାଶି ବିଶିଷ୍ଟ ଚିଲିକା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଏକ ଗନ୍ତାଘର ଯାହାକି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଏବଂ ମେଘ ମଣ୍ଡିତ ଆକାଶର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଧାରଣ ପୂର୍ବକ ନିଜର ରଙ୍ଗ ବଦଳାଇଥାଏ । ଏହା କବିଭାବୁକମାନଙ୍କ ମନରେ ସୃଜନାତତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରେ । ଏହି ଚିଲିକାକୁ ନେଇ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ଲେଖିଛନ୍ତି ଚିଲିକା କାବ୍ୟ ଓ ଦେଶବାସୀ ପଣ୍ଡିତ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ଏହି ଚିଲିକା ଉପରେ କାବ୍ୟ ଲେଖିଯାଇଛନ୍ତି ।

ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚିଲିକା ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲା ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଏବଂ ଗଂଜାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବିଛି । ଏହା କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ଆଉ ଗୌରବ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଭାରତ ବର୍ଷର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଐତିହ୍ୟ । ଅର୍ଥାତ୍ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟମୟୀ, ଐତିହ୍ୟମୟୀ । ଏଠାରେ ମିଶିଛନ୍ତି ଦୟା, ଭାର୍ଗବୀ, ଶାଳିଆ, କୁସୁମି, ଲୁଣା ପ୍ରଭୃତି ଛୋଟବଡ଼ ନଦୀ । ଫଳରେ ଏହାର କ୍ଷାରୀୟ ଗୁଣ ବିଭିନ୍ନ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସମୁଦ୍ରର ଜୁଆର, ତାପମାତ୍ରାର, ଆଦ୍ରତା ଆଦି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ଚିଲିକାର ଉପକୂଳ ଶତାଧିକ ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷଲତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ୧ ଲକ୍ଷ ହେକ୍ଟରରୁ ଅଧିକ କଳ-ବିସ୍ତୁତି ଚିଲିକା ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି ୨୬୮ ପ୍ରକାରର ମାଛ ।

ନଭେମ୍ବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାରା ଚିଲିକା ହୋଇଉଠେ ପକ୍ଷୀମୟ । ତେଣୁ ୧୯୮୭ରେ ସରକାର ଏହାକୁ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ରହିଛି ଏକ ଦୀପଖଣ୍ଡ । ଏହା ବର୍ଷର ପ୍ରାୟ ୬ ମାସ ଜଳମଗ୍ନ ରହେ । କେବଳ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ୨ ରୁ ୩ ଲକ୍ଷ ପକ୍ଷୀ । ସେହିପରି ଚିଲିକାର ଉତର ପଟ ନଳବଣ ଅଂଚଳକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ପକ୍ଷୀ ଆସିଥାନ୍ତି ।

ଚିଲିକା ହେଉଛି ଏକ ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରଦ ବା ଲଗୁନ୍ କାରଣ ଏହାର ତିନିପାଶ୍ୱର୍ ସ୍ଥଳଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏକ ପାଶ୍ୱ ସମୁଦ୍ରର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ । ସୁତରାଂ ଚିଲିକାକୁ ହ୍ରଦ ପରିବର୍ତେ ଲଗୁନ୍ କୁହାଯିବା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ । ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚିଲିକା ଓଡ଼ିଶାର ବୃହତମ ହ୍ରଦ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ଚିଲିକା ସୁସ୍ୱାଦୁ ମତ୍ସ୍ୟ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ କଙ୍କଡ଼ା ପୃଥିବୀ ବିଖ୍ୟାତ । ପକ୍ଷୀଗଣନାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଏହାର ପକ୍ଷୀ ସଂଖ୍ୟା ୮,୦୪,୪୫୨ରେ ପହଂଚିଥିଲା । ଭାରତ ମାଆର ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ, ନୀଳ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ବେଳାଧାରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅନନ୍ୟ ରୂପ ଗୁଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଭରପୁର ଓଡ଼ିଶାର କୂଳବଧୂ ନୀଳାମ୍ବୁ ଚିଲିକା । ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ହ୍ରଦ ଚିଲିକା ।

ବେଦ, ପୁରାଣ ତଥା ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ଚିଲିକାର ବର୍ଣ୍ଣନା ନାହିଁ। ବୋଧହୁଏ ଚିଲିକା ଆଗେ ସମୁଦ୍ରର ଅଂଶ ଥିଲା, କାଳକ୍ରମେ ବାଲିବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଅଛି।

