ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ସହରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା ଏକ ଦେଉଳ । କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ଦେଉଳ ବିଶ୍ୱର ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ (ଅଗ୍ନିକୋଣ)ରେ ଭାରତ, ଭାରତର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଓଡ଼ିଶା, ଓଡ଼ିଶାର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୁରୀ, ପୁରୀର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଖଣ୍ଡଶାଳ ରୀତିରେ ନିର୍ମିତ ବଡ଼ଦେଉଳ ଏବଂ ବଡ଼ଦେଉଳର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ରୋଷଶାଳା, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କାଳରୁ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଠାରେ ମହୋଦଧିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ହେଁ ଏଠାରେ କୂଅ ଖୋଳିଲେ ଲୁଣପାଣି ନ ଝରି ମଧୁରଜଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

ଇତିହାସ:

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୁରୀରେ ରଥ ଯାତ୍ରା ହୁଏ । ରତ୍ନବେଦୀରୁ ଜନ୍ମବେଦୀକୁ ନବଦିନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରାରେ ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି କଳା ଠାକୁର । ଯେଉଁଥିରେ ସାମିଲ୍ ହେବାକୁ ଦେଶ ବିଦେଶରୁ ପୁରୀ ଛୁଟି ଆସିଥାନ୍ତି ଭକ୍ତଗଣ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବର୍ଷ ସାରା ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କ ପୂଜା କରା ଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ତିଥିରେ ହଟିଆ ଠାକୁର ବଡ଼ ଦାଣ୍ଡକୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି । ଆଉ ରଥରେ ବିରାଜ ମାନ ହୋଇ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଯାଆନ୍ତି । ମାନବୀୟ ଲୀଳାଖେଳା କରୁଥିବା ଜାତିର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଜଗତର ନାଥ ଜଗନ୍ନାଥ ବଡ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଗେହ୍ଲୀ ସାନ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ଧରି ବର୍ଷକୁ ଥରେ ବୁଲିଯାଆନ୍ତି ମାଉସୀ ମା ଘରକୁ । ଏହି ଦିନ ତିନି ରଥରେ ବିଜେ କରନ୍ତି ତିନି ଠାକୁର । ଘୋର ଘର୍ଘର ନାଦ କରି ବଡଦାଣ୍ଡରେ ଗଡିଚାଲନ୍ତି କାଳିଆ ବଳିଆ ସହିତ ମା’ ସୁଭଦ୍ରା । ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରୁ ରଥଯାତ୍ରା ତଥା ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ଅନ୍ୟତମ। କେଉଁ ଅନାଦି କାଳୁ ଚାଲି ଆସିଛି ଏହି ଯାତ୍ରା। ଏହାକୁ ଘୋଷଯାତ୍ରା, ଆଡପମଣ୍ଡପ ଯାତ୍ରା, ଦଶାବତାର ଯାତ୍ରା, ପତିତପାବନ ଯାତ୍ରା, ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ତେବେ ରଥଯାତ୍ରା ସହ ଅନେକ ଇତିହାସ ରହିଛି --

ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ଅନଙ୍ଗବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ପତନ ଠାରୁ ୨୧୪ ଫୁଟ ୮ ଇଞ୍ଚ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରାଇଥିଲେ। ୧୪୫୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୬୬୫ ଫୁଟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ୬୪୦ ଫୁଟ, ଉଚ୍ଚତା ୨୨ ଫୁଟ ଓ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ୨୦ ରୁ ୨୪ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ମଧ୍ୟ ରହିଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ମେଘନାଦ ପାଚେରି ପରେ କୂର୍ମ ବେଢାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୪୨୦ ଫୁଟ,୩୫୦ ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ୨୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଶୋଭା ନୀଳଚକ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି ଓ ଏହା ଉପରେ ପତିତପାବନ ବାନା ଫର ଫର ହୋଇ ଉଡି

