ସେଦିନ କାମ ଚିତ୍ରକଳା ସ୍କୁଲ ଛୁଟି ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶିକ୍ଷକ - ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ମାନେ ବସି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲୁ | କଥା ସବୁ ଚିତ୍ର ଠୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚିତ୍ରକାର ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଲା | ପୁଣି ଚିତ୍ରକାରଙ୍କ ଜୀବନ ଚର୍ଯ୍ୟା ଠୁ ଆଗେଇ ନିଜ ନିଜର ଜୀବନ ଯାଏଁ ବଢ଼ି ଚାଲିଲା |

କଥା ପଡ଼ୁ ପଡ଼ୁ ଅଳ୍ପଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆସୁଥିବା ରଜପର୍ବ କଥା ପଡ଼ିଲା | ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ସାହ ଖେଳିଗଲା | ଶିକ୍ଷକ ମାନେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ମାନଙ୍କୁ କୌତୁହଳରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁ ଥିଲେ |ଆଉ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ମାନେ ହସି ହସି ନିଜ ଅନୁଭୂତି ପୁଣି ଆଗାମୀ ରଜର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବିଷୟରେ ବଖାଣ କରୁଥିଲେ | ସମସ୍ତେ ପ୍ରାୟ ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କ ଯୁବକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଥିବାରୁ ନିଶଙ୍କୋଚରେ ଆଲୋଚନା କରି ଚାଲିଥିଲେ | କିଏ ନିଜର ପୋଷାକ କଥା କହୁଥାଏ ତ କିଏ ପୁଣି ଦୋଳି ଆଉ ରଜ ପାନ କଥା କହୁଥାଏ | ପୁଣି କିଏ ପିଠା କଥା କହି ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ଲୋଭାଉଥାଏ | ଥଟାମଜା ପୁଣି ଆକ୍ଷେପ ଭିତରେ "ଅଖିଳ ସାର୍" (ଯିଏକି ଜଣେ ଚିତ୍ରକାର ଏବଂ ମୋର କଲିଗ୍) ମୋତେ ଧିରେସେ ପଚାରିଲେ ରଜ କାହିଁକି ପାଳନ ହୁଏ କହିଲ... ମୁଁ ବି ତାଙ୍କ କଥା ନସରୁଣୁ ହସି ହସି କହି ପକେଇଲି ଏଇଯେ ନୂଆଲୁଗା ପିନ୍ଧି, ପିଠା ପଣା ଖାଇ, ଦୋଳି ଝୁଲିବା ପାଇଁ | ସେ ପୁଣି ଧିର ସ୍ଵରରେ କହିଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରେ ବୁଝେଇବି | ମୁଁ ବି ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ନଦେଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ କଥୋପକଥନ ରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଲି | ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ସାନଥିଲି | ସେଥିପାଇଁ ବୋଧେ ଅଖିଳ ସାର୍ ମୋର ଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ |

ସେ ଯାହା ହଉ, ହେଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯେବେ ଘରକୁ ଯିବା ବାଟରେ ଆଗେଇଲୁ, ମୁଁ ସାରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି ସାର୍ ରଜ କାହିଁକି ପାଳନ ହୁଏ କହିଲେନି ତ ? ସାର୍ ମୋତେ ପୁଣି ପଚାରିଲେ "ରାଜବତୀ ଶବ୍ଦର ମାନେ କଣ ଜାଣିଛ ? ମୋ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ ରଜବତୀ ର ଅନ୍ୟ ନାମ ହେଲା ଋତୁବତୀ | ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରି ମୁଁ ମୁହଁ ତଳକୁ ପୋତିଦେଲି | ସାର୍ ହସିଦେଇ କହିଲେ ଆମେ ଏପରି ଏକ ସମାଜରେ ବଞ୍ଚୁଚୁ ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ଜ୍ଞାନ ପଶିଲେ ଲାଜ କରାଯାଏ | ଆଜି ଯାଏଁ ଗୋଟିଏ ଅଜଣା ପ୍ରଥା ପାଇଁ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିବା ବେଳେ ତା ବିଷୟରେ ଜାଣିଲା ପରେ ଲାଜ କାହିଁକି... ଆମ ସମାଜରେ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରଥା ଅଛି ଯାହାର ଜ୍ଞାନ ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ | ପୁଣି କେତେ ଜରୁରୀ ପ୍ରଥା ସବୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ନାଆରେ ଲୋପ ପାଇ ଯାଇଛି | ଲାଜ ନକରି ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଆହୁରି ପ୍ରସାର କର | ଏହା କହି ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ।