ଏହି ରମଣୀୟ ହ୍ରଦକୁ କେହି ଅନୁପମ ଜଳସୃଷ୍ଟି, ପାରାବାର ସହୋଦରା, କେହି ପ୍ରକୃତିର ଚାରୁ ଚିତ୍ରଶାଳୀ, ଶୋକ ପାଶୋରା ଅପ୍ ସରା-ଭୁବନ, ଉତ୍କଳ କମଳାବିଳାସ ଦୀର୍ଘିକା, ଉତ୍କଳର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟଖଣି, ଚାରୁଚିତ୍ରପଟ ଆଦି କହିଛନ୍ତି। ବହୁଜନପୋଷିଣୀ, କବିମାନସହାରିଣୀ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟୀ ଚିଲିକା ସମ୍ବନେ୍ଧ କବି ସୋମଯାଜୀ ବାସୁଦେବ ରଥ ସଂସ୍କୃତ ‘ଗଙ୍ଗବଂଶାନୁଚରିତ ଚମ୍ପୂ’ରେ ‘ଚିଲିକା’କୁ ‘ଚିଲିଖା’ ରୂପେ ନାମକରଣ କରି ଲେଖିଲେ-

ଏଷା କାପି ନ ବାପିକା

ଲବଶିମୋ ଦ୍ରେକକାନ୍ନ ବା ବାରିଧି

ରିଙ୍ଗତ୍ତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀବିଷମା

ନୋ ବା ନଦୀ ସ୍ଥୈର୍ଯତଃ।

ପାରାବାର ସହୋଦରତି

ଗହନାପାରାବିପାରାମହ

ତ୍ୟେତାଦୃକ୍ ଭୁବନେ ମୟା

ଜଳମୟୋ ସୃଷ୍ଟି ର୍ନଦୃଷ୍ଟା କ୍ୱଚିତ୍

ପଙ୍କମ୍ ଯସ୍ମାଚ୍ଚିଲ୍ଲିଖଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯ୍ୟା

ମତ୍ୱର୍ଥିୟାକାର ଯୋଗେନ ତସ୍ୟ।

ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱଂ ଲୋକାଦ୍ୟାସହିତ୍ୟାଦ୍ୟବଦ୍ୟମ୍

ତସ୍ମାନ୍ ପଙ୍କେ ଚିଲ୍ଲି ଖେଚି ପ୍ରସିଦ୍ଧା

ଭା—–ଏ ବାପୀ ନୁହେ, ଲବଣ ଜଳଯୁକ୍ତ —ସମୁଦ୍ର ନୁହେଁ ତୁଇତରଙ୍ଗ ଯୁକ୍ତ କିନ୍ତୁ —ତୁ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ (ଚିଲିକା କୂଳ ଲୋକେ ଚିଲିକାକୁ ନଈ କହନ୍ତି), ଏ ସମୁଦ୍ରର ଭଗିନୀ ତୁଲ୍ୟା। ଏପରି ଜଳମୟ ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପଙ୍କକୁ ‘ଚିଲ୍ଲିଖ’ କହନ୍ତି। ଏହା ପଙ୍କପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଥିବାରୁ ଏହାର ‘ଚିଲ୍ଲିଖା’ ନାମ ଯଥାର୍ଥ ଅଟେ। କବି ଚିଲିକାର ଲାବଣ୍ୟମତ୍ସ୍ୟବୀଥି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।

କବି ସୋମଯାଜୀ ବାସୁଦେବ ରଥ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲାର ଆଠଗଡ଼ ଜମିଦାରୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲାଠୁଳି ରଖୁନାଥପୁର ଶାସନ ଏବଂ ଜନ୍ମକାଳ ୧୭୧୦ ମସିହା ଓ ଗ୍ରନ୍ଥଲେଖା କାଳ ସମ୍ଭବତଃ ୧୭୬୦ ମସିହା।

ଏହି ଭ୍ରମଣ କାବ୍ୟ (ଗଂଗବଂଶାନୁଚରିତଚମ୍ପୂ)ର କଳ୍ପିତ ନାୟକ ଗୋଦାବରୀ ତଟନିବାସୀ ବିଦ୍ୟାର୍ଣ୍ଣବ ଓ ନାୟିକା ତାଙ୍କ ସହ ଧର୍ମିଣୀ ଲୀଳାବତୀ। ଉଭୟେ ବରୁଣବନ୍ଦର (ଆଧୁନିକ ବାରୁଆ)ଠାରୁ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ବୋଇତରେ ବସି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ପୁରୀ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବର୍ଷେ କାଳ ରହି ଗୁଣ୍ଡିଚାଦି ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରା ତଥା ସର୍ବ ଦେବ-ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସାରି ଗଡ଼କୋକଳଠାରୁ ନାଆରେ ଚିଲିକା ପାର ହୋଇ ଖଲ୍ଲି କୋଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନାୟକ-ନାୟିକାଙ୍କ କଥୋପକଥନ ଛଳରେ କବି ତକ୍ରାଳୀନ ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଅବସ୍ଥାର ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି। ରଥଯାତ୍ରାରେ ଡାହୁକର ଅଶ୍ଳୀଳ ଗ୍ରାମ୍ୟଗୀତି ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗସମ୍ଭାର ମଧ୍ୟ କବିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏଡ଼ାଇ ପାରି ନାହିଁ। କବି ଲେଖିଛନ୍ତି-

