ସମାଜର ଆରମ୍ଭ କାଳରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହିତ ମତ ଭେଦ କରିଆସିଛି। ଏହି ମତ ଭେଦ ବା ବିବାଧର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ରାଜନୀତି ସହିତ ଜଡିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଧାନ ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି - ପ୍ରତିବାଦ। ପ୍ରତିବାଦ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରିୟା, ଯାହା ଅସମ୍ମତି, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରତୀକ। ଯେତେବେଳେ ନ୍ୟାୟ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଦବାଇ ଦେବାର ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତିବାଦ ହିଁ ହୁଏ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର।

ପ୍ରତିବାଦର ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସାହିତ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିବାଦର ଏକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟ ରୂପ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ ସମାଗମ ହୁଏ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆବାଦ କରେ, ସବୁଠାରେ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତିବାଦର ବାହକ ହୋଇଥାଏ। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ କହିଥାଏ କି ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, କାଳିନ୍ଦୀଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଆଦି ମହାନ୍ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ନିଜ ରଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସବୁଦା ସଚେତନ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନେ କଲମର ଶକ୍ତିରେ ସତ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି।

ମତଭେଦ ବା ବିବାଦ ପ୍ରତିବାଦର ଏକ ତୀବ୍ର ରୂପ, ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତି ଓ ସହମତିର ପଥ ବନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବିବାଦ ହିଁ ପ୍ରତିବାଦର ପରିଚିତ ପ୍ରତିନିଧି ହୋଇଉଠେ। ଏହା ଏକ ଜଟିଳ ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ମନୋଭାବର ତୀବ୍ର ଟୀକରାଣ ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ବିବାଦ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି। ଯେବେ କେହି ପ୍ରତିବାଦ କରିବାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେବେଳେ ସେମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଓହ୍ଲାଇ ଆସନ୍ତି। ରାସ୍ତା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର, ଯାହା ଜନସାଧାରଣର କ୍ରୋଧକୁ ସଜୀବ ରୂପ ଦିଏ। ରାସ୍ତାରେ ଓହ୍ଲାଇବା ଏକ ଲୋକ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର, ଯାହା ଜନତାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖପାଠ ଶୁଣାଇବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।

ଏହାର ବିପରୀତ ଧାରଣା ହେଉଛି ଅବିବାଦ। ଅବିବାଦ ଅର୍ଥ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଝଗଡା ବା ବିବାଦ ନକରିବା। ଏହା ଏକ ନିରୀହ ଓ ଶାନ୍ତ ମନୋଭାବ। କିନ୍ତୁ ଅବିବାଦର ପଥ ଧାରଣ କରିବା ସର୍ବଦା ସହଜ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଏଡାଇ ଦେଇ ଅବିବାଦର ରାସ୍ତା ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁତ ସମୟରେ ଏକା ଲଢେଇ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ନିର୍ବାକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ହାର ମାନେ ନାହିଁ। ଏହି ଏକାକୀ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ପ୍ରତିବାଦ, ଯାହା ନୀରବ କିନ୍ତୁ ପ୍ରବଳ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅହିଂସାର ମାର୍ଗ ଏହି ଅବିବାଦର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ସାରା ଦୁନିଆକୁ ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି।

ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଛି କି କେବେ କେବେ ପ୍ରତିବାଦ ହିଂସା, ସଂଘର୍ଷ ଓ ରକ୍ତପାତରେ ପରିଣତ ହୁଏ ,ଏସବୁ ଦେଖି ଇତିହାସ ଏକ ନୀରବ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇରହିଛି। ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଅନେକ ରକ୍ତପାତ ହୋଇଥିଲା, ଅନେକ ହିଂସା ଘଟିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ପ୍ରତିବାଦର ଅର୍ଥ ହିଂସା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନ୍ୟାୟିକ ଓ ନୈତିକ ଦାବି। ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସାର ମାର୍ଗ ହିଁ ହୋଇପାରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତିବାଦ।

ପ୍ରତିବାଦର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଉଦଘାଟନ କରିବା। ସତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିବାଦ ହେଉଛି ଏକ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହା କୌଣସି ଭୟ ବା ଲୋଭକୁ ତୁଚ୍ଛା କରିଥାଏ। ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରେ ଏବଂ ସମାଜରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାର ପଥ ସୁଗମ କରେ। ପ୍ରତିବାଦକାରୀମାନେ ସମାଜର ଅସମାପ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆବାଦକୁ ଜୟୀ କରିବା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଓ ଅନ୍ତିମ ଅସ୍ତ୍ର, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଶକ୍ତି ପରାସ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

ଆଜିର ଯୁଗରେ ପ୍ରତିବାଦ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ, ଧନି, ରାଲି, ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରତିବାଦ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ବିବାଦ ଉଠୁଛି। ଯେପରି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି "ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରତିବାଦକୁ ନେଇ ମାତ୍ର ବାର ଦିନ ଧରି ବିବାଦରେ ଘେରି ରହିଛି, ତଥାପି ମୁଁ କଲମ ଛାଡି ନାହିଁ।" ଏହି ବାକ୍ୟଟି ପ୍ରତିବାଦୀ ମନୋବଳକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ବିବାଦ ଓ ଚାପ ସତ୍ତ୍ୱେ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଲଢିବା ଏବଂ କଲମକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା - ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ପ୍ରତିବାଦର ଚରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ସତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିବାଦ କେବଳ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଦର୍ଶନ। ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ନୀରବତା କିମ୍ବା ଅବିବାଦ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ପ୍ରତିବାଦ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁମାନେ କହିବାର ସାହସ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୌନ ରହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବାଦ ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି। ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ସାମ୍ବାଦିକତା, କଳା, ସିନେମା ଓ ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିବାଦ ନୂଆ ଦିଗ ଖୋଜୁଛି। ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ମତାମତ ଦେଇପାରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ସମ୍ଭବ ନଥିଲା।

ପ୍ରତିବାଦ ହେଉଛି ମାନବ ସମାଜର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ। ଏହା ବିବାଦ, ଅବିବାଦ, ସଂଘର୍ଷ ଓ ଶାନ୍ତି ଭିତରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ବିନିମୟ କରେ। ଯେଉଁ ପ୍ରତିବାଦ ସତ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତାହା ଇତିହାସର ଗତିପଥକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ତେଣୁ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିବାଦର ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ କେବଳ ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବଟେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାଜରେ, ପ୍ରତିବାଦର ଏହି ଦୀପ ଶିଖା ଜଳିରହିବ ଏବଂ ମାନବତାକୁ ପ୍ରଗତି ପଥରେ ଅଗ୍ରସର କରିବ। ଆଜିର ଯୁବପିଢୀକୁ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାକୁ ହେବ ଯେ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁଦିନ ପ୍ରତିବାଦୀ ହୋଇ ରହିବେ, କାରଣ ପ୍ରତିବାଦ ହିଁ ସଭ୍ୟତାର ଜୀବନରକ୍ଷା ଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶାସକ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!