ମଣିଷ ଏକ ସାମାଜିକ ପ୍ରାଣୀ । ସମାଜ ବିନା ମଣିଷ ରହିପାରିବ ନାହିଁ । ସମାଜ ଥିବା ହେତୁ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ମଣିଷଙ୍କୁ ବୁଝିବା, ସହଯୋଗ କରିବା, ଆଦର କରିବା ଓ ସମ୍ବେଦନା ଜଣାଇବା ଶିଖେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଯାହା ମଣିଷଙ୍କୁ ସମାଜ ଠାରୁ ମିଳେ, ତାହାର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସାହିତ୍ୟ ମାନସିକତାରେ ଘଟିଥାଏ ।

ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ମନସ୍ମତା କ’ଣ ?

ସାହିତ୍ୟ ମାନେ କେବଳ କବିତା, ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ । ସାହିତ୍ୟ ହେଉଛି ଜୀବନର ଦର୍ପଣ, ମଣିଷ ଓ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ । ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟମରେ ମଣିଷ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ-ସୁଖ, ଆଶା-ନିରାଶା, ନୀତି-ଅନୀତି, ସଂସ୍କୃତି-ପରମ୍ପରାକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଜଣାଇଥାଏ । ମନସ୍ମତା ଅର୍ଥାତ୍ ମନର ସୁନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଲାଗି ମମତା, ସହାନୁଭୂତି ଓ ଦୟା । ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟମରେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ମନସ୍ମତା ବିକାଶ ପାଏ, ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ତାହା ସମାଜ ଗଢ଼ିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିକା ନିଭାଏ ।

ସମାଜ ସୁରକ୍ଷା କ’ଣ ?

ସମାଜ ସୁରକ୍ଷା ମାନେ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସୁବିଧା ନୁହେଁ । ଏଥିରେ ନୈତିକତା, ନୀତି, ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ, ମାନବିକତା, ନାରୀ-ପୁରୁଷ ସମତା, ଦୟା ଓ ସଂଯମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ରହିଛି । ସମାଜ ଏତେବେଳେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥାଏ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷଙ୍କୁ ମଣିଷ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖେ । ଏହି ଶିକ୍ଷା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ମିଳେ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ । ଯେଉଁ ସମାଜ ଲୋକମାନେ ସାହିତ୍ୟରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନୀତି ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅପରାଧ, ଅନ୍ୟାୟ, ଦୁର୍ବଳ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର ହେବା ସମ୍ଭାବନା କମ୍ ଥାଏ ।

ସାହିତ୍ୟ କିପରି ଲୋକଙ୍କର ମନ ଗଢ଼ିଥାଏ ?

କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଭଲ କବିତା, ଏକ ଦୟାଳୁ ଚରିତ୍ର ଭିତ୍ତିକ ଗଳ୍ପ ବା ଏକ ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଉପନ୍ୟାସ ପଢିବା ସହିତ ମଣିଷ ତାହାର ମନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ – "ମୁଁ କାହିଁକି ଏଭଳି ଭଲ କାମ କରିନାହିଁ ?” ଏଭଳି ଅନୁପ୍ରେରଣା ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟମରେ ଦିଆଯାଏ । ଯେଉଁ ଦେଶର ଲୋକ ଅଧିକ ସାହିତ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ, ଭଲ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ରହିଥାଏ ।

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଭୂମିକା

ଆମ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ବି ଏଥିରେ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ନିଭାଏ । ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ଦାଶରଥୀ ଦାସ, କଲ୍ପନା ଦେବୀ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଲେଖକ ଓ କବିମାନଙ୍କ ରଚନାରେ ନୀତି, ସତ୍ୟ, ମମତା, ତ୍ୟାଗ, ଦୟା, ଓ ନାରୀ ସମ୍ମାନ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମିଳିଥାଏ । ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଶିଖାଏ – "ଯଥା ସମ୍ମାନ, ତଥା ସମାନତା ।" ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଅନ୍ତର ମନକୁ ପରିଶୋଧନ କରିଥାନ୍ତି ।

ଯଦି ଏକ ଲୋକ ଭିତରେ ସାହିତ୍ୟ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଅନ୍ୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବୁଝିପାରେ, ତାଙ୍କର ସହାୟତା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସେ, ଏବଂ ସମାଜରେ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଦୟା ଚରିତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରେ। ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ସତ୍ୟ ଯେ, ସାହିତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନର ରୂପରେ ରଖିଥାଏ, ଦାନବ ରୂପରେ ନୁହେଁ। ସେଥିପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସାହିତ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିବା ମନସ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜ ପରିବାର, ଗାଁ, ସହର କିମ୍ବା ଦେଶ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିପାରେ।

