ଜାତି ଇତିହାସ ଜାତି ର ନିର୍ଝର

ସେ ଧାରରୁ ନୀର ପିଉଛି ଯେ ନର

ନିଶ୍ଚୟ ହେବ ସେ ଜାତି କର୍ମ ବୀର।

କୁଳବୃଦ୍ଧ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଙ୍କ ର ଏହି ପଂକ୍ତି ରୁ ଅନୁମାନ କରି ପାରୁଥିବେ ଗୋଟେ ଜାତି ପାଇଁ ତାର ଇତିହାସ କେତେ ଆବଶ୍ୟକ। ଇତିହାସ ର ଧାରଣା ବିନା ନା ସେ ଜାତି ଅଗ୍ରଗତି କରି ପାରିବ ନା ସେ ଜାତିର ସ୍ଥିତି ରହିପାରିବ। ଇତିହାସ କେବଳ କିଛି ଘଟି ଯାଇଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ର ଫର୍ଦ୍ଦ ନୁହେଁ ଏହା ଆସନ୍ତା କାଲି ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ନକ୍ସା। ଆଉ ସାଧାରଣ ଜନମାନସ ସହ ଏହି ନକ୍ସା ସଦୃଶ ଇତିହାସ କୁ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି ଆମର ଐତିହାସିକ ମାନେ। ସେ ପ୍ରାଚ୍ୟ ସଭ୍ୟତା ହେଉ କିମ୍ବା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତା ସବୁଠି ଐତିହାସିକ ମାନେ ଅନ୍ଧାର ର ସମୁଦ୍ର ରେ ବତୀଘର ଭଳି କାମ କରନ୍ତି। ସେହିପରି ଐତିହ୍ୟ ର ଗନ୍ତାଘର ଓଡ଼ିଶା ରେ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର (Kedarnath Mohapatra) ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇତିହାସକାର ଓ ଓଡ଼ିଆ ମାନଙ୍କ ଏକତା ର ଏକ କାରକ।

ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱର ର ମାଟି ରେ ଗୋପୀନାଥ ମହାପାତ୍ର ଓ ରାଧିକା ଦେବୀ ଙ୍କ କୋଳ ରୁ ୧୯୧୧ ମସିହା ରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ ରେ ଇତିହାସ ରେ ପାଠ ପଢ଼ିବା ପରେ ଯଦିଓ ସେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କରି ପାରିନଥିଲେ ହେଲେ ସେ ପାଠ ର ଦାସ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ଖୁବ୍ କମ୍ ବୟସରୁ ବିବାହ ଓ ତାଙ୍କ ବାପା ଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ର ଭାର ରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଚାଲୁଥିଲେ।

ଇତିହାସ ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵ ରେ ସେ ନିଜ ଭିତରେ ପାରଦର୍ଶିତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୌରବ ମୟ ଇତିହାସ ର ଲେଖା ଯାହାକି ପତ୍ରିକା ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା ତାହା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଭାଷୀ ଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ତର୍କ ସମ୍ମତ ଲେଖା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରୁଥିଲା। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ର ମିଦିନାପୁର ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଭାଷୀ ବହୁଳ ସ୍ଥାନ ଥିଲା ସେଥିମଧ୍ୟ ଯାଇ ସେ ନିଜର ସମାଜସେବା ଓ ଇତିହାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଜାଗ୍ରତ କରାଇଥିଲେ।

୧୯୩୨ ରେ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ସୀମା କମିଟି (Odisha Boundary committee) ତଦାରଖ ପାଇଁ ଆସିଥିଲା ସେବେ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର ତାଙ୍କର ଛାତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ଙ୍କ ସହ ଓଡ଼ିଶା କୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର provinces ପାଇଁ ଅପିଲ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରିଭିଂସ ରୁ କେମିତି ପାରଳାଖମୁଣ୍ଡି ଓ ଜୟପୁର ହଟି ନଯାଏ ସେଥି ବି ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ନିଜର ଶିକ୍ଷକତା ଜୀବନ ରେ ସେ ପୁରୀ, କଟକ, ବାଙ୍କୀ ଓ ସମ୍ବଲପୁର ସ୍କୁଲ ରେ ଶିକ୍ଷକତା କରିଥିଲେ। ସମ୍ବଲପୁର ରେ ଶିକ୍ଷକତା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପୁସ୍ତକ "ଭାରତ ର ଇତିହାସ" ଆଦୃତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଅଷ୍ଟମ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କେଦାର ମହାପାତ୍ର ପଦ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।

