ପୃଷ୍ଠଭୂମି -

ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ,

ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ,

ଆସିଛି ରଜ ଲୋ ,ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ ।

ବଉଳ ଲୋ ,ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ।

ରାଶିରୁ ଛାଡ଼ିଲା ଚୋପା,

ଗୋଡ଼ରେ ନାଇଛୁ ସରୁ ଅଳତା

ସରୁ ଅଳତା ଲୋ, ମଥାରେ ସିନ୍ଦୂର ଟୋପା ।

ବଉଳ ଲୋ, ମଥାରେ ସିନ୍ଦୂର ଟୋପା।

ଉଡ଼ିଲା ଶୁଆ ନାହାକା,

ଦୋଳିଟା କାହିଁକି ଲାଗୁଛି ଏକା,

ଲାଗୁଛି ଏକା ଲୋ,କାହା ବିନା ଏକା ଏକା ।

ବଉଳ ଲୋ, କାହା ବିନା ଏକା ଏକା।

ଏହି ଗୀତ ଟି ବର୍ଷା ଋତୁ ର ଆଗମନ ରେ ଗାଁ ମାନଙ୍କରେ ରେ ଝିଅ ମାନଙ୍କୁ ଗାଉ ଥିବାର ଶୁଣାଯାଏ। ଏହା ରଜପର୍ବ ର‌ ଉଲ୍ଲାସମୟ ପରିବେଶ କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ପ୍ରଚଣ୍ଡତା ପରେ ବର୍ଷା ରାଣୀ ଧରଣୀ କୁ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଗଗନଲୋକ ରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଥାଏ। ଆଷାଢ଼ ମାସର ଆରମ୍ଭ ରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନ ରେ ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ମାନଙ୍କରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ରଜପର୍ବ।

ରଜ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ ପର୍ବ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ଉତ୍ତପ୍ତ ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି ଧରଣୀ ମାତା ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା ର ଶୀତଳତା କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ , ଯେତେବେଳେ ଚାଷି ଟିଏ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ , ଧରଣୀ ର ବକ୍ଷ ରେ ଆଦରରେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ର ସହିତ ଶସ୍ୟ ରୋପଣ କରେ , ସେତେବେଳେ ଏହି ବସୁମତୀ ବସୁନ୍ଧରା ର ମନ ହୋଇଉଠେ ଆନନ୍ଦମୟ । ହର୍ଷିତ ମନରେ ହୃଦୟ ରେ ଭରି ଯାଏ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା। ଏହି ଆହ୍ଲାଦମୟ ଭାବ କୁ ବହନ କରିଥାଏ ରଜପର୍ବ। ଏହି ରଜପର୍ବ ୩ ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ଦିବସ କୁ ପହିଲି ରଜ , ଦ୍ବିତୀୟ ଦିବସ ରେ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ତୃତୀୟ ଦିବସ ରେ ଭୂମି ଦାହ କରାଯାଏ। ଏହା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଧରଣୀ ମାତାର ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବରେ ବିଶେଷ କରି ଗାଁ ଗହଳି ରେ ପୋଡ଼ ପିଠା ଖାଇବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ରଜ ପାନ ଖାଇ ଝିଅମାନେ ରଜ ଦୋଳି ଓ ପୁଚି ଖେଳ ଖେଳନ୍ତି ଓ ପୁଅମାନେ ଲୁଡୁ, ତାସ, ବାଗୁଡ଼ି ଆଦି ଖେଳି ରଜ ପର୍ବର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁରୁତ୍ବ କୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଥାନ୍ତି।

ରଜ ପର୍ବର ବିଶେଷତ୍ଵ -

ଆଷାଢ ମାସ ର ଆଗମନରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ପ୍ରବେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ରଜପର୍ବ ।ମଧ୍ୟ ଯୁଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି କାଳିଦାସ ଙ୍କ ରଚନା ମେଘଦୂତଂ ପଠନ କଲେ ଏ ମାସର ଗୁରୁତ୍ବ ସଂପର୍କରେ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ। ଏହି ମାସ ରେ ପ୍ରେମିକ ଟିଏ ନିଜ ପ୍ରେମିକା ନିକଟକୁ ବର୍ଷା କୁ ଦୂତ କରି ସମ୍ବାଦ ପଠେଇଥାଏ ।ଏହି ମାସ ହୋଇଥାଏ ଦମ୍ପତି ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସ। ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷାର ଆଗମନରେ ମାଟି ଓ ବର୍ଷା ର ମିଳନ ରେ ଭାସି ଆସେ ଭୁରୁ ଭୁରୁ ଗନ୍ଧ।

ପୁଲକିତ ହୋଇ ଉଠେ ମନ ମୋର,

ଅଦିନିଆ ବର୍ଷା ପ୍ରଥମ ଛିଟାର,

ମାଟିର ମହକ ,

ବିଜୁଳି ଚମକ ,

ମନେ ଗଢି ଉଠେ ସ୍ବପ୍ନର ନଅର।

ଭାସମାନ ହୁଏ ଗଗନେ ବାଦଲ ,

ଗଢିଉଠେ ସତେ ବର୍ଷା ର ମହଲ,

ମେଣ୍ଢକର ରଡି ,

ଶୁଷ୍କ ଘଡଘଡି ,

ଶରୀରେ ଅମଳେ ଖୁସିର ଫସଲ।

ଏ ଦେଶ ହେଉଛି ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ୍ୟ ଦେଶ। ନାନା ରକମର ଫସଲ , ଶସ୍ୟ ଏଠାରେ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ।କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଭୂମି କୁ ଖନନ କରାଯାଏ ।ଧରଣୀ ମାଆର ବକ୍ଷ କୁ ସବୁଜମୟ କରିବାକୁ ପାଇଁ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ମାକୁ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡେ। ବସୁମତୀ ମାଆକୁ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ପାଟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇବା ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଦିନ ବିଶ୍ରାମ ର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ତିନି ଦିନ‌କୁ ରଜ ପର୍ବ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ତିନି ଦିନରେ ଭୂମିକୁ ଖନନ କରାଯାଏ ନାହିଁ ।ମାଆ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ପର୍ବ ହେଉଛି ରଜ । କୁମାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଲିମ ପ୍ରଦାନକାରୀ ପର୍ବ ହେଉଛି ରଜ। ଧରଣୀ ମାଆକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଆଷାଢ଼ ମାସର ପହିଲି ବର୍ଷା । କୁମାରୀମାନେ ରଜପର୍ବର ମଉଜ ଭିତରେ ଜଣେ ନାରୀର ଚଳଣି ଓ ଆଚାର କୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି ।ଭବିଷ୍ୟତରେ କୁମାରୀ ଟିଏ ଯେତେବେଳେ ନାରୀ ର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ସେତେବେଳେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ତାର କ୍ଷମତା ଓ ପରାକାଷ୍ଠା ବୃଦ୍ଧି ରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ପର୍ବ ହେଉଛି ଛୁଟିର ପର୍ବ , ଏହି ପର୍ବ ହେଉଛି ବିଶ୍ରାମ ର ପର୍ବ । ଏହି ପର୍ବରେ ଘରର ଘରଣୀମାନେ ସାଧାରଣ କାମରୁ ଛୁଟି ନେଇ ନାନାଦି ଖେଳରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରିଥାନ୍ତି।ଝିଅମାନେ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ରଜ ଦୋଳି ଖେଳ, ପୁଚି ଖେଳ ଆଦିରେ ନିଜକୁ ବିଭୋର କରିଥିନ୍ତି । ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ ଏହି ଦିବସରେ ଧରିତ୍ରୀ ମାଆକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥାଏ।ତେଣୁ ସମ୍ମାନ ସ୍ଵରୁପ କେହି ଭୂଇଁ ଉପରେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିନଥାନ୍ତି । ଏହି ଦିନରେ ଗ୍ରାମ ମାନଙ୍କରେ ପୋଡ଼ ପିଠା, ଚକୁଳି ପିଠା ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଖିଆଯାଇ ଥାଏ ।

