।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନ ସିଂହାସନ,ରତ୍ନବେଦି, ଅନ୍ତର୍ବେଦି, ନୀଳାଦ୍ରିମଣ୍ଡପ ।।

ନିଳାଦ୍ରୀ ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟେ ଶତଦଳ କମଳେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନସ୍ଥ°

ସର୍ଵାଳଙ୍କାର ଯୁକ୍ତ° ନବଘନ ରୁଚିର° ସଂଯୁକ୍ତ° ଚାଗ୍ରଜେନ

ଭଦ୍ରାୟଃ ବାମଭାଗେ ରଥଚରଣ ଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ର ବନ୍ଦ୍ୟ°

ବେଦନା° ସାରମୀଶଂ ସୃଜନ ପରିବୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଦାରୁ ଭଜେହମ୍ ।

👉 ଅର୍ଥାତ ନୀଳାଦ୍ରିରେ ଶଙ୍ଖାକାର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶତଦଳ କମଳ ଉପରେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ସର୍ବବିଧ ଅଳଙ୍କାର ଯୁକ୍ତ, ନୂତନ ମେଘ ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦର ଅଗ୍ରଜ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରଥରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଚକ୍ରରାଜ ସୁଦର୍ଶନ ସହଯୁକ୍ତ,ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦିତ । ବେଦମାନଙ୍କର ସାରତତ୍ତ୍ଵ ସହ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ସେହି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଣାମ କରୁଅଛି।

👉 ସିଂହାସନରେ ଶ୍ରୀଯନ୍ତ୍ର ବା ଶ୍ରୀଚକ୍ର ରଖାଯାଇଛି ଏହା ସହିତ ବାମରୁ ଦକ୍ଷିଣ କ୍ରମରେ ତାରାଯନ୍ତ୍ର, ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଯନ୍ତ୍ର, ଓ ଶ୍ୟାମାଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଉପରେ ଶ୍ରୀବଲଭଦ୍ର, ମା ସୁଭଦ୍ରା, ପ୍ରଭୂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି।

👉 ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରତ୍ନବେଦୀର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହୀରା, ଦକ୍ଷିଣରେ ମୁକ୍ତା, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଦୁର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତରରେ ବିଦ୍ରୁମ, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ସ୍ପଟିକ, ନୈଋତ କୋଣରେ ପୁଷ୍ପରାଗ, ବାୟୁକୋଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ଇଶାନ କୋଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମରାଗ ବା ବ୍ରହ୍ମହୀରା ଖଚିତ ହୋଇ ରହିଛି । ଏହିସବୁ ଅଷ୍ଟ ମଣି ସବୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ । କାରଣ ସେମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ପ୍ରହରୀ । ସର୍ବୋପରି ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ମୁଗୁନି ପଥରରେ ନିର୍ମିତ । ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଏହାର ଶରୀରରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।

ରତ୍ନସିଂହାସନଙ୍କ ମହିମା

👉 ଏହି ରତ୍ନସିଂହାସନକୁ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନବେଦୀ, ରତ୍ନ ମଣ୍ଡପ, ମହାବେଦୀ, ତଥା ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହା ଅନ୍ତର୍ବେଦୀ ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଯଥା :

👉 ଅନ୍ତର୍ବେଦୀ ମହାପୁଣ୍ୟl ବିଷ୍ଣୁ ହୃଦୟ ସନ୍ନିଭା ।” ଅର୍ଥାତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଯୁକ୍ତ ଏହି ଅନ୍ତର୍ବେଦୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି । ଯାହା ସେହି ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଉତ୍କଳ ଖଣ୍ଡ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ରେ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଅଛି । ଯଥା

“ଅନ୍ତର୍ବେଦୀ ତ୍ବୟିଂ ପୁଣ୍ୟା ବାଞ୍ଛତେ ତ୍ରିଦଶୈରପି, ଅତ୍ରସ୍ଥିତାଂ ହି ପଶ୍ୟନ୍ତି ସର୍ବାଂ ଶ୍ଚକ୍ରାବଜ ଧାରିଣ ।” ଅର୍ଥାତ ତ୍ରିରାବ୍ରତ୍ତ (ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ )ଶଙ୍ଖର ନାଭି ଦେଶରେ ଏହି ରତ୍ନସିଂହାସନ ବିଦ୍ୟମାନ । ଏଣୁ ଏହା ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମlଣ୍ଡର ପବିତ୍ରତମ ସ୍ଥାନ ଅଟେ । ଏହା କୌଣସି ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ୍ତ ହୋଇ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏହାରି ଉପରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ମା ସୁଭଦ୍ରା

ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଭୂଦେବୀ ଓ ମାଧବ ବିରାଜମାନ କରି ଥିବାରୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଏହା ଭକ୍ତ ହୃଦୟରତ୍ନ ହିସାବରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ ଓ ନାମ ପାଇଯାଏ “ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ” ।

👉 ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହର ଆକାର ହେଉଛି ୩୦ ଫୁଟରେ ୩୦ ଫୁଟ।

👉 ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଆସ୍ଥାନକୁ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ କୁହାଯାଏ ।

👉 ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ଵତ୍ତ୍ୱଲିପି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ପ୍ଲଟ ନମ୍ବର ୧ରେ ଅବସ୍ଥିତ।

👉ରତ୍ନ ସିଂହାସନ କଳା ମୁଗୁନି ପଥରରେ ନିର୍ମିତ । ଏହାର ଲମ୍ବ ୧୬ ଫୁଟ, ପ୍ରସ୍ଥ ୧୩ ଫୁଟ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୪ ଫୁଟ ଅଟେ ।

👉 ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଞ୍ଚକ’ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ତଳେ ନବରତ୍ନ ପୋତା ହୋଇଅଛି । ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ଥାନ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ରୂପେ ପରିଚିତ ।

👉 ଏହି ରତ୍ନସିଂହାସନ ଏହା ଉପରେ ମୁଗୁନି ପଥର ନିର୍ମିତ୍ତ ତିନିଟି ଚକା ରହିଛି ଯାହା ଉପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଶ୍ରୀସୁଭଦ୍ରା, ସୁଦର୍ଶନ, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଭୂଦେବୀ ଓ ମାଧବ ମାନେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

👉 ସମ୍ପ୍ରତି ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବା ରତ୍ନବେଦୀକୁ ଭୋଇବଂଶୀୟ ରାଜା ବୀରକିଶୋର ଦେବ (୧୭୩୬-୧୭୯୧) ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

👉 ଏହାର ସାତଗୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି ଯଥା, ପିଣ୍ଡି, କୁମ୍ଭ, ବନ୍ଧ, କlନ୍ଥି, ଅଳସା, ସ୍ତମ୍ଭ, କନକ ମୁଣ୍ଡାଇ ଓ ଅନ୍ତଗୃହୀ ପିଣ୍ଡିରେ ଠାକୁର ବିଜେ କରନ୍ତି। କୁମ୍ଭ ବନ୍ଧରେ ନବଗ୍ରହ ଓ ବଇଠା ବସେ, କlନ୍ଥିରେ ମଇଲମ ହୋଇଥିବା ପ୍ରସାଦି ମାଳ ଚୁଳ ରଖାଯାଏ। ସ୍ତମ୍ଭ ଓ କନକ ମୁଣ୍ଡାଇରେ ଚାନ୍ଦୁଆ ବନ୍ଧା ଯାଏ।

👉 ଏହି କନକ ମୁଣ୍ଡିଟି କାଠରେ ନିର୍ମିତ୍ତ ଅଟେ ଯାହାର ରାକ୍ଷଣା ବେକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱ ବଡ଼ଓଡ଼ିଆ ମଠ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ । ଏଥିରେ ବନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଚାନ୍ଦୁଆ କିନ୍ତୁ ରାଘବଦାସ ମଠ ଦିଅନ୍ତି।

👉 ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ବିଜେ କରିଥିବା ତିନି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ହଳୀ, ହରି ଓ ବ୍ରହ୍ମl ଜ୍ଞାନ କରି ଆରାଧନା କରିବା। କାରଣ ଶୁଦ୍ରମୁନି ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଭାଷାରେ

“ ରତ୍ନସିଂହାସନେ ବିଜେ ଏ ତିନି ପ୍ରତିମା

ମଧ୍ୟେ ବିଜୟ କରନ୍ତି ହଳୀ, ହରି,ବ୍ରହ୍ମା “

ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ କହେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଚତୃଦ୍ଧl ମୂର୍ତ୍ତି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଚୌବର୍ଗ (ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ) ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଯିଏ ଯେପରି ଭାବରେ ଡାକେ ସେ ସେହିଭଳି ଫଳ ପାଏ। “ଚତୁବର୍ଗପ୍ରଦୋ ଦେବ ଯୋଯଥା ତତ ବିଭlବୟତେ, ସର୍ବ ରୂପ ମୟୋହ୍ୟେଷ ସର୍ବରୂପମୟଃ ପ୍ରଭୂ, ଆରାଧ୍ୟତେ ଯଥାଯେନ ତଥା ତସ୍ୟ ଫଳପ୍ରଦ। “

ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ କେତୋଟି ପିଣ୍ଡି ରହିଛି ?

ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଗୋଟି ପିଣ୍ଡି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

ଗୋଲାକୃତି ଏହି ପିଣ୍ଡି ଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା ୨ ଫୁଟ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ପିଣ୍ଡିର ପରିଧି ୭ ଫୁଟ ୩ ଇଞ୍ଚ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ୫ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ୯ ଫୁଟ।

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ପୂଜିତ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତିଙ୍କର ସ୍ବରୂପ କ’ଣ ?

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ହେଲା - ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କର ଧଳା, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ହଳଦିଆ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ନୀଳ ବା କୃଷ୍ଣ ଓ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ।

ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ଯଥାକ୍ରମେ ୭ ଫୁଟ ୧ ଇଞ୍ଚ, ୪ ଫୁଟ ୪ ଇଞ୍ଚ, ୭ ଫୁଟ ଓ ୭ ଫୁଟ

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତି କୁହାଯିବା ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି (ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା, ଜଗନ୍ନାଥ, ସୁଦର୍ଶନ) ପୂଜା ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ : ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସେ ଜଣେ।

ସେହି ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସେବା, ପୂଜା ନୀତି ନିୟମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନାମରେ ଚାଲେ।

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ତ୍ରିମୂର୍ତିଙ୍କୁ କେହି ତାଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସର୍ବ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ଏକୀଭୂତ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ।

ପ୍ରକାରାନ୍ତରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତି ଭିତରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲେ, ଉତ୍ତର ମିଳିବ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଆମର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କୃଷ୍ଣକାୟ ଚକାଡୋଳା ମୂର୍ତି ହିଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ।

ମାତ୍ର ରତ୍ନସିଂହାସନରୁ ଅନ୍ୟ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଯଦି ସେଠାରୁ ଅପସାରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଚକାଡୋଳାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେବ ନାହିଁ।

କାରଣ ଏକକ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ନାମ ହେବ ମାଧବା ଦଧିବାମନ କିମ୍ବା ପତିତପାବନ । ତେଣୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ନାମ ଏକ ସମଷ୍ଟିବାଚକ ଶବ୍ଦ ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିର ସମାହାର।

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତି କୁହାଯିବା ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ମୋଟ କେତେମୂର୍ତ୍ତି ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି ?

ସପ୍ତାଭରଣ ସଂଯୁକ୍ତ ନୀଳାଦ୍ରି ମଣ୍ଡପ ପରମ୍

ଶ୍ରୀ-ଭୂ-ମାଧବ- ଚକ୍ରଶ୍ଚ ଚକ୍ରୀ ଭଦ୍ରାହଳୀକ୍ରମାତ୍।

ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହ ଅଭ୍ୟନ୍ତରସ୍ଥ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ ଶ୍ରୀବଳଦେବ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଭୂଦେବୀ, ମାଧବ ଓ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଭୃତି ସପ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତ ହୋଇଥ‌ିବା ସ୍ଥଳେ ଭୂଦେବୀ ରୌପ୍ୟ ନିର୍ମିତ ଅଟନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚମୂର୍ତ୍ତି ଦାରବ ବିଗ୍ରହ ।

ଶ୍ରୀଜୀଉ ଯେଉଁ ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା କେଉଁ ଉପାଦାନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ?

ଶଙ୍ଖରୁ ଧଳା, ହେଙ୍ଗୁଳରୁ ନାଲି, ହରିତାଳରୁ ହଳଦିଆ ଓ ଦୀପକଳାରୁ କଳା ରଙ୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହି ରଙ୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିବା ପରେ ତହିଁରେ କସ୍ତୁରୀ ମିଶାଯାଇ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଏ।

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ମାଧବଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ମିଳେନାହିଁ କାହିଁକି ?