ଅଗଣିତ ଭକ୍ତ, ପାପୀ ତପୀଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଟାଣି ଆଣି ଅଭୟ ଦେଉଛି ଓ ଶରଣ ପଞ୍ଜର ନାମକୁ ସାର୍ଥକ କରୁଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଗଙ୍ଗବଂଶୀୟ ରାଜା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଅଛି । ଏଥିପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନାଭିକଟା ମଣ୍ଡପ ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଦୁକାନଳା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୂଖୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ । ଉକ୍ତ ମନ୍ଦିରର କଳା ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ଶତକର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିରର ମୂଳଭିତ୍ତିରୁ ଅନୁମାନ କରି, ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୂଳଭିତ୍ତି ଉପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରତ୍ନଭଣ୍ଡାର ଅବସ୍ଥିତ । ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବାହାର ଗମ୍ଭୀରା ବା ଜଗମୋହନ ଦିଗକୁ ରହିଅଛି । ପୂର୍ବ ଦିଗସ୍ଥ ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ବ୍ୟତୀତ ଭକ୍ତ ଗମ୍ଭୀରାକୁ ଗମନାଗମନର ଅପର ଏକ ଦ୍ୱାର ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବେଢ଼ା ମଧ୍ୟରୁ ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହେଲେ ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିବାନିମନ୍ତେ କେତୋଟି ପାହାଚ ଚଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ,ଉକ୍ତ ପାବଚ୍ଛ ଶ୍ରେଣୀର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦୁଇଟି ସିଂହମୂର୍ତ୍ତି ବିଦ୍ୟମାନ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏକ ସିଂହଦ୍ୱାର କୁହାଯାଇପାରେ । ଦ୍ୱାର ପ୍ରବେଶ ପଥର ପୂର୍ବରେ ମାଜଣା ମଣ୍ଡପ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଦକ୍ଷିଣି ଘର ଅବସ୍ଥିତ । ଭକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ପଥର ଅନତି ଦୂରର ଦକ୍ଷିଣରେ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କି ଝୁଲଣଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମନ୍ଦିର ରହିଅଛି । କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଏବଂ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଶକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଗ୍ରହର ପଶ୍ଚାତ ଭାଗର ଭିତ୍ତିଚିତ୍ର ଶିବଙ୍କର ନହୋଇ ଭୈରବ ନାମରେ ଅଭିହତି । ମନ୍ଦିରର ତିନି ପାର୍ଶ୍ଵରେ କାର୍ତ୍ତିକ, ପାର୍ବତୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ନୃମୁଣ୍ଡମାଳିନୀ ଖଡ୍ଗଧାରିଣୀ ଭୈରବୀ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରହିଛନ୍ତି । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵଗଢା ଭୈରବୀ କୁତାମଚଣ୍ଡୀ ରୂପେ ସର୍ବଜନ ପରିଚିତା ଓ ଆରାଧିତା ଅଟନ୍ତି । ମନ୍ଦିରର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଅନନ୍ତଶୟନ ବାସୁଦେବ, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଦେବ, ପଶ୍ଚିମରେ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ମଣ୍ଡପାଦି ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ରହି ଏକ ପ୍ରକାର ଅବହେଳିତ ତଥା ଲୋକଲୋଚନର ଅଗୋଚରରେ ରହିଅଛି ।

ଦେଉଳ ସ୍ଥାପତ୍ୟ

ମୁଖ୍ୟଦେଉଳ ମୁଖ୍ୟ ଦେଉଳଟି ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ । ଦେଉଳ ଚାରିପଟେ "ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ" (୬୬୫ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ୬୪୦ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ୨୦ ରୁ ୨୪ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା) ରହିଅଛି ।ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ ଭିତର ପଟେ "କୂର୍ମ ପାଚେରୀ" (୪୨୦ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ୩୧୫ଫୁଟ ପ୍ରସ୍ଥ) ନାମକ ଆଉ ଏକ ପାଚେରୀ ରହିଛି । କୂର୍ମପାଚେରୀ ମଝିରେ ଥିବା "କୂର୍ମବେଢ଼ା" ମଝି ଭାଗରେ ବଡ଼ଦେଉଳ । ଦେଉଳଟି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ବା ଗର୍ଭଗୃହ

ଜଗମୋହନ ବା ମୁଖଶାଳା

ନାଟମଣ୍ଡପ ଓ

ଭୋଗମଣ୍ଡପ

ଭୋଇବଂଶ ପ୍ରଥମ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ମନସିଂହଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ମହାଦେବୀ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ୩୮ ଫୁଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ୩୮ ଓସାରର ଓ ୧୬ଟି ସ୍ତମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା।

୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଜାତୀୟ କୀର୍ତ୍ତି ରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।

ରଥଯାତ୍ରାର ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ:

ରଥଯାତ୍ରା, ରଥ ମହୋତ୍ସବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମର୍ପିତ ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବ ହୋଇଥାଏ । ପୁରୀର ରାସ୍ତାରେ ବିରାଟ ରଥ ଟାଣିବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଏହି ମହାନ ପର୍ବ, ଗଭୀର ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ | ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଏହି ଉତ୍ସବରେ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ, ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଗଭୀର ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଚିତ୍ର ରହିଛି। ରଥଯାତ୍ରାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସକୁ ବୁଝିବା ଏହି ଜୀବନ୍ତ ତଥା ସ୍ଥାୟୀ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରାଣରେ ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ |

ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକ:

ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ର, ରଥଯାତ୍ରର ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱରୀୟ ତ୍ରିର ପୂଜା ରହିଅଛି -ଜଗନ୍ନାଥ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର; ବଳଭଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଦୟାଳୁ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଅଭ୍ୟଶଏହି ଦେବତାମାନେ କେବଳ ପର୍ବର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନୁହଁନ୍ତି ବରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ଏବଂ ମାନବୀୟ ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ମଧ୍ୟ ପରିପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି |

ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ:

ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରଭୁ", ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଏକ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଦେବତା ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ | ସେ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଫର୍ମ ସହିତ ଚିତ୍ରିତ, ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତତା ଏବଂ ସୁଗମତାକୁ ପ୍ରତୀକ କରନ୍ତି | ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଗୋଲାକାର ଆଖି ଏବଂ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ସଜାଗତା ଏବଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ | ଏହି ପର୍ବ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟତର କରି ତାଙ୍କ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଲୀଳାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥାନ୍ତି ।

ଭଗବାନ ବଳଭଦ୍ର:

ବଳଭଦ୍ର, ଯାହା ବଳରାମ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ଶକ୍ତି, କୃଷି ପ୍ରଚୁରତା ଏବଂ ନୈତିକ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ | ତାଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ପୋଷଣ ଗୁଣ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଜମିର ଉର୍ବରତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ | ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ କୃଷି ଚକ୍ର ଏବଂ ଏହା ଯୋଗାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ |

ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା:

ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଦୟା, ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ପରିଚୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ପାରିବାରିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ | ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଜୀବନ ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଖୋଜନ୍ତି |

ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା:

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ପଛକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ | ରଥଯାତ୍ରା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ଯାତ୍ରା ଏକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହାକି ଈଶ୍ୱରୀୟ ଲୀଳା ଏବଂ ଜୀବନର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ |

ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର:

ରଥଯାତ୍ରା ସ୍ଥଳର ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାତ୍ରା ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ନବୀକରଣ ସମୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ | ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ରହିବା ସମୟରେ ସମୃଦ୍ଧତା ଏବଂ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି ଦେଶ ତଥା ଏହାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।

ଛେରା ପହଁରା:

ରଥଯତ୍ରର ଅନ୍ୟତମ ପବିତ୍ର ରୀତିନୀତି ହେଉଛି ପୁରୀର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥିବା ଛେରା ପହଁରା | ରାଜା ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଝାଡ଼ୁ ସହିତ ସଫା କରି ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଞ୍ଚିଲେ, ନମ୍ରତା ଏବଂ ଧାରଣାକୁ ସୂଚାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଗରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଅଟନ୍ତି | ଏହି ରୀତିନୀତି ସେବାର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧତା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ କରେ ।

