।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ବା ଯଜ୍ଞ ନୃସିଂହ ବା ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହ ବା ଆଦି ନୃସିଂହ ।।

👉 ପରଂବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତର ବେଢାରେ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ପଶ୍ଚିମକୁ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ରହିଛି। 👉 ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ସିଂହାସନ ଉପରେ ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚାର ନୃସିଂହ ବିଗ୍ରହ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।

👉 ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଉତ୍କଳ ଖଣ୍ଡରୁ ଜଣାଯାଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିଦୃଶ୍ୟମାନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ମଧ୍ୟରେ କଳ୍ପବଟ, ରୋହିଣୀକୁଣ୍ଡ,ମା ବିମଳାଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ, ଐଶାନେଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରଭୂ ନୃସିଂହ ବିରାଜମାନ କରୁଥିଲେ।

👉 ମହାରାଜ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞ ନୃସିଂହ ବା ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହ ଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

👉 ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପର ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହ ଙ୍କୁ ନିଜର ଆରାଧ୍ୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି।

👉 ପରମ ପାବନ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଆରାଧିତ ଦେବତା ହେଲେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ । ତେଣୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଶେଷ ଯାନିଯାତ୍ରା ରଥଯାତ୍ରା ଓ ନବକଳେବର ସମୟରେ ନୃସିଂହ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି। ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବକଳେବର ସମୟରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଯଥା ଦାରୁଚୟନ, ଦାରୁଛେଦନ, ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗ ହିଁ ହୋଇଥାଏ ।

👉 କଥିତ ଅଛି ମହାରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ନୃସିଂହ ଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହି ହିସାବରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା। କାରଣ ସ୍ୱୟଂ ନୀଳ ମାଧବଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରଂବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରୂପ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପଲବ୍ଧ କିଛି ଶିଳାଲେଖା ଯାହା କି ବିଶିଷ୍ଠ ଗବେଷକ ଡ଼କ୍ଟର ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁ ପାଠୋଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରମାଣ ଦିଏ।

👉 ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ ତ୍ରିମୁର୍ତ୍ତି ଉପାସନା ଆଦିମ କାଳରୁ ଥିଲା ଏବଂ ଏହି ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିରରେ ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ତିନି କ୍ଷୁଦ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା।

👉 ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିରର ମୂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦୁଇଟି ଶିଳା ଲେଖ ଅଛି ; ଯାହା ବିଶିଷ୍ଟ ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର ସତ୍ୟ ନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠୋଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି ଓ ସେଥିରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି।

👉 ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଚଳିତ ତ୍ରିମୁର୍ତ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତ୍ରିମୁର୍ତ୍ତିର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରତିକୃତି ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଏହି ନୃସିଂହଙ୍କ ସହ ପୂଜା ପାଉଥିଲେ। ଏହାଙ୍କ ପରିଚିତି ଥିଲା ବଲଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

👉 ତେଣୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଇତିହାସରେ ପ୍ରାୟ ୩୫ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିରର ଅନେକ ବୈଶିଷ୍ଠ ଅଛି।

👉 ଏହାର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ କାନ୍ଥରେ ଦଶଅବତାର ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

👉 ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ବା ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହଙ୍କ ଦୈନିକ ନୀତି ପ୍ରାୟ ଶ୍ରୀଜୀଉ ମାନଙ୍କ ନୀତି ସହ ସମାନ ହୋଇଥାଏ। ଯଥା ଅବକାଶ, ବଲ୍ଳଭ, ବାହାର ଦେଉଳି ଭୋଗ, ଚନ୍ଦନଲାଗି ଓ ପହୁଡ଼ ହୋଇଥାଏ।

👉 ପତିମହାପାତ୍ର ସେବକ ଦୈନିକ ସେବା କରନ୍ତି। କୋଠରୁ ବଲ୍ଳଭ ବଢେ, କୋରା ଦୁଇଟି, ସାନକାକରା ଦୁଇଟି ମହନଭୋଗ ଚାରି ମେଞ୍ଚା (ଖେଇ) ମିଳେ।

👉 ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁଦର୍ଶୀରେ (ନୃସିଂହ ଜନ୍ମ )ବିଶେଷ ନୀତି ପାଳିତ ହୁଏ। ପ୍ରଶାସନ ତରଫରୁ ଗୋଟିଏ ପାଟ ବସ୍ତ୍ର ଓ କିଛି ଦକ୍ଷିଣା ମିଳେ।

👉 ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାଳ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଥିବା ଚକ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ। ସେହିଦିନ ଦକ୍ଷିଣଘରେ ରହୁଥିବା ନୃସିଂହ ବିଗ୍ରହ ଆସି ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହଙ୍କ ସାମନାରେ ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ ଉପରେ ଖଟୁଳିରେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମହା ସ୍ନାନ ହୋଇ ପଞ୍ଚୋପଚାରରେ ଶୀତଳ ଭୋଗ ହୁଏ। ବନ୍ଦାପନା ଓ ଜନ୍ମ ନୀତି ପରେ, ଖଟୁଳିରେ ବିଜେ ନୃସିଂହ ପ୍ରତିମା (ବିଜେ ପ୍ରତିମା )ଜଗନ୍ନାଥ ବଲ୍ଳଭ ମଠକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।

👉 ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର ବେଢା ବୁଲାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ହେଲା ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପରେ ମଥା ଲଗାଇ, ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

ଆସନ୍ତୁ ଆରାଧନା କରିବା, ଆଉ କବି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ରଚିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଆଦ୍ୟ ପଦ ବା ନୃସିଂହଙ୍କୁ କରିଥିବା ବନ୍ଦନା ଗାଇବା।

ନମଇଁ ନୃସିଂହ ଚରଣ

ଅନାଦି ପରମ କାରଣ।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ବା ଯଜ୍ଞ ନୃସିଂହ ବା ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହ ବା ଆଦିନୃସିଂହ ।।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ବା ଯଜ୍ଞ ନୃସିଂହ ବା ମୁକ୍ତ ନୃସିଂହ ବା ଆଦିନୃସିଂହ ।।