ଏହି ପର୍ବରେ ଅନେକ ବିଶେଷତ୍ବ ରହିଥାଏ। ଗାଁ ଗହଳି ରେ ଅନେକ ବିଶ୍ବାସ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଯେପରିକି -

*ଏହି ପର୍ବରେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବା ବାରଣ କରାଯାଇଥାଏ*

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ଦିନ ଭୂମି ଉପରେ ଖାଲିପାଦରେ ଚାଲିବ ଅନୁଚିତ୍ ହୋଇଥାଏ କାରଣ ଏହି ଦିବସରେ ଧରଣୀ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେବା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବାକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।ଏହି ବିଶ୍ବାସ କୁ କୁମାରୀମାନେ ଦୃଢ ଭାବରେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଝିଅ ମାନେ ଏହି ଦିବସରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଦୋଳିରେ ଝୁଲନ୍ତି ଏବଂ ଚପଲ ପିନ୍ଧି ଚଳପ୍ରଚଳ ହୁଅନ୍ତି ।

*ଏହି ଦିବସରେ ଧରଣୀ ରାଣୀର ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ-*

ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ ହେଉଛି ରଜ ପର୍ବର ଅନ୍ତିମ ଦିବସ ରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଙ୍କ ସ୍ନାନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ବଡ଼ି ସକାଳୁ ଶିଳପୁଆରେ ହଳଦୀ କନା ଗୁଡ଼ାଇ ସିନ୍ଦୂର ଦେଇ ଧରଣୀ ମାତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂକୁ ସଜାଇ ପିଢ଼ା ଉପରେ ସ୍ଥାପନା କରି କଳସ ଆମ୍ବଡ଼ାଳ ରଖି କ୍ଷୀର ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ଧରଣୀ ମାତା ତିନି ଦିନ ବିଶ୍ରାମ ନେଲା ପରେ ଏହି ପରି ଭାବେ ସୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ କରିଥାନ୍ତି। ମାର୍ଗଶୀର ମାସରେ ଗୁରୁବାରଦିନ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପେଡ଼ି ଏହି ଦିନ ଖୋଲାଯାଇଥାଏ ।ଏହି ଦିନ ରଜପର୍ବର ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ। ରଜର ପରିସମାପ୍ତି ରେ ଚାଷି ମାନେ ଧରଣୀ ବକ୍ଷ କୁ ଖନନ କରି କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି। ଧରଣୀ ମାତା ଆମ୍ଭ ମାନଙ୍କୁ ଆହାର ଯୋଗାଉ ଥିବାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ ବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଭାବ ଅଜାଡି ହୋଇପଡେ।

ରଜ ପର୍ବ କୁ ଆହୁରି ରଙ୍ଗାୟିତ କରିଥାଏ ରଜଗୀତ

ଝିଅ ମାନେ ଦୋଳିରେ ଝୁଲିବା ବେଳେ ରଜଗୀତ ଗାନ‌ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଗୀତଟି ଗାଁ ଗହଳି ରୁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଅଛି । ଏହା ଗ୍ରାମ ମାନଙ୍କରେ ବହୁ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କରିଛି। ଏହାକୁ ବନମାଳୀ ମହାପାତ୍ର ରଚନା କରାଥିଲେ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

*ରଜଦୋଳି ଗୀତ*

ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ, ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ ଲୋ, ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ ।