ସାହିତ୍ୟ ନ କେବଳ ଶବ୍ଦ ରେ ଲେଖା ହୁଏ, ବରଂ ସେ ଅନୁଭୂତିର ଆଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଘଟଣା, ଦୁଃଖ, ସଂଘର୍ଷ, ଆଶା ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଥିରେ ଆମ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନିଭାଇଛି। ବାଣୀଭଟ୍ଟର ‘କାଦମ୍ବରୀ’, ଜୟଦେବଙ୍କ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ, ସରଳ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧୁସୂଦନ ରାଓ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ଓ ସାନ୍ତା କୁମାର ରଥଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ମନସ୍ମତାର ମୂଳ ସ୍ତମ୍ଭ ଥିଲେ।

ଏହି ସାହିତ୍ୟ କବିତା, ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, ନିବନ୍ଧ, ଓ ନାଟକ ରୂପେ ସମାଜର ନିତି ନୀତିକୁ ଗଢ଼ିଥାଏ। ଏହି କୃତିଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ନୀତି ଶିକ୍ଷାକୁ ଦେଇଥାଏ। ଯଥା — ଅପରାଧ କିପରି ମନୁଷ୍ୟ ବିନାଶ କରିଦିଏ, ଦୟା ଓ କ୍ଷମା କିପରି ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ, ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି କିପରି ଭକ୍ତି ଥିବା ଉଚିତ — ଏସବୁ ଆମକୁ ସାହିତ୍ୟ ଶିଖାଏ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ଓ ଆଧୁନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଯୁବପିଢି ଭ୍ରମ ଓ ଅସମାଜିକ ଧାରାରେ ଗତି କରୁଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ମଜବୁତ ଶକ୍ତି ହିସାବରେ ଉଭୟ ସତ୍ୟ ଓ ନୀତିକୁ ଦେଖାଇ ପାରେ। ଯଦି ଯୁବପିଢି ପ୍ରେମ କବିତା ପଢି ନିଜ ଭିତରେ ମୃଦୁତା ଓ ଦୟା ଜନ୍ମ ଦିଏ, ତେବେ ସେ କେବେ ଅନ୍ୟର ନଷ୍ଟ କଲେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ।

ଅନେକ ସାହିତ୍ୟ ନିର୍ମାତା ଓ ଚିନ୍ତକମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି, “ଯେଉଁ ସମାଜରେ ଲେଖକ ଓ ପାଠକ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅଛି।” ଏହି କଥାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ସମାଜ ମନେ ବୁଝିବା, ଶୁଣିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଶିଖିଛି, ସେ ସମାଜ ସଂଘାତ, ହିଂସା, ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଓ ବିକୃତି ଠାରୁ ଦୂର ରହିପାରେ।

ଉପସଂହାର

ଏହିପରି ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଅଛି ଯେଉଁଠି ଏକ ଗୋଟିଏ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପୂରା ଗାଁ ବଦଳିଦେଇଛି, ଏକ ଗୋଟିଏ ପୁସ୍ତକ ଏକ ଜଣ ଦୁଷ୍କର୍ମୀକୁ ମନୁଷ୍ୟ ବନାଇଛି। ସେହିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜଣେ ଜଣେ ସାହିତ୍ୟ ଭିତ୍ତିକ ମନସ୍ମତା ଗଢ଼ିବା ଦିଗରେ ପାଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ତେବେ ହିଁ ଆମ ସମାଜ ଅନ୍ଧକାର ଠାରୁ ଆଲୋକକୁ ଯିବ, ତେବେ ହିଁ ନୈତିକତା ଓ ଶିଳ୍ପର ମୂଲ୍ୟ ରହିବ, ଏବଂ ସାହିତ୍ୟ ହେବ ସମାଜ ସୁରକ୍ଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଧ୍ୟମ।

ଶେଷରେ କହିବାକୁ ଚାହେଁ — ଯେଉଁ ସମାଜରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବନା ରହିଛି, ସେଠି ହିଂସା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସମାଜରେ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରବାହ ରହିଛି, ସେଠି ଆଦର, ସମ୍ମାନ, ଓ ଆପଣତ୍ବ ଥାଏ। ଏବଂ ସେଇଠି ହିଁ ଥାଏ ଏକ ନିରାପଦ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମାଜ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ସାହିତ୍ୟମନସ୍ମତା ହିଁ ସମାଜ ସୁରକ୍ଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଧ୍ୟମ

ସାହିତ୍ୟମନସ୍ମତା ହିଁ ସମାଜ ସୁରକ୍ଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଧ୍ୟମ