ସେଇଦିନ ରଜପର୍ବ ବିଷୟରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ଜାଣିବା ସହ ସମାଜର ଅଜ୍ଞାନତା ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହେଲି | ଆମ ସମାଜର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ନାରୀ ଯିଏ ନିଜେ ସୃଜନୀ, ତାକୁ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଓଢଣୀ ଭିତରେ ଆଉ ଏରୁଣ୍ଡି ବନ୍ଧ ପଛରେ ରହିବାର ପ୍ରଥା ଚାଲି ଆସିଛି | ସ୍ତ୍ରୀ ମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ କେବେବି ଖୋଲାଖୋଲି ଆଲୋଚନା କରାଯାଇ ନାହିଁ | ଆଉ "ଋତୁସ୍ରାବ" ଯାହାକି ଗୋଟିଏ ଶାରୀରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ତାପାଇଁ ଆଜିଯାଏଁ ସଙ୍କୋଚ ଏବଂ ଲାଜ ମନୋଭାବ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଆସିଛି |

ସେବେର ରଜ:- କାହିଁ କୋଉ ଯୁଗରୁ ଚାଲି ଆସୁଥିବା ଏହି ରଜପର୍ବ ର ମହତ ଏବଂ କାରଣ ବିଷୟରେ ଯେବେ ପ୍ରକୃତରେ ଲୋକେ ଅବଗତ ଥିଲେ ତେବେ ରଜର ସବୁ ନିୟମକୁ ସୁଚାରୁରୂପେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ | ରଜର ହେଇ ତିନିଦିନିଆ ପର୍ବରେ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ କୌଣସି କାମ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ | ରଜ ଆଗରୁ ପିଠା, ପଣା ଓ ମିଠା ର ଆୟୋଜନ ସରିଥାଏ, ଏହି ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାହାକି ଦୁଇ ତିନି ଦିନ ଯାଏଁ ବାସିଯାଏ ନାହିଁ।

ପହିଲି ରଜ ଦିନ ନାରୀ ମାନେ ହଳଦୀ ଯାହାର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଦେହ ଏବଂ ଚର୍ମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ, ତାହାକୁ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି | ସଜସୃଙ୍ଗାର ର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଯାହାକି ନାରୀଙ୍କୁ ସଂଯମତା ଏବଂ ସାଳିନତା ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସହଯୋଗୀ ହୁଏ, ସେଇଥିରେ ରଜ ପର୍ବକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଯାଏ | ପୁଣି ଦୋଳି ଝୁଲିବାର ପ୍ରଥାଟି ଧରଣୀ ମାଆକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୁଣି ନାରୀ ମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ ବିଶ୍ରାମର ସଂତକ |

ପୁଣି ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଧରାସ୍ନାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଘରଦ୍ବାର ଅଗଣା ପୁଣି ଦାଣ୍ଡ ବାରିକୁ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା ଭଳି ଧୋଇ ପୋଛି ସଫା କରାଯାଏ | ଋତୁସ୍ରାବ ପରର ଶୌଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭଳି ଏ ନିୟମ ସବୁକୁ ପାଳନ କରାଯାଏ |

ଧରଣୀ ମାଆ ୠତୁବତୀ ହେଲାପରେ ହିଁ ମୌସୁମୀ ଆସେ ଆଉ କୃଷକ ତା ବୁକୁରେ ସୁନା ଫଳେଇବାରେ ଆଗେଇ ଯାଇ | ମଣିଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ଉଭୟ ଏ ଋତୁଚକ୍ରର ସମସ୍ତ ନିୟମରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହିଛନ୍ତି |