ରାଶିରୁ ଛାଡ଼ିଲା ଚୋପା, ଗୋଡ଼ରେ ନାଇଛୁ ସରୁ ଅଳତା ଲୋ, ମଥାରେ ସିନ୍ଦୂର ଟୋପା ।

ଉଡ଼ିଲା ଶୁଆ ନାହାକା, ଦୋଳିଟା କାହିଁକି ଲାଗୁଛି ଏକା ଲୋ, କାହା ବିନା ଏକା ଏକା ।

ପାଚିଲା ଭଇଁଚ କୋଳି, ବେକରେ ନାଇଚି ଗଜରା ମାଳି ଲୋ, ଝୁଲାଅ ରଜର ଦୋଳି ।

ପଣସ ପାଚିଲା ବନେ, ବନ ପୋଡ଼ିଗଲେ ଦୁନିଆ ଜାଣେ ଲୋ, ମନକଥା କିଏ ଜାଣେ ।

ଶଙ୍ଖ ମଲମଲ ଗିନା, ଦରଦ ଜାଣେଲୋ ଦରଦୀ ସିନା ଲୋ, ବଣିଆ ଚିହ୍ନେଟି ସୁନା ।

ନିମ୍ବର ବୁକେ ଚନ୍ଦନ, ଦେବତା ଗଢ଼ାଇଲା ନାରୀ ଜୀବନ ଲୋ, ଦେଲା ତହିଁ ଯଉବନ ।

ଢମଣା ଛାଡ଼ିଲା କାତି, ପୁରୁଷ ସିନାଲୋ ଭ୍ରମର ଜାତି ଲୋ, ନୂଆ ଖୋଜୁଥାନ୍ତି ନିତି ।

ଚାନ୍ଦରେ କଳଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ନବ ଯଉବନି କିଆଁ ଗୁମାନ ଲୋ, ଆସିଲେଣି ଜୀବ ଧନ ।

ପୋଖରୀ ତୁଠ ପଥର, ତତେ ଦେଖିଥିଲି ବାଲି ବନ୍ଧରେ ଲୋ, ଆଖି ଥିଲା ଏଣେ ତୋର ।

ସାହାଡ଼ା ଗଛର ଛାଇ, ସେଦିନ କଥାକି ତୋ ମନେ ନାଇଁ ଲୋ, ଏତେ ଆନମନା କାହିଁପାଇଁ ।

ଖୋସାରେ ଖୋସିଲି ଫୁଲ, କେତେ ଦେଖାଉଛୁ ନୁଖୁରା ଗେଲରେ, ଭାଙ୍ଗି ଦେବି ତୋର ଗାଲ ।

ନଈର ଶୁଖିଲା ବାଲି, କେତେ ଫୁଲି ହେଉ ପୁଚୁକିଗାଲି ଲୋ, ଦେଖାଉଛୁ କେତେ ବେଲି ।

ବାଜିଲା ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା, ରସିକ ଯେ ଜାଣେ ସ୍ନେହର ମଜା ରେ, ସେ ସିନା ମୋମନ ରଜା ।

ଲୁଚିଗଲା ମେଘେ ଚାନ୍ଦ, ଦୋଳି କଟକଟ କରେ ଶବଦ ଲୋ, ବହନ୍ତେ ପବନ ମନ୍ଦ ।

ଦୋଳି ହୁଏ ରଟରଟ, ମୋ ଭାଇ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁନା ମୁକୁଟ ଲୋ, ଦିଶୁଥାଏ ଝଟଝଟ ।