ଦଣ୍ଠ ଦତ୍ତ୍ୱାଣ୍ଡକୋଷେ ଯୁବତିକିଳ-

ମିବୋଦିଶ୍ୟତି ଗ୍ରାମ୍ୟଗୀତିମ୍,

ଗାୟଂ ଗାୟଂ ଶତାଙ୍ଗୋପରି ଚ

ପରିପତନ୍ମୁତ୍ପତନ୍ନଷ୍ଟଲଜ୍ଜଃ,

ର୍ଭ୍ରା ତଭ୍ରାତର୍ବ୍ରୁବାଣୋ ନିଖିଳଜନ

ମୁଖପ୍ରେକ୍ଷଚଣତନାନ୍ମଦିଷ୍ଣୁଃ

କୋ ୟଂ ଭର୍ତ୍ତୃଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ କିମିବ

ନ କୁରୁତେ କୀଦ୍ଦୃଶୋଽୟଂ ପ୍ରକାରଃ

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ-ସମ୍ଭାରରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଖଜାପିଠା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାରେ ପଦଯୋଜନାର ରମଣୀୟତା ଲୋଭ ଏଡ଼ାଇ ନ ପାରି ଶ୍ଳୋକଟି ଦିଆଗଲା-

“ଝିଲ୍ଲି ଝିଲ୍ଲିମି କାକରା ସରପୂଳୀ

ପେଡ଼ା ପୁଳୀ ଶଷ୍ମୁଳୀ

ମଣ୍ଡା ପର୍ପଚି ଦାଡ଼ିମା ଘୃତପୂଳୀ

ଖଣ୍ଡେଣ୍ଡୁରିଯଡ଼ୟଃ,

କୋରା କାନ୍ତି ରସାବଳୀ ଖଇଖଜା

କର୍ପୂରକେଳି ବଡ଼ା

ଭାନ୍ତ୍ୟେତେ କ୍ଷୀରିଷାରିଷା ପ୍ରଭୃତୟୋ

ନିର୍ମାଲ୍ୟ ପୂପାଃ ପ୍ରଭୋ।’’

କବି ନିଜର ପରିଚୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ମୁଁପବିତ୍ର ଅତ୍ରି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଛି, ମୋର ପ୍ରପିତାମହ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁରଥ। ପିତାମହ ଶ୍ରୀନିବାସ, ପିତା କବିଗୋବିନ୍ଦ, ପରିତାପର ବିଷୟ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥଟି ଅପ୍ରକାଶିତ, ଭ୍ରମଣ ବିଷୟରେ ଏହା ହିଁ ଉତ୍କଳୀୟଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଟେ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଚତୁର୍ଥଶତକର ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକ ପ୍ଲିନି ଚିଲିକା ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ବନ୍ଦର ଥିଲା ବୋଲି ଲେଖିଛନ୍ତି। ବୋଧହୁଏ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚିଲିକା ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରୁ ଚାଲିଥିଲା।

ଚିଲିକାର ଉତ୍ପତ୍ତିନେଇ ପ୍ରଚଳିତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଐତିହାସିକ ସାରଡବ୍ ଲୁ୍ୟ, ଡବ୍ ଲୁ୍ୟ, ହଣ୍ଟର ଲେଖିଛନ୍ତି ତିନି ଶହ ଅଠର ମସିହାରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଜାତି (ଯବନ-ଗ୍ରୀକ୍ ) ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ବୋଇତରେ ଆସି ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ପୁରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଅଧିକାର କରି ତାର ଅଗଣିତ ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ବହୁମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଘେନିଯିବା। ମାତ୍ର ମନ୍ଦିର ସେବକ (ପୁରୋହିତ)ମାନେ ଆଗରୁ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା କୂଳରେ ଥିବାର ସୂଚନା ପାଇ ଏମାନଙ୍କ କୁଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି ଠାକୁରଙ୍କସହ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତ୍ତି ଧରି ନଗରତ୍ୟାଗ କଲେ। ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଜନଶୂନ୍ୟ ସହରଟି ମାତ୍ର ଥିଲା। ଯବନ ସେନାପତି ରକ୍ତବାହୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ କ୍ରୂଦ୍ଧ ହୋଇଯିବାରୁ ସମୁଦ୍ର କିଛିଦୂର ଘୂଞ୍ଚିଗଲା। ଯବନରାଜ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦଣ୍ଡଦେବା ପାଇଁ ସୈନ୍ୟସାମନ୍ତ ଧରି ଭିତରକୁ ଗଲା। ସମୁଦ୍ର କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କେତେ ଦୂର ଘୁଞ୍ଚିଯାଇ ଭୀମବେଗରେ ପୁଣି କୂଳକୁ ମାଡ଼ିଆସିଲା, ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପାଣି ମାଡ଼ିଆସିଲା ତାହାର କେତେକାଂଶ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କଲା। (Aristrocracy of Southern India ରୁ ଗୃହୀତ)

ଇନ୍ ଆଣ୍ଡ ଏରାଉଣ୍ଡ ପୁରୀ (In and Around Puri) ପୁସ୍ତକରେ ଏଚ୍ .ଏ. ଷ୍ଟାର୍କ ଚିଲିକା ସମ୍ବନେ୍ଧ କେତେକ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ ବିଷୟ ଲେଖିଛନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଏ ଅତୁଳନୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଦର୍ଶନୀୟ। ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସୁଥିବା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କର ଏ ହ୍ରଦ-ରାଜ୍ୟକୁ ଅବଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଫୋର୍ବସ ତାଙ୍କର “Wild life in Canara” ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଚିଲିକାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ମତ୍ସ୍ୟଉତ୍ପାଦନ, ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ପର୍ବତମାଳା ତଥା ବନାନୀର ଶୋଭା ସହିତ ବହୁରୂପୀ ବିହଙ୍ଗକାକଳୀରେ ଚିଲିକା ମୁଖରିତ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଓ ଶିକାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।

ଉତ୍କଳ ପ୍ରକୃତିର ଚିତ୍ରକର କବିଗୁରୁ ରାଧାନାଥ ରାୟ “ଚିଲିକା”ର ଯେଉଁ ମନୋରମ ଚିତ୍ର ତାଙ୍କ ଚିଲିକା ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟରେ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ଯେପରି ବାସ୍ତବ, ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତିକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାରେ ସେପରି ଏକ ଚେତାବନୀ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ।

ଉତ୍କଳକମଳା ବିଳାସ ଦୀର୍ଘିକା

ମରାଳମାଳିନୀ ନୀଳାମ୍ବୁ ଚିଲିକା।

ଉତ୍କଳର ତୁହି ଚାରୁଅଳଙ୍କାର,

ଉତ୍କଳଭୁବନେ ଶୋଭାରଭଣ୍ଡାର।

ଏତେ ଛବି ଯେଣୁ ଏକାଧାରେ ଠୁଳ

ଛବିଳ ଉତ୍କଳେ ତୋ ଛବି ଅତୁଳ।

କବି ଦୁଃଖପ୍ରକାଶ କରି ଲେଖିଛନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ବୁଲିଲି ତଥାପି ଏଭଳି ମନୋହାରିଣୀ ଛବି କେଉଁଠି ପାଇଲି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟତ୍ର ପ୍ରଚାରବଳରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ, ସରୋବର, ଛୋଟ ପର୍ବତ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପୂଜା ପାଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଚାର ଅଭାବରୁ ଉତ୍କଳର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ହୋଇ ରହିଛି ବୋଲି ସେ ଖେଦ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

କବିଙ୍କ ଆକ୍ଷେପ ଯଥାର୍ଥ ଓ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବିଶେଷ ଭାବେ ଘଟି ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ଯାହା ଏକ ଦର୍ଶନୀୟ ହ୍ରଦ ରୂପେ ଗଣ୍ୟ ହୋଇ ପାରନ୍ତା, ଭାରତର ଅନ୍ୟ ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସେଭଳି ପ୍ରଚାର ନଥିବାରୁ ବିଳାସୀ ଭାବୁକ ତଥା ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ ବହୁବ୍ୟକ୍ତି ଚିଲିକା ବିଷୟରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ରହୁଛନ୍ତି।

କବି ଗୋପବନ୍ଧୁ ପ୍ରାଣର ଆବେଗରେ ଲେଖିଛନ୍ତି-

“ରହ ରହ କ୍ଷଣେ ବାଷ୍ପୀୟ-ଶକଟ

ଦେଖିବି ଚିଲଇକା ଚାରୁ-ଚିତ୍ରପଟ।

ଚିତ୍ରମଣେ ଯେଣୁ ନାହିଁ ଅନୁଭବ

ବାସ୍ତବ ବିଶ୍ୱେ କି ଏ ଛବି ସମ୍ଭବ ?

ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ ନ ହେଉ ପ୍ରତୀତ

ପଲକେ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ତିରୋହିତ।”

ଉତ୍କଳର ଦୁର୍ଗତି କବିଙ୍କ ମନକୁ ଘାଣ୍ଟି ଦେଇଛି। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି ନୌବାଣିଜ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ, ଉତ୍କଳର ବୀରତ୍ୱ, ଜାତୀୟତା କେଉଁଆଡ଼େ ଗଲା ? ତାହା ପୁଣି କିପରି ଫେରିବ ? କବିଗୁରୁ ରାଧାନାଥଙ୍କ କୃତି ଚିଲିକାର ମଧ୍ୟ ସେ ଭୂୟସୀ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି-

କବି ଗୋଦାବରୀଶ କାଳିଜାଈ କବିତାରେ ଚିଲିକା କଥା ସାମାନ୍ୟ ଭାବେ ଲେଖିଛନ୍ତି-

କବି ମାୟାଧର ତାଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୀତିକାରେ ଚିଲିକାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯେ କବିବର୍ଣ୍ଣନାଠାରୁ ଅଧିକ ତାହା ଦର୍ଶାଇ ଲେଖିଛନ୍ତି-

ପ୍ରକୃତିକୁମାରୀ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ରୂପସୀର

କୌତୂହଳ କବି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଚନୁ କବିର ?

