ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ପ୍ରଶମିତ କରିବାପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଦେଇ ପାଦପୂଜା କରାଇଲେ।କୋମଳ ବଚନରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅନାମୟ ଜିଜ୍ଞାସା କରି ତାରା କହିଲେ..ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି ସୌମିତ୍ରି ! ବାନର ରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ଦୟାକରି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ମହାବୀର ।ଆପଣ ତ ଜାଣିଛନ୍ତି କିପରି ଭୟ, ଆଶଙ୍କା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଭିତରେ ଯାଯାବର ଭଳି ବହୁକାଳ ସୁଗ୍ରୀବ ବ୍ୟତୀତ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ସୁଖ ସ୍ବାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ହସ୍ତଗତ ହେଲେ ତାହା ସେମାନେ ମନଭରି ଉପଭୋଗ କରିବା ସ୍ବାଭାବିକ।ତାହା ହିଁ ଘଟିଛି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ। କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ କଦାପି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତାକୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଥିବା ବାନର ସେନା ମାନଙ୍କୁ କିଷ୍କିନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ପାଇଁ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରେରଣ କରିଛନ୍ତି ସୁଗ୍ରୀବ।ସେମାନେ ଅଳ୍ପସମୟ ମଧ୍ୟରେ କିଷ୍କିନ୍ଧ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚିବେ।ଆପଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ।"

ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ଯୋଡହସ୍ତରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ.. ମିତ୍ର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ବିଳମ୍ବ ପାଇଁ ମୋର ଅପରାଧ ଉଦାର ହୃଦୟରେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯେଉଁ ରାଜପଦ ଓ ସୁଖସ୍ବାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟର ମୁଁ ଆଜି ଅଧିକାରୀ ତାହା ମିତ୍ର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇ ପାରିଛି।ତାଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ଭୁଲିଯିବି ?ରାବଣର ଲଙ୍କାଗଡକୁ ଏକାକୀ ଅଵଲୀଳାକ୍ରମେ ଧ୍ବଂସ କରିବା ଶକ୍ତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ରହିଛି। ଆମେମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଠିଆହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ବ୍ୟତୀତ ଅଧିକ କଣ ବା କରିପାରିବୁ ? ନିମିତ୍ତମାତ୍ର ଆମ୍ଭେମାନେ। ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ହାତରେ ରାବଣର ମୃତ୍ୟୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ,ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବ।ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦିନେ ଦୁଇଦିନ ଭିତରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ବାନର ସେନା କିଷ୍କିନ୍ଧ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।ମୋର ଏହି ଅନିଚ୍ଛାକୃତ ଅପରାଧ ପାଇଁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ସୁମିତ୍ରା ନନ୍ଦନ।"

ତାରା ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କୋମଳ ବଚନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା।ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ.. ଦୁଃଖରେ କାଳାତିପାତ କରୁଥିବା ମୋର ଅଗ୍ରଜ ତଥା ଆପଣଙ୍କ ମିତ୍ରଙ୍କପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଶାନ୍ତ୍ବନାବାଣୀ ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଚାଲନ୍ତୁ, ଋଷ୍ୟମୁକରେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ, ପାତ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ପରିବେଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ବିଷୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କଠାରୁ ଅବଗତ ହୋଇ ମନରେ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭକଲେ ଦାଶରଥି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୋଳାଗ୍ରତ କରି ରଘୁବଂଶୀ କହିଲେ..ଆପଣ ବାସ୍ତବରେ ମୋର ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ। ସ୍ବତଃ ତୃଷିତ ଧରିତ୍ରୀକୁ ମେଘ ଜଳଦାନ କରିବା ଭଳି,ସୂର୍ଯ୍ୟ ତମସା ଦୂର କରିବା ଭଳି,ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଆହ୍ଲାଦିତ କଲାଭଳି ଆପଣ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଅଫୁରନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ମିତ୍ର। ଜଣେ ଭଲ ବନ୍ଧୁ ସ୍ବତଃପ୍ରବୃତ ଭାବେ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ବନ୍ଧୁତାର ମାନ ରକ୍ଷା କରେ; ତାହା ହିଁ ଆପଣ କରିଛନ୍ତି।ଏବେ ମୁଁ ସ୍ଥିରନିଶ୍ଚିତ ଯେ ରାବଣର ସବଂଶ ବିନାଶର ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ।

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହିପରି କଥୋପକଥନ ସମୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ,ଅରଣ୍ୟ, ପାହାଡ଼,ପର୍ବତ ଓ ବେଳାଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି ବାନର ଓ ଭଲ୍ଲୁକ ସୈନ୍ୟମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ କିଳିକିଳା ନାଦରେ ଗଗନ ପବନ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଲା।

ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ.. ଏତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ମନୋବଳ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଶେଷ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଉଛି। ସୀତା ମାତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଶିବିର ନିର୍ମାଣ କରି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଛି।"