ସେ Princely State ofKalahandi ଠାରୁ ପତ୍ର ପାଇ ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵବିତ୍ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ସମୟରେ ଯେବେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ହୋଇନଥିଲା ଓ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳ ମିଶି ନଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ରେ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳ ମିଶିବା ପରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ରେ ପ୍ରଥମେ ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ କ୍ୟୁରେଟର (Assistant curator) ଓ ପରେ କୁରେଟର (Curator) ଭାବରେ କାମ କରି ପାଣ୍ଡୁଲିପି ବିଭାଗ ର ଅଧିକ୍ଷକ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ( incharge of Manuscript) . ସଂଗ୍ରହାଳୟ ର ସୂପରିଟେନ୍ଦେଣ୍ଟ ( superintendent of museum) ଭାବରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ। ଜର୍ମାନୀ ର ହେଡବର୍ଗ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ର "Odisha reserch project" ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଇତିହାସ ବିଶେଷ କରି ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵ ରେ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖିବାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ। ଇଂରାଜୀ journal ପ୍ରାଚୀ ସହ ଓଡ଼ିଆ ରେ ଝଙ୍କାର, ଭଞ୍ଜପ୍ରଭା ଓ ନବଭାରତ ରେ ନିଜର ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ। ସେ ସଂସ୍କୃତ ପାଇଁ "descriptive catalogue of Sanskrit manuscript of Odisha" ଲେଖିଥିଲେ। ସବୁଜ ଯୁଗ ର କବି ମାୟାଧର ମାନସିଂହ ତାଙ୍କ ପାଇଁ "ପୋଥିନାଥ କେଦାରନାଥ" ଲେଖିଛନ୍ତି।

ସେ "ଖୁରୁଧା ଇତିହାସ" , ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବ ଓ ଶ୍ରୀ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ଆଦି ଲେଖା ଲେଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗବେଷଣା ମୂଳକ ଲେଖା କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଙ୍କ "Gita Govinda compliation comittee" ର ସେ ଥିଲେ ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପାଦକ। ତାଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ବିରଳ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ନକରି ଅନେକ ପିଲାଙ୍କୁ ଗବେଷଣା ମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ଓ ଅନେକ ଲୋକ ମାନଂକ ଐତିହାସିକ ପୁସ୍ତକ ର ସମ୍ପାଦକ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।

ସେ ସତର ଖଣ୍ଡ ପୁସ୍ତକ ସହ ଦୁଇ ଶହ ଇଂରାଜୀ ରେ , ତିନି ଶହ ଓଡ଼ିଆ ରେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଖଣ୍ଡ ହିନ୍ଦୀ ରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର , ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ସମ୍ମାନ, ସାରଳା ସମିତି ସମ୍ମାନ , ଉତ୍କଳ ପାଠକ ସଂସଦ ସମ୍ମାନ ଓ odisha cultural forum ସମ୍ମାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

ମାତ୍ର ଅଣସ୍ତରି ବର୍ଷ ବୟସ ରେ ୧୯୮୧ ଏପ୍ରିଲ ମାସ ୨୦ ତାରିଖରେ ସେ ସ୍ବର୍ଗ ବାସି ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର କାଳଜୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନଙ୍କ ରେ ସେ ଇତିହାସ ଉପରେ କାମ କରି ଇତିହାସ ରଚି ଯାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେଉ କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଆ ଏକତା ହେଉ କିମ୍ବା ସମାଜସେବା ହେଉ ଅବା ନିଜର ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଲେଖା ରେ ସେ ଆମକୁ ରୁଣି କରି ଯାଇଛନ୍ତି।

ପଢ଼ିଥିବାପାଇଁ ଧନ୍ୟବାଦ।

କୈବଲ୍ୟ ନାୟକ

Kaibalya Nayak.

About- Kedarnath Mahapatra ( Historian and Archeologist)

ମୋ ଲେଖା ର ସ୍ରୋତ - ଓଡ଼ିଶା ରିଭିୟୁ - ଡଃ ଜୟନ୍ତୀ ରଥ ( Odisha review- Dr jayanti Ratha)

ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵବିତ୍ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର Kedarnath Mahapatra

ତାଙ୍କର କାଳଜୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନଙ୍କ ରେ ସେ ଇତିହାସ ଉପରେ କାମ କରି ଇତିହାସ ରଚି ଯାଇଛନ୍ତି