ନିତ୍ୟ ନୂତନତାରେ ଦର୍ଶକକୁ ତୃପ୍ତିଦାନ କରି “କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ଯନ୍ନବତାମୁତୌତି ତଦେବରୂପଂ ରମଣୀୟତାୟାଃ” ଏହି କବି ଉକତି ସାର୍ଥକ କରିବାରେ ଚିଲିକା ସଫଳତା ଲାଭ କରି ପାରିଅଛି। ଚିଲିକା ରତ୍ନଗର୍ଭା। ଏହାର ମତ୍ସ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକାର୍ଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସରକାର ନାନାଶୁଳ୍ କରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପାଆନ୍ତି। ଏହାର ଜଳଜାତ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଭିଦ ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗେ। ଏକ ପ୍ରକାର ଦଳରୁ ଅଗର ନାମକ ସୁବାସିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବାହାରୁଛି। ଚିଲିକାର ତଳ ଦେଶରେ ନାନାପ୍ରକାର ଧାତୁ-ରଚିତ ତୈଳ ଥିବା କଥା ବହୁ ଦିନ ପୂର୍ବେ ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଦୁଇଜଣ ଭୂତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଚିଲିକାର ପଶ୍ଚିମ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ଉପକୂଳରେ ବହୁ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଛି।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ବଦାନ୍ୟତା ଓ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ବଳରେ ନୌତାଲିମ କେନ୍ଦ୍ରର ଅଗ୍ରଗତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଏ ଦେଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶା ଦେଉଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ୍ୟରେ ସପ୍ତମ ଚିଲିକା ମହୋତ୍ସବ ସାତପଡାଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି ଏଥିରେ ରାଜ୍ୟପାଳ ଗଣେଶୀ ଲାଲ ଏହାକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଉଦ୍ ଘାଟନ କରି ଚିଲିକାକୁ ଯମୁନା ନଦୀ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ସାରାବିଶ୍ୱର ଆରାଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଏହା ଆବାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହେଲେ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଯମୁନା ସେହିପରି ଖଲିକୋଟ ର ପଣ୍ଡିତ ବାଇକୋଳି ଜ୍ୟୋତିଷ ବିଶାରଦ ଚିଲିକା ଉପରେ ଅନେକ ସନ୍ଦର୍ଭମାନ ଲେଖି ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱବିଦିତ କରିଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ବିଧାୟକ ସଞ୍ଜୟ ଦାସ ବର୍ମା ମଧ୍ୟ ଚିଲିକା ଓ ଏହାର ପାଶ୍ୱର୍ବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଯାତିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଚଳାଇଛନ୍ତି। ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କବି ଲେଖକ ଚିଲିକାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଗଳ୍ପ : ଆକାଶ କଇଁଆ ଚିଲିକା ମାଛ

ସ୍ବପ୍ନ ଯାହା ପରିପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ ମନର ଆଶା, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଉଦ୍ଦୀପନାକୁ । ସ୍ବପ୍ନ ଯାହା ନିଦ୍ରାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଅସ୍ଵେଚ୍ଛାକୃତ ମନରେ ଉତ୍ପନ ହେଉଥିବା ଛବି,ବିଚାର, ଭାବନା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ । ସ୍ବପ୍ନ ଯାହା ରାତିରେ ଶୋଇଲା ବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, ବରଂ ଯାହା ଆମକୁ ଶୁଆଇ ଦିଏନି ତାହା ହିଁ ସ୍ବପ୍ନ । ତେଣୁ ନିଜର ସ୍ବପ୍ନ କୁ ସାକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ନିଜର ମିଶନ,ନିଜର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ କରାଇବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଜୀବନର ପ୍ରତେକ ପଦକ୍ଷେପକୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ସ୍ବପ୍ନ ଗତିଶୀଳ କରାଇଥାଏ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଗତିଶୀଳ କରାଇଥାଏ କାର୍ଯ୍ୟକୁ । କାର୍ଯ୍ୟ ଗତିଶୀଳ କରାଇଥାଏ ମନର ଉଦ୍ଦୀପନାକୁ, ମନର ଆଶାକୁ ଓ ମନର ଆବେଗକୁ । ସ୍ବପ୍ନ ଯାହା ବାସ୍ତବତା ନୁହେଁ, ଏହା ଚମତ୍କାରିତା ଅଟେ। ଯାହା ଆମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରାଇଥାଏ । ଏହି ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ସ୍ବପ୍ନ ସେତେବେଳେ ବାସ୍ତବତା ପରିଣତ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର ସହ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରାଯାଏ । ଜୀବନ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ପକ୍ଷୀ । କେତେବେଳେ ବି ଉଡିଯାଇପରେ । ସେହି ସ୍ୱଳ୍ପ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଷଣରେ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଯୋଜନାକୁ ହିଁ ସ୍ବପ୍ନ କୁହାଯାଏ । ଯାହା ଅସମ୍ଭବକୁ ସମ୍ଭବ କରାଏ ଓ ଅସଫଳତାର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥାଏ ତାହା ହିଁ ବାସ୍ତବତା । କିନ୍ତୁ ବେଳେ ବେଳେ ସ୍ବପ୍ନ ଓ ବାସ୍ତବତା ଭିତରେ ସ୍ଵର୍ଗ ପାତାଳର ଫରକ ଆସିଥାଏ । ବାସ୍ତବତାରେ ଆଖି ଖୋଲିଲା ପରେ ସ୍ବପ୍ନଟା ଭାଙ୍ଗି ଚୂରମାର୍ ହେଲେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ ।

ଏମିତି ଏକ ସ୍ବପ୍ନ ଥିଲା ଅର୍ଜୁନ ଓ ମିତାଲୀର । ସତେଇଶ ବର୍ଷର ଯୁବକ ଅର୍ଜୁନ । ଜୀବନର ଅୟଆରମ୍ଭରେ ଯାହାର ଆଖିରେ ଅସୁମାରୀ ସ୍ବପ୍ନ । ମୁଁ ବାହା ହେଇ ଆସିବା ପରଠାରୁ ଆମ ସୋସାଇଟି ସାମ୍ନା ପଡୋଶୀ ହିସାବରେ ଚିହ୍ନା ଜଣା । ଘରେ ତା’ର ବାପା ମାଆ, ଭାଇ ଭାଉଜ ଆଉ ଦୁଇ ବର୍ଷର ଝିଆରୀ । ତା’ ବାକି ଘର ଲୋକଙ୍କ ସହ ମୋର ଏତେଟା କଥାବାର୍ତ୍ତା ନାହିଁ । ଏମିତି ନୁହଁ ଯେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ ହେଲେ ଆସିବା ଦିନରୁ ଦେଖିଛି କଣ୍ଟା ବାଡ଼ରେ ଲୁଗା ପକେଇ ଝଗଡା କରିବା ପ୍ରକୃତି ମାଆର । ବାପା ଟା ତ ଦେଖିବାକୁ ସୁକୁଟା ଆଉ ତା’ ହାବ ଭାବ ବି ସୁକୁଟା । ବଡଭାଇ ଭାଉଜ ନିଜ ଦୁନିଆରେ ମସଗୁଲ୍ । କାହାର କ’ଣ ଗଲା ସେଥିରେ ବା ତାଙ୍କର କ’ଣ ଯାଏ !

ଅଫିସ ଯିବା ଆସିବା ସମୟରେ, ସକାଳ ଭ୍ରମଣ କି ସନ୍ଧ୍ୟା ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ବେଳେ ବେଳେ ଭେଟ ହୁଏ ଅର୍ଜୁନ ସହ । ଆଖି ମିଶିଗଲେ କେବଳ ସ୍ମିତ ହାସ୍ୟ ଦିଏ । ମୋ ସ୍ବାମୀ କଥା ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଥିଲେ ତାହା ସହ । ସ୍ବାମୀଙ୍କ ପାଖରୁ ଜାଣିଥିଲି ଭାରୀ ଭଲ ପିଲା, ସାହାଯ୍ୟ ମନୋବୃତ୍ତି, ଦୟାଳୁ ଓ ପରିଶ୍ରମୀ । ପଲିଟିକାଲ ପାର୍ଟି ସହ ଜଡ଼ିତ । ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ହେଲାଣି ସମାଜ ସେବା, ସ୍ଥାନୀୟ ପାର୍ଟି କାମ ସମ୍ଭାଳୁଛି । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି ଶୁଣିକି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ଯେ ବିଧାୟକ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ତାକୁ, ହେଲେ ଟିକେ ବି ଆତ୍ମଗର୍ବ ନାହିଁ । ଶେଷ ଦୁଇଥର ନିର୍ବାଚନରେ ଲଗାତାର ପୂର୍ବ ବିଧାୟକଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତ ହେଇ ଅହରହ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲା । ଏଥର ପାର୍ଟି ତାକୁ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଟିକେଟ ଦେଇ ଛିଡ଼ା କରିଛି । ଭାରି ପରିଶ୍ରମି ସହରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସପିଙ୍ଗ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ଫୁଡ୍ କାଫେ ଖୋଲି ଥିଲା । ବହୁତ ଭଲ ଚାଲୁଥିଲା । ଆମେ ସ୍ବାମୀ ସ୍ତ୍ରୀ ବି ମଝିରେ ମଝିରେ ତା’ କାଫେ ଯାଉ । ଆମକୁ ବି ସେଠିକାର ଚାଇନିଜ ଫୁଡ୍ ବହୁତ ପସନ୍ଦ । ମୁଁ ଗଲେ ଭାଉଜ ଭାଉଜ ହେଇକି ଅଧିକା ଦେଇ ଦିଏ ଖାଇବାକୁ ।

ଆଗ ଆଗ ମୋ ସ୍ବାମୀଙ୍କ ସହ ଗପୁଥିଲା । ଧୀରେ ଧୀରେ ତା’ର ମୋର ବି ଭଲ ବନ୍ଧୁତା ହେଇଗଲା । ତା’ର ପରେ ତା’ର ପ୍ରେମ କାହାଣୀ ଜାଣିଲି । ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ବେଳେ ଘର ଘର ବୁଲି ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରୁଥିଲା । ଗୋଟେ ବିବାହିତ ଝିଅ ମିତାଲି ପାରିବାରିକ କଳହ ସମସ୍ୟା ନେଇ ଆସିଥିଲା ତା’ ପାଖକୁ । ମଦ୍ୟପ ସ୍ବାମୀକୁ ଶାଶୁର ଅତ୍ୟାଚାର । ଯଥା ସାଧ୍ୟ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ବଦଳରେ ବିଗିଡି ଗଲା । ଶେଷରେ ଶଶୁର ଘରୁ ଝିଅଟିକୁ ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ । ପାଠ ପଢିଥିଲା ବୋଲି ଅର୍ଜୁନ ଚିହ୍ନା ଜଣା ରେ କହିକି ଚାକିରୀ କରେଇ ଦେଇଥିଲା ମିତାଲିର । ସମୟ କ୍ରମେ ଦିହେଁ ଦି ଜଣଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇ ବସିଥିଲେ । ବିବାହ କରିବେ ବୋଲି ମନ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ।

ଗଣେଷ ପୂଜା ବେଳର କଥା । ପୁରୁଣା ଘର ଭାଙ୍ଗି ନୂଆ ଡିଜାଇନର ଘର ବନେଇବା ପାଇଁ ଆର୍କିଟେକ୍ଚର୍ ସହ କଥା ହେଇ ଡିଜାଇନ୍ ଦି ଚାରିଟା ଆଣିଥିଲା । ସେଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭ୍ରମଣ ସାରି ଆମେ ସୋସାଇଟି ପାର୍କର ବେଞ୍ଚରେ ବସି ଥିଲୁ । ବହୁତ ଖୁସି ଥିଲା ଅର୍ଜୁନ । ସିଧା ଆସି ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଘର ତିଆରି କଥା କହି ଡିଜାଇନ୍ ଦେଖଉ ଥିଲା ଆଉ କହିଲା, ବହୁତ ଦିନର ପ୍ରତୀକ୍ଷାର ଅନ୍ତ ହେବ…ଘର ତିଆରି ସରିଲା ପରେ ପରେ ସେ ବାହା ହେଇ ପଡ଼ିବ । ଜୋର୍‌ସୋର୍ ରେ ତା’ର ଘର ତିଆରି ଆରମ୍ଭ ହେଇଗଲା । ସତରେ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଡିଜାଇନ୍ ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦେଖୁଥିଲି । ସ୍ବପ୍ନ କି ଟିଭିରେ ଦେଖିବା ଆଉ ବାସ୍ତବରେ ସ୍ବଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାରେ ବହୁତ ଫରକ ଅଛି । ଘର ତିଆରି ସରି ଆସିଲା ବେଳକୁ ସେ ଓ ମିତାଲି ବାହା ମଧ୍ୟ ହେଇ ଗଲେ ।

ତା’ ପରେ ପରେ ଆମେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆସିଥାଉ ଘରକୁ । ପ୍ରାୟ ପାଖାପାଖି ଦୀର୍ଘ ତିନି ମାସ ପରେ ଆମେ ଆମର ଚାକିରୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲୁ । ଆମ ଫ୍ଲାଟର ରୋଷେଇ ଘର ଝରକାରୁ ତା’ ବାଲକୋନୀ ଓ ଛାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖି ହୁଏ । ଅର୍ଜୁନ ସବୁବେଳେ ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଛାତ ଉପରେ ବ୍ୟାୟାମ କରେ । ଦି ଦିନ ହେଲାଣି ସେ ଦେଖା ଯାଉନି । ଆମେ ଭାବିଲୁ ହୁଏତ ପାର୍ଟି କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବ ! ହେଲେ ସେଇ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳକୁ ତା’ ଘର ସାମ୍ନାରେ ପୋଲିସ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା । ତୃତୀୟ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ଚାକରାଣୀ କାମ କରିବାକୁ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଯାହା ଶୁଣିଲି ଆମ ଗୋଡ଼ ତଳୁ ମାଟି ଖସି ଗଲା । ମୋ ସ୍ବାମୀ ତ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ଵାସ ବି କରି ପାରିଲେନି । ଅର୍ଜୁନ ଆଉ ଏଇ ଦୁନିଆରେ ନଥିଲା । ସବୁ ତଦନ୍ତ ପରେ ବି ଜାଣି ହେଲାନି ଯେ ହତ୍ୟା ନା ଦୁର୍ଘଟଣା ଥିଲା । ଦୁଃଖ ତ ଆହୁରି ଲାଗିଲା ଶୁଣିକି ତା’ ସ୍ତ୍ରୀ ମିତାଲିକୁ ଧକ୍କା ମାରି ଘରୁ ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲା ଅର୍ଜୁନର ଜନ୍ମକଲା ମାଆ ।