ପରବତେ ଜଳେ ନିଆଁ, ପହଞ୍ଚାଇ ଦୋଳି ତେଣେ ନ ଚାହାଁ ଲୋ, ପୁଣି ହେବ ବାଆଁ ଡାଁ ।

ଉତୁରି ପଡ଼ିଲା ଦୁଧ, ଉଙ୍କି ମାରି ମାରି ଅନାଉ ଥାଏ ଲୋ, ନନ୍ଦର ଉଦିଆ ଚାନ୍ଦ ।

ଛତରା ବଜାର ହାଟ, ଛକି ବସିଥିବ ଚଗଲା କାହ୍ନୁଲୋ, ଛନ୍ଦରେ ମାଗିବ ଘାଟ ।

ଥୋଡ଼ମଞ୍ଜା କଲି ରାଇ, କଣ ନ କଲେ କଳା କହ୍ନାଇ ଲୋ, ମୁହଁକୁ ଯା ନ ଅନାଇ ।

କରମଙ୍ଗା କଲି ରାଇ, ମଥୁରାକୁ ଗଲେ କଳା କହ୍ନାଇ ଲୋ, କଣ୍ଟ ଦେଇ ଗଲେ କାହିଁ ।

ସାଉଁଟିଲି ବିଲ ଘଷି, କିମ୍ପାଇଁ ରାଧିକା ବସିଲା ରୁଷି ଲୋ, ଫୁଲ ଶେଜ ହେଲା ବାସି ।

କଟକଟ ହୁଏ ଦୋଳି, ଭାଉଜଙ୍କ ମନ ଯାଇଛି ଜଳି ଲୋ, ଭାଇ ବିଦେଷୁ ନଇଁଲେ ବୋଲି ।

ଗରଜେ କଳା ବଉଦ, ମୋତେ ତ ବରଷ ହେଲା ଚଉଦ ଲୋ, ଗଲାଣି ପିଲା ସୁଆଦ ।

ବଇଁଶୀ ବାଜିଲା କୁଞ୍ଜେ, ବଡ଼କଥା ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ସାଜେ ଲୋ, ଛୋଟ କଲେ ଛାଟ ବାଜେ ।

ଲାଞ୍ଜ ଟେକିଗଲା ବାଘ, ନଇଁ ଚାଲୁଥିବ ବଡ଼ଙ୍କ ଆଗେ ଲୋ, ଲାଗିବ ନାହିଁଟି ଦାଗ ।

ଛତୁ ଫୁଟେ ବରଷାରେ, ଛତରାଟା କେତେ ଛଇ ଦେଖାଉ ରେ, ଅଛି କି ତୋ ଭରଷାରେ ।

କରଡ଼ି ଖସିଲା ଆମ୍ବ, ପର କାହୁଁ ଘର ପରାଣୀ ହେବେ ରେ, ମନ ଜାଣି ଖଞ୍ଜି ଦେବ ।

ବିରାଡ଼ି ଛିଙ୍କିଲା ବଣେ, ଆଗରେ ଯାଉଛି ନାଗର ଜଣେ ଲୋ, ମୁଣ୍ଡି ଝାଡୁ ଖାଲି ପଣେ ।

ଅଦିନେ ପଣସ ସିଠା, ବଚନରେ ଯାର ନଥଏ ମିଠା ଲୋ, ସେଟା ବାଡ଼ ପକା କଣ୍ଟା ।

ପାହାନ୍ତି ରାବିଲେ ପେଚା, ଯିଏ ହୋଇଥିବ ସିଂହର ବଚା ଲୋ, ନ ଦେବ ପଛଘୁଞ୍ଚା ।

ମଇଁଷି ଶିଙ୍ଗରେ ଖସା, ମଉସା ପୁଆଟା ଏଡ଼େ ସହସା ଲୋ, ମତେ କଲା ଲୋକହସା ।

ଜାରା ମାରିଦେଲା ବାଣ ଯାହାଠାରେ ଯାର ମିଶିଛି ମନ ଲୋ, ସେହି ଜାଣେ ତାର ଗୁଣ ।

କାଟି ଗଲି କଳାଦୁବ, ଝିଅ ଜନମରେ ଏତିକି ଲାଭ ଲୋ, ବନ୍ଧୁ ଘର ଅରଜିବ ।

କାଳୀଗାଇ ଧୁଧ କ୍ଷୀରି, ନୂଆ ପୀରତିରେ ମଉଜ ଭାରି ଗୋ, ପୁରୁଣାଟି ନିମ୍ବ ପରି ।

ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଗହଳିଆ, ପ୍ରୀତି ପଙ୍କେ ତୁହି ହେବୁ ଗୋଳିଆଲୋ, ତୋଫା ହେବଟି ଧୁଳିଆ ।