ଏବେର ରଜ:- ପୁଣି ଆଜି କାଲି ବେଳରେ ଆମେ ସବୁ ଅଧାପଠୁଆ ଆଧୁନିକତାର ସଡ଼କରେ ବାଟବଣା ହୋଇ କେବଳ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଛୁ ସିନା ହେଲେ ତାହାର କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହୋଉ ନାହୁଁ | ପୁଣି ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଥା ଯେଉଁଥିରେ ନାରିତ୍ୱ ର କଥା ଉଠୁଛି ସେଠି ଏ ପୁରୁଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ସମାଜରେ ନିୟମ ସବୁ ଲୁଚକାଳି ଖେଳିଲା ଭଳି ମାନିବାକୁ ହଉଚି ସିନା ହେଲେ ନିୟମ ଏବଂ ପର୍ବର ମହତ୍ତ୍ୱ କମି କମି ଯାଉଛି। ନିୟମ ସବୁ କୋହଳ କରିଦେଇ ତାକୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ର ଆକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଛି |

ତେବେ ମୋ ଭଳି କିଛି ପାଠପଢ଼ିଥିବା ଅଶିକ୍ଷିତ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏ ସମାଜରେ ଅଛନ୍ତି ଯୋଉ ମାନେ ପର୍ବର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ଜାଣି ନିୟମାବଳୀକୁ ହିଁ ଜାଣିଥାନ୍ତି | ପିଠା ପଣା ର ବିଭିନ୍ନତା ସଂଖ୍ୟା ହିସାବରେ କମି ଯାଉଛି | ସମସ୍ତେ ଫଟୋ ଉଠାଇବା ପୁଣି ସୋଶିଆଲ ମିଡ଼ିଆ ରେ ଭାଇରାଲ କରିବା ପାଇଁ ପର୍ବ ସବୁ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି | ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧିବା ସହ ପିଠା ଖାଇବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ନିୟମ ମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ଵ କମି କମି ଯାଇଛି | ଗଛ ସବୁ କାଟିନବା ଦ୍ଵାରା ଦୋଳି ଝୁଲିବାର ସ୍ଥାନ ହଜି ଯାଇଛି | ଯୌଥ ପରିବାରର ଅଭାବ ପୁଣି ବ୍ୟସ୍ତଭରା ଦୁନିଆରେ ରଜର ଗହଳି କମି କମି ଯାଇଛି | ପ୍ରଥା ତ ଚାଲିଛି ହେଲେ ପ୍ରଥାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାନୀ ହୋଇ ଚାଲିଛି।

ତେଣୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଥା ପରମ୍ପରା ର ଶାଖାକୁ ଆହୁରି ଗହଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଵଢ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ | ହେଲେ କୌଣସି ବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଶକ୍ତ ନହେଲେ ସେ ବଢିବ କେମିତି ? ସେସବୁକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଆମକୁ ଏକ ପରମ୍ପରା ର ମୂଳଦୁଆକୁ ଶକ୍ତ ବନେଇବାକୁ ପଡ଼ିବ | ପ୍ରଥମତଃ କିଶୋର କିଶୋରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ରଜସ୍ୱଳା ତଥା ଋତୁବତି ହବାର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ପୁଣି ପୃଥିବୀ ମାଆଙ୍କ ରଜସ୍ୱଳା ହବାର ପ୍ରଥା ତଥା ରଜ ପର୍ବର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଆମ ଧରଣୀ ମାଆର ଶସ୍ୟ ଶ୍ୟାମଲା ହବାର ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ବି ବୁଝାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ | ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଆଜିର ବିଜ୍ଞାନମୟ ପୀଢ଼ି, ପ୍ରଥାର କାରଣ ତଥା ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହେବେ | ଏବଂ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱାସ ରୂପେ ପାଳନ କରିବେ ତଥା ସମାଜକୁ ସୁନ୍ଦର କରି ଗଢି ତୋଳି ପାରିବେ |

ସୁସ୍ମିତା ଜେନା

ବିଶାଖାପାଟଣା

ରଜ ପର୍ବ - ସେବେ ଆଉ ଏବେ

ରଜ କୁ ନେଇ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି