E---Etiquette

D---Discipline

U--Unity

C--confidence

A--Aim

T-Talent

I--Interest

O--Opportunity

N--Nationality

ଶିକ୍ଷା ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳାଫଳ ହେଉଛି ସହନଶୀଳତା।ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ,କୌଶଳ , ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଗୁଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଏକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରି ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରି ଏକ ସଂରଚନା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଢାଞ୍ଚାରେ ଘଟିଥାଏ | ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏକ ସଂରଚନା ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରେ କିନ୍ତୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାହାରେ ଘଟିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଦୈନନ୍ଦିନ ଅଭିଜ୍ଞତା ମାଧ୍ୟମରେ ଅଣସଂଗଠିତ ଶିକ୍ଷଣକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାଥମିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶିକ୍ଷା , ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା , ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ସହିତ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ | ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଗୀକରଣ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ଯେପରିକି ଶିକ୍ଷକ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଏବଂ ଛାତ୍ର-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଶିକ୍ଷା , ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା , ଭାଷା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଶିକ୍ଷା ପରି ବିଷୟ ଉପରେ | ଏହା ସହିତ, "ଶିକ୍ଷା" ଶବ୍ଦ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଗୁଣ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ।

ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଏକ ବ୍ୟାପକ ଘଟଣା ଯାହା ସମସ୍ତ ବୟସ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଏବଂ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା (ଉପର ଧାଡି) ତଥା ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା (ତଳ ଧାଡି) କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |

ଶିକ୍ଷାର ସଠିକ ପରିଭାଷା ବିବାଦୀୟ, ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ସମାଲୋଚିତ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବଦଳାଇ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ବାରା ଶିକ୍ଷାଠାରୁ କେତେ ଭିନ୍ନ ତାହା ଉପରେ ମତଭେଦ ରହିଛି । ଏହି ମତଭେଦ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶିକ୍ଷାକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ, ମାପ ତାହା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ | ମୂଳତ ,ଶିକ୍ଷା ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସମାଜରେ ସାମାଜିକ କରିଥାଏ , ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜର ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ସଦସ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କୌଶଳ ସହିତ ସଜାଇଥାଏ | ଏହା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ତଥା ବିଶ୍ଵସ୍ତରୀୟ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ | ସଂଗଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି | ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶ୍ରେଣୀର ସମୟ, ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ଉପସ୍ଥାନ ଆବଶ୍ୟକତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ସରକାର ଶିକ୍ଷା ନୀତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି | ୟୁନେସ୍କୋ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ସମସ୍ତ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରହିଆସିଛନ୍ତି ।

ଅନେକ କାରଣ ଶିକ୍ଷାର ସଫଳତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ | ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରେରଣା , ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୈ ତିକ ସ୍ଥିତି , ଜାତି , ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ପରି ସାମାଜିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତ ଭେଦଭାବ ସହିତ ଜଡିତ | ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା , ଶିକ୍ଷକ ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କ ଯୋଗଦାନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |

ଶିକ୍ଷା ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରାଥମିକ ଏକାଡେମିକ୍ କ୍ଷେତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା | ଏହା ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତି, ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପଦ୍ଧତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରେ | ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ ଦର୍ଶନ , ମନୋବିଜ୍ଞାନ , ସମାଜବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ଅର୍ଥନୀତି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଉପ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଏହା ସହିତ, ଏହା ତୁଳନାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା , ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ଇତିହାସ ପରି ବିଷୟଗୁଡିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ |

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ , ଶିକ୍ଷା ମୌଖିକ ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ଅନୁକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଣ ଔପଚାରିକ ଭାବରେ ଘଟିଥିଲା | ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାର ଆବିର୍ଭାବ ସହିତ , ଲେଖାର ଉଦ୍ଭାବନ ଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତାର ଘଟାଇଲା, ଯାହା ଅଣ ଔପଚାରିକରୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଲା | ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଅଭିଜିତ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାୟ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା | ସପ୍ତାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ପ୍ରେସର ଆଗମନ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରବେଶକୁ ସୁଗମ କରିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ସାକ୍ଷରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା | ଅଷ୍ଟାଦଶ ଏବଂ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ସର୍ବଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ ଏକ ମହତ୍ ହାସଲ କଲା, ଯାହାକି ସର୍ବଭାରତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା, ମାଗଣାରେ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିବା ପାଇଁ ବାଟ ଖୋଲିଲା | ବର୍ତ୍ତମାନ, ବିଶ୍ଵ ବ୍ୟାପୀ ୯0% ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବୟସର ପିଲାମାନେ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉପସ୍ଥିତ |

ଶିକ୍ଷାର ଅନେକ ବର୍ଗୀକରଣ ଅଛି | ଏକ ବର୍ଗୀକରଣ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଢାଞ୍ଚା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଆନୁଷ୍ଠାନିକ, ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ ଔପଚାରିକରୁ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରେ | ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଣୀକରଣରେ ଛାତ୍ରଙ୍କ ବୟସ ଏବଂ ବିଷୟବସ୍ତୁର ଜଟିଳତା ଉପରେ ଆଧାର କରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ଶିକ୍ଷା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଗଗୁଡିକ ବିଷୟ, ଶିକ୍ଷାଦାନ ପ୍ରଣାଳୀ, ବ୍ୟବହୃତ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ପାଣ୍ଠି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି |

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ, ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ ଔପଚାରିକ |

ଶିକ୍ଷାଦାନ ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାର ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାଏ, ଯେତେବେଳେ କି ପିତାମାତାଙ୍କ ଠାରୁ କିପରି ରାନ୍ଧିବା ଶିଖିବା ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ଥାଏ |

ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ବିଭାଜନ ହେଉଛି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ , ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ ଔ ପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଏକ ଗଠନମୂଳକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଢାଞ୍ଚାରେ ଘଟିଥାଏ, ସାଧାରଣତ ଏକ କ୍ରମାନୁକ୍ରମିକ ଏବଂ କ୍ରମିକ କ୍ରମ ସହିତ | ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କ ବୟସ ଏବଂ ପ୍ରଗତି ଉପରେ ଆଧାର କରି ଆଧୁନିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ଲାସ୍ ଆୟୋଜନ କରେ | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ସାଧାରଣତଃ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତଦାରଖ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟତ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହୋଇଥାଏ |

ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅନ inform ପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାହାରେ ଘଟିଥାଏ, ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଏକ ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ପରି, ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ସଂଗଠିତ, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଟିଚରିଂ , ଫିଟନେସ୍ କ୍ଲାସ୍ ଏବଂ ସ୍କାଉଟିଙ୍ଗ୍ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଦେଖାଯାଏ | ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା, ଦୈନନ୍ଦିନ ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ପରିବେଶର ଏକ୍ସପୋଜର ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଅଣ-ପ୍ରଣାଳୀରେ ଘଟିଥାଏ | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ପରି, ଶିକ୍ଷାଦାନ ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଦାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି | ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଜଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ସେଟିଂ ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ପୃତ ଭାବରେ, ଯେପରିକି ପିଲାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଶିଖନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକତ୍ର ଥାଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରନ୍ଧନ କୌଶଳ ଶିଖନ୍ତି |

ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ ଉପରେ ଆଧାର କରି କେତେକ ତତ୍ତ୍ୱ ବାଦୀ ତିନି ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରନ୍ତି: ବିଦ୍ୟାଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ହୁଏ , ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ନିୟମିତ ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ହୋଇନଥିବା ସେଟିଂସମୂହରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ଏବଂ ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ | ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ, ପ୍ରେରଣା ଉତ୍ସରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି | ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ବାହ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ଦ୍ବାରା ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ | ଅପରପକ୍ଷେ, ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ ଔ ପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରେରଣା, ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଉପଭୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସାଧାରଣତ। ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାଏ | ଯଦିଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ପାର୍ଥକ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶିକ୍ଷାର କେତେକ ପ୍ରକାର ଏକ ବର୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଫିଟ୍ ହୋଇନପାରେ |

ପ୍ରାଥମିକ ସଂସ୍କୃତିରେ, ଶିକ୍ଷା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଣ ଔପଚାରିକ ଭାବରେ ଘଟିଥିଲା, ଶିକ୍ଷାଗତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୈନନ୍ଦିନ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ | ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସମଗ୍ର ପରିବେଶ ଏକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା ଏବଂ ବୟସ୍କମାନେ ସାଧାରଣତ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କଲେ | ତଥାପି, ଅଣ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ଅନେକ ସମୟରେ ବହୁ ପରିମାଣର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ | ଏହି ସୀମିତତାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ, ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷକମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି | ଏହି ଆବଶ୍ୟକତା ଇତିହାସରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା | ସମୟ ସହିତ, ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରୁ ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ସହିତ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଶିକ୍ଷଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ବିଷୟ ଆଡକୁ ଗତି କଲା | ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚରଣକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ଏବଂ ଅନୁକରଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାଧାରଣ ନୀତି ଏବଂ ଧାରଣା ବୁଝିବା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା |

ଜାପାନିଜ ବାଳାଶ୍ରମରେ ପିଲାମାନେ |

ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରକାରଗୁଡିକ ପ୍ରାୟତଃ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର କିମ୍ବା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବର୍ଗୀକୃତ ହୋଇଥାଏ | ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ଶିକ୍ଷା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଗଠନ (ୟୁନେସ୍କୋ) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଢାଞ୍ଚା ହେଉଛି ଶିକ୍ଷାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ବର୍ଗୀକରଣ | ଏହି ବର୍ଗୀକରଣ ଉଭୟ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଏବଂ ଅଣ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ଛାତ୍ରଙ୍କ ବୟସ, ଶିକ୍ଷଣର ଅବଧି ଏବଂ ଆବୃତ ବିଷୟବସ୍ତୁର ଜଟିଳତା ପରି କାରକ ଉପରେ ଆଧାର କରି ସ୍ତରକୁ ପୃଥକ କରେ | ଅତିରିକ୍ତ ମାନଦଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ ଆବଶ୍ୟକତା, ଶିକ୍ଷକ ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ସଫଳ ସମାପ୍ତିର ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳାଫଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ଏହି ସ୍ତରଗୁଡିକ ପ୍ରାଥମିକ ପିଲାଦିନର ଶିକ୍ଷା (ସ୍ତର 0), ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା (ସ୍ତର 1), ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା (ସ୍ତର 2-3), ମାଧ୍ୟମିକ ଅଣ-ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷା (ସ୍ତର 4), ଏବଂ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା (ସ୍ତର 5–8) ରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି | ।

ପ୍ରାଥମିକ ପିଲାଦିନର ଶିକ୍ଷା, ଯାହାକୁ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ନର୍ସରୀ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ , ଜନ୍ମରୁ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଦିଗକୁ ସମାଧାନ କରି ସାମଗ୍ରିକ ଶିଶୁ ବିକାଶକୁ ସୁଗମ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି | ବାଲ୍ୟକାଳର ଶିକ୍ଷା ସାମାଜିକୀକରଣ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିକାଶରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନରେ ମୌଳିକ କୌଶଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ | ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ | ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ସାଧାରଣତ ଇଚ୍ଛାଧୀନ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରାଜିଲ ପରି କେତେକ ଦେଶରେ ଏହା ଚାରି ବର୍ଷ ବୟସରୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅଟେ।

ପ୍ରାଥମିକ (କିମ୍ବା ପ୍ରାଥମିକ) ଶିକ୍ଷା ସାଧାରଣତ five ପାଞ୍ଚରୁ ସାତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଚାରିରୁ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ | ଏହାର କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ଏବଂ ପଢିବା, ଲେଖିବା ଏବଂ ଗଣିତରେ ମୌଳିକ କୌଶଳ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି | ଏହା ସହିତ, ଏହା ଇତିହାସ , ଭୌଗୋଳିକ , ବିଜ୍ଞାନ , ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ କଳା ପରି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକରେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ | ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶକୁ ସୁଗମ କରିବା ବର୍ତ୍ତମାନ, ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ବିଶ୍ worldwide ବ୍ୟାପୀ 90% ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବୟସର ପିଲାମାନେ ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉପସ୍ଥିତି ରହୁଛନ୍ତି।

ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ସଫଳ କରେ ଏବଂ ସାଧାରଣତ ୧୨ ରୁ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ | ଏହା ସାଧାରଣତ ନିମ୍ନ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା (ଯେପରିକି ମଧ୍ୟମ ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ଜୁନିୟର ହାଇସ୍କୁଲ) ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ( ଦେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ , ସିନିୟର ହାଇସ୍କୁଲ, କିମ୍ବା କଲେଜ ) ରେ ବିଭକ୍ତ | ନିମ୍ନ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାଥମିକ ଏହାର ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବ ସର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସମାପ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ କରେ | ବିଷୟ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶିକ୍ଷଣ ଫଳାଫଳକୁ ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଗଭୀର କରିବାକୁ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟ ଉପରେ ବିଶେଷଜ୍ଞ | ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ମୌଳିକ ତତ୍ତ୍ୱିକ ଧାରଣା ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇବା, ଆଜୀବନ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ ମୂଳଦୁଆ ପକାଇବା | କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ଧନ୍ଦାମୂଳକ ତାଲିମର ପ୍ରାଥମିକ ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିପାରେ | ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ୟୁରୋପ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଅନେକ ଦେଶରେ ନିମ୍ନ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅଟେ। କେତେକ ଦେଶରେ ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷାର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ | ଅବଶ୍ୟ, ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନିମ୍ନ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଆରବ ରାଜ୍ୟ, ସାହାରା ଆଫ୍ରିକା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ କମ୍ ଦେଖାଯାଏ।

ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ସାଧାରଣତ ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚାକିରୀ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କୌଶଳ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସଜାଇବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥାଏ | ନିମ୍ନ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତି ସାଧାରଣତ ଏକ ପୂର୍ବ ସର୍ତ୍ତ | ପାଠ୍ୟକ୍ରମଟି ଏକ ବ୍ୟାପକ ପରିସରକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ, ପ୍ରାୟତ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପରୁ ଚୟନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ | ଏକ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଡିପ୍ଲୋମା ପରି ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଯୋଗ୍ୟତା ହାସଲ, ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷାର ସଫଳ ସମାପ୍ତି ସହିତ ବାରମ୍ବାର ଜଡିତ | ମାଧ୍ୟମିକ ସ୍ତର ବାହାରେ ଶିକ୍ଷା ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାଧ୍ୟମିକ ଅଣ-ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ଅଧୀନରେ ରହିପାରେ, ଯାହା ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ସମାନ କିନ୍ତୁ କର୍ମଜୀବୀ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧନ୍ଦାମୂଳକ ତାଲିମ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