ଥିରି ଥିରି ଚାଲେ ହାତୀ, ଥୟ ନ ହେଉଛି କିମ୍ପା ଏ ଛାତି ଲୋ, ଥକା ଦୋଳି ହେଲା ରାତି ।

(Reference - Wikipedia)

ଏହି କେବଳ ରଜ ଗୀତ ନୁହେଁ।ଏହା ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ପରିଚୟ। ଏହି ସଙ୍ଗୀତ ଓଡିଶାରେ ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ଓ ଲୋକ ଆଦୃତ ଲାଭ କରିଛି।

ରଜର ବିଶେଷତା ରଜର ସୁଆଦିଆ ଖାଦ୍ୟ

*ପ୍ରମୁଖ ଖାଦ୍ୟ ରଜ ପାନ*

ରଜରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ମିଠାପାନ ରଜର ବିଶେଷତା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରାଇଥାଏ।ରଜରେ ପାନଖିଆ ବହୁ ପୁରାତନ ଯୁଗରୁ ପ୍ରଚଳିତ ଏକ ବିଶେଷ ପରମ୍ପରା। ବନ୍ଧୁତାର ଛଅ ଗୋଟି ଲକ୍ଷଣ ଏହି ପର୍ବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ପରସ୍ପର ପାନ ଖିଆ ଦିଆ ନିଆ ହୋଇ ବନ୍ଧୁତ୍ବ ର ସଂପର୍କ କୁ ଆହୁରି ଦୃଢ ହୋଇଥାଏ। ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଠାକୁର ବଡ଼ଠାକୁର ଜଗତର ନାଥ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନାନ୍ତେ ତାମ୍ବୁଳ ସେବା କରି ନିଦ୍ରା ଯାଆନ୍ତି । ରଜ ପର୍ବରେ ପାନ ର ଘନିଷ୍ଠତା ଅନେକ ରହିଛି । ଏହା ବନ୍ଧୁତାର ଡେ଼ାରିକୁ ସୁଦୃଢ କରିବାରେ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ରଜପାନରେ ଗୁଆ, ଅଳେଇଚ, ଗୁଜୁରାତି, ଭଜା ଧଣିଆ, ଚାଉଳ ଓ ନଡିଆ ଖଣ୍ଡ, ଚେରି, ଲବଙ୍ଗ, କବାବଚିନି, ଚୁଆ, ପାନ ମହୁରି, ସୁବାସିତ ଜାଫ୍ରାନ କେଶର, ଖଇର ପରି ୧୦ରୁ ୧୨ ପ୍ରକାର ମସଲା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଢଙ୍ଗରେ ତ୍ରିଭଙ୍ଗି, ଚଉଭଙ୍ଗି ଆକୃତି ଦେଇ ଉପରେ ଲବଙ୍ଗ ଖୋସି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଥାଳିରେ ସଜାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଦିବସରେ ପାନଖିଆ ସାଧାରଣ ଦିବସରେ ପାନଖିଆ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ହୋଇନଥାଏ।

ଓଡିଶାରେ ପାନଖିଆ କୁ ନେଇ ଅନେକ ଢଗ ପ୍ରଚଳିତ ଯେପରିକି -

‘ପାନଖିଆ ରସିକ ପାଟି,

ଖୋଜି ବୁଲୁଥିଲା ରାଜାଙ୍କ ହାତୀ,

ଢାଳି ଦେଇଗଲା ଶିରରେ,

ରାଜା ହୋଇଗଲା ରଜରେ’ ।

*ରଜର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷତା ପିଠାପଣା*

ରଜ ପର୍ବ ରେ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମିଠା ପିଠା ପଣା ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି। ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ବସୁମତୀ କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆ ଯାଉଥିବାରୁ ରଜ ର ପୂର୍ବଦିନ ପହିଲି ରଜରେ ବହୁ ରକମର ପିଠାପଣା, ବିଶେଷ କରି ପୋଡ଼ ପିଠା ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଧିକ ଦିନ ରହିଥାଏ ତେଣୁ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖି ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ରେ ମିଳିମିଶି ଖାଇଥାନ୍ତି।