ଦାରବ ବିଗ୍ରହ ମାଧବ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଦପୀଠ ବାମପାର୍ଶ୍ଵରେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପଶ୍ଚାତ୍‌ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

କେବଳ ଶ୍ରୀଦେବୀ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳେ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସମୟରେ ୧୬ଦିନ ଦେଖା ଦେଇଥାନ୍ତି। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଆଠଦିନ ବିମଳାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଓ ପରବର୍ତୀ ଆଠଦିନ ଦୋଳମଣ୍ଡପ ସାହିର ନାରାୟଣୀ ମନ୍ଦିରରେ।

କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣମୀଠାରୁ ୭ ଦିନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି ।

ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ, ରତ୍ନସିଂହାସନ କେବେ ଖାଲିପଡ଼େ ନାହିଁ। ମାଧବଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମାଧବ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜମାନ କରିଥାନ୍ତି ।

ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଉପରେ ଚଢି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବା କେଉଁ ସେବକ ମାନେ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକାର ପାଇଛନ୍ତି ?

କେବଳ ଭିତରଛ ମହାପାତ୍ର, ତଳିଛ ମହାପାତ୍ର, ସିଂହାରୀ (ପୁଷ୍ପାଳକ ), ପୂଜାପଣ୍ଡା, ପତି ମହାପାତ୍ର, ମୂଦିରସ୍ତ, ଦଇତାପତି ଦତ୍ତ ମହାପାତ୍ର ସେବକମାନେ ଏହି ଅଧିକlର ପାଇଥାନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ଛଡା ରତ୍ନ ବେଦୀରେ ଚାରମାଳ ବନ୍ଧା ବେଳେ କୋଠସୁଆଁସୀଆ ସେବକମାନେ ରତ୍ନବେଦୀରେ ଚଢିଥାନ୍ତି। ପରମ୍ପରା ପ୍ରକାରେ ନେପାଳ ଦେଶର ନରେଶ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ସମୟରେ ଯଦି ଇଛାକରିବେ ତେବେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଉପରେ ଚଢ଼ି ପୂଜା କରି ପାରିବେ।

ଦଇତାପତି ଓ ଦତ୍ତ ମହାପାତ୍ରମାନେ ଗୁପ୍ତ ସେବା ସମୟରେ ଏହି ଅଧିକାର ପାଇଥାନ୍ତି। ସ୍ନାନ ପୁର୍ଣିମାଠାରୁ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଶ୍ରୀଜିଉମାନେ ନଥିବାରୁ କେହି ସେବାର ଅଧିକାର ପାଇ ନଥାନ୍ତି।

ରତ୍ନସିଂହାସନର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କେଉଁ କେଉଁ ପୁର୍ଣ୍ୟ ମିଳେ ?

“ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନୀ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଶତlନୀତ, ତାନି ସର୍ବାଣୀ ନଶ୍ୟନ୍ତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପଦେ ପଦେ।” ଅର୍ଥାତ ଏ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରା ଛୋଟମୋଟ ପାପ ସହ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଜନିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ।

ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଚାରିପାଖରେ, କାରଣ “ଭକ୍ତ୍ୟl ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଯ୍ୟାତ, ସ୍ମରଣେ ନାମ ଯତ୍ନତଃ, କୋଟି ତୀର୍ଥ ଫଳଂ ତସ୍ୟ ଲଭନ୍ତେ ମାନବାଃ ଧ୍ରୁବମ। ” ଅର୍ଥାତ ମନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନାମ ନେଇ ବା ଜପ କରି, ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ୱରୂପ ତଥା ପ୍ରଣବରୂପ ରତ୍ନସିଂହାସନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ, କୋଟି ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଅଷ୍ଟଦିଗରେ କେଉଁ ଅଷ୍ଟଚଣ୍ଡୀ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି ?

ଅଷ୍ଟଦିଗର ରକ୍ଷାକର୍ମୀ ହେଲେ –

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମା’ ଚର୍ଚ୍ଚିକା,

ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ମା’ ମଙ୍ଗଳା,

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମା’ ଦକ୍ଷିଣ କାଳୀ,

ନୈଋତ କୋଣରେ ମା’ ଭଦ୍ରକାଳୀ,

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମା’ ବିମଳା,

ବାୟୁକୋଣରେ ମା’ ସର୍ବମଙ୍ଗଳା,

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମା’ ଅନ୍ଧାଶିନୀ ଓ

ଐଶାନ୍ୟ କୋଣରେ ଆଲାମଚଣ୍ଡୀ ବିଦ୍ୟମାନ।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନସିଂହାସନ, ରତ୍ନ ସିଂହାସନ,ରତ୍ନବେଦି, ଅନ୍ତର୍ବେଦି, ନୀଳାଦ୍ରିମଣ୍ଡପ ।।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନ ସିଂହାସନ,ରତ୍ନବେଦି, ଅନ୍ତର୍ବେଦି, ନୀଳାଦ୍ରିମଣ୍ଡପ ।।