ଉପସ୍ଥିତ ବାନର ବୀର ମାନଙ୍କୁ ଆଠଗୋଟି ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ କରି ଆଠ ଦିଗ ବିଦିଗକୁ , ଉପଯୁକ୍ତ ଦଳପତିଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ବେଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣ କରିବାପାଇଁ ସ୍ଥିରକଲେ ସୁଗ୍ରୀବ।

ବିଶାଳ ବାନର ସେନାବାହିନୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ... ଏହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇ ପାରିଲା ମିତ୍ର।ଏ ବିଶାଳ ସେନାବାହିନୀର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଆପଣ।ଏମାନଙ୍କୁ ପରିଚାଳିତ କରିବା ମୋର ଅଥବା ଲକ୍ଷ୍ମଣର ସାମର୍ଥ୍ୟର ବାହାରେ।ଏମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ତ ସସାଗରା ଧରିତ୍ରୀର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ସନ୍ଧାନ କରାଯାଇ ପାରିବ।

କିଛି ନିରବତା ପରେ ଶ୍ରୀରାମ ଅଶ୍ରୁଳ ନେତ୍ରରେ କହିଲେ.. ସୀତା ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି ନାଁ ନାହିଁ ମୁଁ ଜାଣେନା ମିତ୍ର।ଯେବେ ମୋ ପ୍ରଣପ୍ରିୟା ଜୀବିତା ତା'ହେଲେ ରାବଣ କେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି ଆମେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଯାଇଛି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାବଣର ଲଙ୍କାଗଡ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ତାହା ଆମକୁ ଅଜଣା।"

ଆଠଗୋଟି ଦଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ ସୁଗ୍ରୀବ। ବାଲ୍ମୀକ ଭିତରୁ ବାହାରି ଉଇମାନେ ଦଳ ବାନ୍ଧି ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ମାଡିଗଲା ଭଳି ଖେଦିଗଲେ ବାନର ଓ ଭଲ୍ଲୁକ ଦଳ।ସତାବଳିଙ୍କ ଅଧିନାୟକତ୍ବରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମାଡ଼ି ଚାଲିଲେ କିଛି ବାନର ସେନା।ବିନତା ପୂର୍ବଦିଗ ଓ ସୁଷେଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସସୈନ୍ୟ ମାଡିଚାଲିଲେ। ହନୁମାନ ଓ ଅଙ୍ଗଦ,ସେନାପତି ତାରାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ବାନର ବୀର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଆସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ। ଅତୁଳନୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ଅଞ୍ଜନା ନନ୍ଦନ ହନୁମାନ।ଶୈଶବରେ ଦିନେ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଲଡୁ ମନେକରି ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଦେବ ସୀମିତ କରିଦେଇଥିଲେ। ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହିତ ଭେଟ ହେବାପରେ ତାଙ୍କ ଅସାମାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ସେ ଫେରି ପାଇବେ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ବରଦାନ କରିଥିଲେ। ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଥିଲା।ଆସୁରୀ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ ନିମିତ୍ତ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ କଳା ନେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଜନେୟ ରାମରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଥିଲେ ପରମ ଭକ୍ତ। ଶିବ-ଶକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଶକ୍ତିର ମିଳନରେ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତା ସହିତ ସମାହିତ ହୋଇଥାଏ,ପୁରାଣ ଏହାର ସାକ୍ଷୀ। ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଭକ୍ତିମାର୍ଗର ଚରମ ନିଦର୍ଶନ ଥିଲେ ବୀର ହନୁମାନ।ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଯେପରି କ୍ଷୀର ଓ ନୀର ଭଳି ଅବିଭକ୍ତ ଓ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ଥିଲା ରାମ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ। ହନୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭିତରେ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା।ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ତଳର ଭୃତ୍ୟ ବୋଲି ନିଜର ପରିଚୟ ଦେଉଥିବା ହନୁମାନ ଭକ୍ତି-ଶକ୍ତିର ଅପୂର୍ବ ନିଦର୍ଶନ ଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ବିଶ୍ବାସ ଥିଲା ଯେ ହନୁମାନ ହିଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଠାବ କରିବାରେ ସଫଳକାମ ହେବେ। ସେଥିପାଇଁ ନିଜ ଅନାମିକା ଅଙ୍ଗୁଳିର ମୁଦ୍ରିକା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ..ବତ୍ସ! ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ବାସ ଯେ ତୁମେ ହିଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଠାବ କରିପାରିବ। ଏହି ମୁଦ୍ରିକାଟି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ ସେ ବିଶ୍ବାସ କରିବେ ଯେ ତୁମେ ମୋର‌ ଦୂତ।ତୁମ ସହାୟତାରେ ଜାନକୀଙ୍କ ସହିତ ମୋର ପୁନର୍ମିଳନ ହେବ ବୋଲି ମୋ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ବାସ ବତ୍ସ।"

ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କରି ହନୁମାନ କହିଲେ.. ତାହା ମୋର ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ ହେବ ପ୍ରଭୁ !

ରାମାୟଣର ଅମର କଥା ଗଦ୍ୟ ରାମାୟଣ ୮୮

ରାମାୟଣର ଅମର କଥା ଗଦ୍ୟ ରାମାୟଣ ୮୮