କେତେକ ଦେଶରେ, ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷା ଏକ ବ୍ୟାପକ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ | ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ଉପରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ନିର୍ମିତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ବିଷୟ ଉପରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରେ | ଏହାର ସମାପ୍ତି ଏକ ଏକାଡେମିକ୍ ଡିଗ୍ରୀରେ ପରିଣତ ହୁଏ | ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷା ଚାରୋଟି ସ୍ତରକୁ ନେଇ ଗଠିତ: ସ୍ୱଳ୍ପ ଚକ୍ର ତୃତୀୟ, ସ୍ନାତକ , ମାଷ୍ଟର ଏବଂ ଡକ୍ଟରାଲ୍ ଶିକ୍ଷା | ଏହି ସ୍ତରଗୁଡିକ ପ୍ରାୟତ a ଏକ ହାଇରାର୍କିକାଲ୍ ଗଠନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବ ସ୍ତରଗୁଡିକର ପ୍ରାପ୍ତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରଗୁଡିକ ପାଇଁ ଏକ ପୂର୍ବ ସର୍ତ୍ତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ | ସ୍ବଳ୍ପ ଚକ୍ର ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବହାରିକ ଦିଗ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ, ଉନ୍ନତ ଧନ୍ଦାମୂଳକ ଏବଂ ବୃତ୍ତିଗତ ତାଲିମ ପ୍ରଦାନ କରି ବିଶେଷ ବୃତ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ | ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା, ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା , ସାଧାରଣତ ସ୍ୱଳ୍ପ ଚକ୍ର ତୃତୀୟ ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା ଲମ୍ବା ଅଟେ | ଏହା ସାଧାରଣତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ବାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଏକ ମଧ୍ୟସ୍ଥି ଏକାଡେମିକ୍ ପ୍ରମାଣପତ୍ରରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା | ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା ମାଷ୍ଟର ସ୍ତରୀୟ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ପ୍ରାୟତ ସ୍ବାଧୀନ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସହିତ ଜଡିତ ହୋଇଥାଏ, ସାଧାରଣତ ମାଷ୍ଟର ଥିସର୍ ଆକାରରେ | ଡକ୍ଟରାଲ୍ ସ୍ତରର ଶିକ୍ଷା ଏକ ଉନ୍ନତ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ନେଇଥାଏ, ସାଧାରଣତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଡିଗ୍ରୀ ଯେପରିକି ଡକ୍ଟର ଅଫ୍ ଦର୍ଶନ (PhD) | ଏହା ସାଧାରଣତ a ଏକ ଡିସର୍ଟେସନ୍ ପରି ଏକ ମହତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଡେମିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଦାଖଲ କରେ | ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ସ୍ତରରେ ଡକ୍ଟରାଲ୍ ପୋଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷାର ସଫଳ ସମାପ୍ତି ସାଧାରଣତ ପ୍ରମାଣପତ୍ରକୁ ନେଇଥାଏ, ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ସ୍ତରକୁ ଅଗ୍ରଗତି କରିବା ଏବଂ କେତେକ ବୃତ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୂର୍ବ ସର୍ତ୍ତ | ପରୀକ୍ଷା ସମୟରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇନଥିବା ପ୍ରତାରଣା , ଯେପରିକି ଏକ ଚିଟ୍ ସିଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା , ଅଯୋଗ୍ୟ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦେଇ ଏହି ସିଷ୍ଟମ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ |

ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ମାଗଣାରେ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି | ତଥାପି, ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାର ମୂଲ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି | କେତେକ ଦେଶ ଯେପରିକି ସ୍ୱିଡେନ, ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ପୋଲାଣ୍ଡ ଏବଂ ମେକ୍ସିକୋ ମାଗଣାରେ କିମ୍ବା କମ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି | ଅପରପକ୍ଷେ, ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁର ଭଳି ଦେଶରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପ୍ରାୟତ ଉଚ୍ଚ ଟ୍ୟୁସନ ଫି ସହିତ ଆସିଥାଏ , ଯାହା ଦ୍ବାରା ଛାତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଋଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶର ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଖର୍ଚ୍ଚ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ , କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସ୍କୁଲ ଫି ବହନ କରିବା, ୟୁନିଫର୍ମ କିଣିବା ଏବଂ ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକ କିଣିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିପାରନ୍ତି।

ଏକାଡେମିକ୍ ସାହିତ୍ୟ ପାରମ୍ପାରିକ ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ପନ୍ଥା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶିକ୍ଷା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ | ପାରମ୍ପାରିକ ଶିକ୍ଷା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ପାରମ୍ପାରିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପଦ୍ଧତିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ, ଏକ ସଂରଚନା ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷକ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ | ନିୟମାବଳୀ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ଯେପରିକି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ |

ବିକଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା ବିଦ୍ୟାଳୟ ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ ଏକ ଛତା ଶବ୍ଦ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଯାହା ପାରମ୍ପାରିକ ପାରମ୍ପାରିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ | ଏହି ଭିନ୍ନତା ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ, ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ବିଷୟବସ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ-ଛାତ୍ର ସମ୍ପର୍କର ଗତିଶୀଳତା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିପାରେ | ବିକଳ୍ପ ବିଦ୍ୟାଳୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡିକ ସ୍ବେଚ୍ଛାକୃତ ନାମଲେଖା, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନମନୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଆକାର, ଏବଂ କଷ୍ଟୋମାଇଜଡ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଏକ ଅଧିକ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଏବଂ ଭାବପ୍ରବଣ ସହାୟକ ପରିବେଶକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଏହି ବର୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ଫର୍ମକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ, ଯେପରିକି ଚାର୍ଟର୍ ସ୍କୁଲ୍ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ ବା ଅତୁଳନୀୟ ପ୍ରତିଭାବାନ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ହୋମସ୍କୁଲ୍ ଏବଂ ଅଣଶିକ୍ଷା ସହିତ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ | ବିକଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା ମୋଣ୍ଟେସୋରି ବିଦ୍ୟାଳୟ , ୱାଲଡୋର୍ଡ ଶିକ୍ଷା , ରାଉଣ୍ଡ ସ୍କୋୟାର ସ୍କୁଲ , ଇସ୍କୁଏଲା ନୁଏଭା ବିଦ୍ୟାଳୟ , ମାଗଣା ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାଗତ ଦର୍ଶନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ବିକଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା ସ୍ୱଦେଶୀ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ , ଯାହା ସ୍ୱଦେଶୀ ଐତିହ୍ୟରେ ମୂଳତଃ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କୌଶଳର ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ପ୍ରସାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପଦ୍ଧତି ପ୍ରାୟତଃ ପାରମ୍ପାରିକ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ଯେପରିକି ମୌଖିକ କାହାଣୀ ଏବଂ କାହାଣୀ କହିବା | ବିକଳ୍ପ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ଭାରତର ଗୁରୁକୁଲ ବିଦ୍ୟାଳୟ , ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବର ମଦ୍ରାସା ବିଦ୍ୟାଳୟ ,ଏବଂ ଯିହୁଦୀ ପରମ୍ପରାରେ ୟିଶିଭା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥାଏ | ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ବୟସ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପିଲାଦିନର ଶିକ୍ଷା, କିଶୋର ଶିକ୍ଷା, ବୟସ୍କ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷା | ଛାତ୍ରମାନଙ୍କର ଜୈବିକ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକରେ ଏକକ ଲିଙ୍ଗ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ-ଯୌନ ଶିକ୍ଷା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ବୌଦ୍ଧିକ , ସାମାଜିକ, ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ବାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆହ୍ୱନକୁ ଦୂର କରିବା, ପ୍ରଭାବିତ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବା | ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ, ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧିକ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ , ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି |

ଶିକ୍ଷାଦାନ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବର୍ଗୀକରଣରେ ଶିକ୍ଷକ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଶିକ୍ଷା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଛାତ୍ର-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଶିକ୍ଷା , ଯେଉଁଠାରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି | ସଚେତନ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଘଟେ | ଚେତନାମୂଳକ ଯୋଜନା କିମ୍ବା ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ବିନା ଅଜ୍ଞାତ ଶିକ୍ଷା ସ୍ୱତଃପ୍ରବୃତ୍ତ ଭାବରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ | ଏହା ଆଂଶିକ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ବୟସ୍କଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ହୋଇପାରେ , ଯାହା ପରୋକ୍ଷରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିକାଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ | ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶିକ୍ଷାଗତ ପଦ୍ଧତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥାଏ | ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଲବ୍ଧ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରମାଣରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ କରି ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ନୀତିଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଅପ୍ଟିମାଇଜ୍ କରିବା | ଏହା ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷାଦାନ, ପ୍ରମାଣ-ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |

ଅଟୋଡିଡାକ୍ଟିଜିମ୍ , କିମ୍ବା ଆତ୍ମ-ଶିକ୍ଷା, ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡିକ ଠାରୁ ସ୍ବାଧୀନ ଭାବରେ ଘଟିଥାଏ | ମୁଖ୍ୟତ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଏହା କ’ଣ ଏବଂ କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ବାଛିବାର ସ୍ବାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରେ, ଏହାକୁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ଭାବରେ ପରିଣତ କରେ | ତଥାପି, ଗଠନ ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନର ଅଭାବ ଲକ୍ଷ୍ୟହୀନ ଶିକ୍ଷଣକୁ ନେଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ ମତାମତର ଅନୁପସ୍ଥିତି ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଭୁଲ ଧାରଣା ବିକଶିତ କରିପାରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ଭୁଲ ଭାବରେ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରେ | ଅଟୋଡିଡାକ୍ଟିଜିମ୍ ଆଜୀବନ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ନିବିଡ ଭାବରେ ଜଡିତ , ଯାହାକି ଜୀବନସାରା ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷଣକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |

ବିଷୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା ବର୍ଗ ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା , ଭାଷା ଶିକ୍ଷା , କଳା ଶିକ୍ଷା , ଧାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା , ଶାରୀରିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଯ sex ନ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |ଇ-ଲର୍ନିଂ (କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ବ୍ୟବହାର), ମି-ଲର୍ନିଂ (ମୋବାଇଲ୍ ଉପକରଣର ବ୍ୟବହାର) ଏବଂ ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ଦୂର ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ରେଡିଓ କିମ୍ବା ୱେବସାଇଟ୍ ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ | ପ୍ରାୟତ ,, ଏମାନେ ଖୋଲା ଶିକ୍ଷାର ରୂପ ନିଅନ୍ତି , ଯେଉଁଠାରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ କିମ୍ବା ଅନସାଇଟ୍ ଶିକ୍ଷା ତୁଳନାରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସହିତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ | ତଥାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା ଖୋଲା ନୁହେଁ; ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେତେକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଲାଇନ୍ ଡିଗ୍ରୀ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଯାହା ଖୋଲା ଶିକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ଅଂଶ ନୁହେଁ |

ରାଜ୍ୟ ଶିକ୍ଷା, ଯାହାକୁ ସର୍ବଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ , ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ | ଏହା ସାଧାରଣତ ଟ୍ୟୁସନ ଫି ଆବଶ୍ୟକ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷାର ଏକ ରୂପ | ଅପରପକ୍ଷେ, ବେସରକାରୀ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ବେସରକାରୀ ଶିକ୍ଷା ପାଣ୍ଠି ଏବଂ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ | ବେସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟତ ଅଧିକ ମନୋନୀତ ଆଡମିଶନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ରହିଥାଏ ଏବଂ ଟ୍ୟୁସନ ଫି ଚାର୍ଜ କରି ଦେୟଯୁକ୍ତ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ | ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଗୀକରଣ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦାୟୀ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ଯେପରିକି ପରିବାର, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ନାଗରିକ ସମାଜ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଚର୍ଚ୍ଚ।

ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଶିକ୍ଷାକୁ ବୁଝାଏ ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ମୁଖ୍ୟତଃ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉପସ୍ଥିତି ପଡିବ | ଏହା ସ୍ବେଚ୍ଛାକୃତ ଶିକ୍ଷାର ବିପରୀତ ଅଟେ, ଯାହା ଆଇନଗତ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅପେକ୍ଷା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପସନ୍ଦ ଉପରେ ଆଧାର କରି ଅନୁସରଣ କରେ |

ମଧୁସ୍ମିତା ସାହୁ

ବ୍ରହ୍ମା ନଗର ପ୍ରଥମ ଗଳି

ବ୍ରହ୍ମପୁର

ଜିଲ୍ଲା-ଗଞ୍ଜାମ

ଓଡ଼ିଶା

ମୋ--୯୩୪୮୨୮୫୪୧୬

ଶିକ୍ଷା ଉନ୍ନତି ର ଚାବିକାଠି(Education most important of our bright future)

ଶିକ୍ଷା ଉନ୍ନତି ସାଧିତ କରିବା ଏକ ସଫଳ ମାର୍ଗ