ରଥଗୁଡିକ ଟାଣିବା:

ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥ ଟାଣିବାର କାର୍ଯ୍ୟ ପବିତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ | ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥାଏ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆଣିଥାଏ | ରଥ ଟାଣିବା ଈଶ୍ୱରୀୟ ତଥା ମର୍ତ୍ତ୍ୟର ଆନ୍ତଃ- ସଂଯୋଗକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମାନବିକତାର ନିକଟତର କରିବା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ |

ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ:

ରଥଯାତ୍ରା ପ୍ରତୀକତାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ଗଭୀର ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ ।

ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ

ରଥଯାତ୍ରା ସହିତ ଜଡିତ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତତା , ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୀତିନୀତି ପରି, ଯାହା ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ସୀମିତ ରହିପାରେ, ରଥଯାତ୍ରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଜାତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସ୍ଥିତି ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ | ଏହା ଈଶ୍ୱରୀୟତାର ସର୍ବଭାରତୀୟ ପହଞ୍ଚିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵାସର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।

ଜୀବନ ଏବଂ ନବୀକରଣର ଚକ୍ର:

ରଥଯାତ୍ରାର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରକୃତି ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ | ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ନବୀକରଣର ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ | ଏହା ଆତ୍ମା ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନନ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ କରେ ।

ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା:

ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଅନୁଭୂତି | ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

ଦର୍ଶନ:

ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ | ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ କେବଳ ରଥରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦୂର ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ଏବଂ କଷ୍ଟ ସହିଥାନ୍ତି ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଭାଗ ନେବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଭକ୍ତି ଏବଂ ସେବା:

ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସେବା ଏହି ପର୍ବର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ | ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ରଥ ଟାଣିବା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସେବା ଏକ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ |

କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଭଜନ:

ଭକ୍ତି ଗୀତ ,କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଭଜନ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାମ ଜପ କରିବା ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଟେ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସଗୁଡିକ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଚିତ୍ତର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସାମୂହିକ ଉପାସନା ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ଯୋଡିହେବାକୁ ସକ୍ଷମ କରେ |

ରଥଯାତ୍ରା ଏକ ଧାର୍ମିକ ଘଟଣାଠାରୁ ଅଧିକ; ଏହା ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ | ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାରମ୍ପାରିକ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ଏବଂ ସ୍ମରଣିକା ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଷ୍ଟଲଗୁଡିକ ସହିତ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଧାଡି ହୋଇ ରହିଛି | ଏହି ଉତ୍ସବ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ଏକତାର ଭାବନା ଏବଂ ଅଂଶୀଦାର ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ |

ବାସ୍ତବରେ, ରଥଯାତ୍ରା ଭକ୍ତି, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଉତ୍ସବ ଅଟେ | ଏହା ଏକ ସମୟ, ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱର ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିବାକୁ ଓହ୍ଲାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଉତ୍ସବ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ।

ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡିଆ ଜାତିର ପରିଚୟ ତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ସାରା ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପର୍ବ ଅଟେ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

ରଥଯାତ୍ରା ର ପବିତ୍ର ବିଶ୍ଵାସ ପୁରାଣ, ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ଏକ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଏହି ପର୍ବ ହେଉଛି ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସତ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବଭାରତୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଦର୍ଶାଇ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଉତ୍ସବ | ଏହା ଈଶ୍ୱର ଏବଂ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନନ୍ତ ସଂଯୋଗକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥାୟୀ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଭକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମାଣ, ଯେହେତୁ ଭକ୍ତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସକୁ ପୁନଃ ପ୍ରମାଣିତ କରନ୍ତି ଯାହା ଏହି ପର୍ବକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଲୋକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଆଲୋକରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ରଥଯାତ୍ରା ଖୁବ୍ ଧୁମ୍ ଧାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ଏକ ମହାନ୍ ପରମ୍ପରା (Puri Rathayatra is a grand tradition)

ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ଏକ ମହାନ୍ ପରମ୍ପରା (Puri Rathayatra is a grand tradition)