*ରଜ ର ଚକୁଳି ପିଠା ର ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ବାଦ*

ଚାଉଳ ଚୂନା ଓ ବିରିରୁ ତିଆରି ବହଳିଆ ମଣ୍ଡକୁ ମେଖଳା ଭାଜି ତିଆରି କରାଯାଏ ଚକୁଳି ପିଠା। ରଜରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ଅଧିକ ଥାଏ। ଚକୁଳି ପିଠା ସହ ପୋଡ ପିଠା ଗ୍ରାମ ମାନଙ୍କରେ ଘରେ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହା ଚାଉଳ ଚୂନା ଓ ବିରିରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ। କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ଚୁଲିରେ ରାତି ସାରା ପୋଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏହି ପୋଡ଼ ପିଠାକୁ ରଜର ତିନି ଦିନ ଧରି ଖିଆ ଯାଇଥାଏ।

ରଜପର୍ବ: ସେବେ ଆଉ ଏବେ

ରଜ ଏକ ସାଧାରଣ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତିର ଓ ତାର ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ। ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଶରୀରର ଶିରା ପ୍ରସିରା ରେ ଥିବା ଆବେଗ। ମାତ୍ର ସେବେ ଯାହା ଥିଲା ଏବେ ତାହା ନାହିଁ। ସେବେ ଆଉ ଏବେ ଭିତରେ ପରିସ୍ଥିତି ବାମନ ର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ତୁଳନୀୟ। ସେବେ ଥିଲା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା । ଗାଁ ଗାଁ ରେ ଚାଲୁଥିଲା ଦୋଳି ଖେଳ, ପିଠା ପଣା ରେ ଭାସୁଥିଲା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର। ଲୁଡୁ ଖେଳ‌,ତାସ୍ ଖେଳ ରେ ଯୁବକ ଯୁବତି ମାନେ ନିଜକୁ ହଜାଇ ଦେଉଥିଲେ। ସଂସ୍କୃତି ଓ ନିଆରା ପରମ୍ପରା ର ଉଦୟ ଘଟିଥିଲା। ମାତ୍ର ଏବେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏବେ ଗାଁ ର ଲୋକ ମାନେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ସହର କୁ ଚାଲି ଯାଉଛନ୍ତି। ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ସହ ସଂପର୍କ ତୁଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଗାଁ ରେ ଆସିବାକୁ ସେମାନଙ୍କ ନୈତିକ ସାହସ ର ଅଭାବ ପଡୁଛି। ଗାଁ ରୁ ରଜରେ ପୂର୍ବ ପରି ମହକ ଭାସି ଆସୁନାହିଁ। ନା ଝିଅ ବୋହୂ ଙ୍କ ର ସଜ ବାଜ ଅଛି। ନା ଯୁବକ ଓ ଯୁବତୀ ମାନଙ୍କର ଦୋଳି ଝୁଲା ଅଛି, ନା ପାନ ଖିଆ ଅଛି। ସେ ରଜର‌ ମଉଜ ସତେ ଯେମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଧୁନିକିକରଣ ସେବେ ଆଉ ଏବେ ଭିତରେ ବଡ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସାଜି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି।

ଏ ସଂସାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ର ନିଶା ସେବନ କରି ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡିଛି।

ପ୍ରସ୍ତୁତି - ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ରଜ ପର୍ବ : ସେବେ ଆଉ ଏବେ | Raja Festival | Soumya R. Ray

ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଗଣପର୍ବ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିବା ରଜପର୍ବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ.....