ଅର୍ଜୁନ ଅଜାଙ୍କର ଅମାପ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା । ଅର୍ଜୁନ ମାଆ ଗୋଟିଏ ସନ୍ତାନ । ଅର୍ଜୁନ ବଡଭାଇ ଆଉ ବାପାକୁ ତା’ ଅଜା ଆଦୈା ପସନ୍ଦ କରୁ ନଥିଲେ । ମରିବା ଆଗରୁ ନିଜର ଅଚଳାଚଳ ସମ୍ପତ୍ତିର ମାଲିକ ଅର୍ଜୁନକୁ କରିଥିଲେ । ଆମେ ଜାଣିବା ଭିତରେ ଅର୍ଜୁନ ମଦ ପିଏ ନାହିଁ । ତା’ ସାଙ୍ଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପୋଲିସକୁ କହିଥିଲେ ଯେ ଅର୍ଜୁନ କୈାଣସି ରକମର ନିଶା କରେନି । ଅଥଚ ପୋଲିସ୍ ରିପୋର୍ଟ ଦେଇଛି ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟ ପାନ ହେତୁ କିଡନୀ ଫେଲ୍ ମାରିଗଲା ବୋଲି ମୃତ୍ୟୁ ହେଇଛି । ଚାକରାଣୀ କହୁଥିଲା, ଦେଇ ଅର୍ଜୁନର ପାଖ ଲୋକ କହୁଥିଲେ, ବହୁତ ଦିନରୁ ବାପଭାଇ ମିଶି ଅର୍ଜୁନ ସାଙ୍ଗରେ ଝଗଡା କରୁଥିଲେ ଯେ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ଭାଗ ଦେବାକୁ । ସେଦିନ କୂଆଡେ ତା’ ବାପା ଭାଇ ମିଶି ତାକୁ ମଦ ପିଆଇ ସମ୍ପତ୍ତି କାଗଜପତ୍ରରେ ଦସ୍ତଖତ ନେଇଗଲେ । ସମ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ତା’ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବି କିଛି ଜଣା ନ ଥିଲା । ବହୁତ ଦିନ ଧରି ଅର୍ଜୁନର ସେ ନିଆରା ହସ ହସ ମୁହଁଟି ମନେ ପଡୁଥିଲା । ସବୁବେଳେ ଲାଗେ ଯେମିତି ଏଇଠି କୋଉଠି ଅଛି, ହଠାତ୍ ଦେଖା ହେଇଯିବ ବୋଧେ ।

ସତରେ ବାସ୍ତବତା ବହୁତ ନିଷ୍ଠୁର । ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆଟା ଖାଲି ଗୋଟେ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ । ସ୍ବପ୍ନ ଓ ବାସ୍ତବତାର ଖରା ଛାଇ ଖେଳର ଏହି ଅନୁଭୁତି ଆମ ଜୀବନରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ମୃତି ହେଇ ରହିଗଲା ।

କେମିତିକା ସ୍ବପ୍ନର ସହର ଗଢ଼ିବ

ସ୍ମୃତିର ପାନ୍ଥନିବାସ ଏଠି ବଡ ନିଷ୍ଠୁର

ବାସ୍ତବତାର ବଜାରରେ ଦାମିକା ସ୍ଵପ୍ନ

ଏଠି ଆକାଶ କଇଁଆ ଚିଲିକା ମାଛ !!

ନୀଳ ଜଳରାଶି ଢେଉ ଢେଉ କା,

ଚାଲିଛି ତୋର ଦେହେ ନଉକା,

ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଖୋଜେ ମଉକା

ନାଁ ଟି ଯାହାର ଅଟେ ଚିଲିକା।

ଶୋଭା ଯେ ତାହାର କି ମନଲୋଭା,

ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶେ ସତେ ସେ ରମ୍ଭା,

ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରକଟେ ପ୍ରଭା,

ଯୋଗ୍ୟା ନୁହଁ ତା'ର ଉପମା ଦେବା।

ବିଦେଶୁ କେତେ ଯେ ଆସନ୍ତି ପକ୍ଷୀ,

ପର୍ଯଟକ ଚାହେଁ ତା'କୁ ନିରେଖି,

ଦୋଳି ଖେଳ ଯାଏ ଏ ମନ ଲାଖି,

ଦେଖିବା ଆଖି ହିଁ ସର୍ବଦା ସାକ୍ଷୀ।

କହିବାକୁ ଯେତେ କଥା ସରସ,

ରେଳଗାଡ଼ି ପରେ ହୋଇ ହରଷ,

ମୋହି ନିଏ ମନ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ,

ନୟନ ଯୁଗଳ ହୋଇବ ତୋଷ।

ରଖିଛୁ ମାଆଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ,

ବିପଦେ ଆପଦେ ସାହା ସେ ହୋଇ,

ରଖିଥିବ ସଦା ଘଣ୍ଟ ଘୋଡାଇ,

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବୀ ସେ ମା' କାଳିଜାଇ।

ଚିଲିକା ଗୋ ତୁମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭାବି,

ଲେଖି ଯାଇଛନ୍ତି କେତେ ଯେ କବି,

ମରାଳ ମାଳିନୀ ନୀଳାମ୍ବୁ ଛବି,

କଲମ ଧାରେ କି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣି ପାରିବି?

ପ୍ରକୃତି ରାଣୀ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ (Nature queen chilika lake )

ପ୍ରକୃତି ରାଣୀ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ବିଷୟରେ କିଛି ଅବଗତ ହେବା।