ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ଯଦି ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ, ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳ ଭିତରୁ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଛିଡ଼ା ହୋଇଯାଏ ଗୋଟିଏ ନାମ, ତାହା ହେଉଛି 'ଶିମିଳିପାଳ'। ନୀଳ ଆକାଶ ତଳେ ଶିମିଳି ଗଛରେ ଭରପୁର ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତମାଳା ଦିନେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା ପ୍ରକୃତି ଉପାସକ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କୁ।ଶାଳ୍ମଳି ଶୈଳ ବା ଶିମିଳି ପାହାଡ଼ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲା ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ରଚିତ କାବ୍ୟ 'ଊଷା'। ମାଇଲ୍ ମାଇଲ୍ ବିସ୍ତୃତ ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ, ସୁଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରୁ କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ଜଳପ୍ରପାତ, ଦୂର ଦିଗନ୍ତ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ତୃଣଭୂମି, ଥାକ ଥାକ ପର୍ବତମାଳାର ବୁକୁ ଚିରି ବହି ଯାଉଥିବା ଅନେକ ନଦୀ ନାଳ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କରେ ଲଟେଇଯାଇଥିବା ଜାତି ଜାତିକା ରାସ୍ନା ଫୁଲର ମହ ମହ ବାସ୍ନା, ଦିନ ତମାମ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ କୂଜନ ସହିତ ରହି ରହି ହରିଣ-ସମ୍ବରଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଆଉ ରାତିରେ ବାଘ ସହ ବିଭିନ୍ନ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ହେଣ୍ଟାଳ ଶବ୍ଦ ଆଉ ତା' ସହିତ ପେଚାର ଦୀର୍ଘ ଭିତିପ୍ରଦ ଉ... ଉ... ଡ଼ାକ; କ'ଣ ନାହିଁ ଏ ଶିମିଳିପାଳରେ! ଏକ ସବୁଜ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସତେଜ ଅଭୟାରଣ୍ୟଟିଏ ହେଉଛି ଶିମିଳିପାଳ। ସୁଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ବୁକୁ ଚିରି ବହୁଥିବା ଝରଣା ସବୁ କୁଳୁକୁଳୁ ନାଦରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି। କୋଇଲି, ଶୁଆ, ଶାରୀ, ମୟୂର ପରି ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରାବ ମିଶି ଯାଉଛି ସେଇ ପ୍ରବାହମାନ ଜଳଧାରାର ଶବ୍ଦରେ। ରଙ୍ଗ, ଶବ୍ଦ ଓ ଆଲୁଅର ମହୋତ୍ସବ ଭିତରେ ଏଇଠି କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି ଜୀବନ।

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିମିଳିପାଳ, ଦେଶର ସର୍ବବୃହତ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ। ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵର ଠାରୁ ଜସିପୁର ସଡ଼କପଥରେ ୨୩୦ କି.ମି. ଓ ବାରିପଦା ଠାରୁ ବି ୨୩୦ କି.ମି. ଦୂରରେ ତଥା ବାରିପଦା ଓ ବାଲେଶ୍ଵର ରେଳଷ୍ଟେସନ ଠାରୁ ଏହା ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟର ଆୟତନ ୮୪୫.୭୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଜୋରନ୍ଦା ଓ ବରେହିପାଣି ଜଳପ୍ରପାତ ରହିଛି। ଏହାର ପରିସୀମା ହେଉଛି ୨୨୭୧.୭୮ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର। ୧୯୭୯ ମସିହା ଡ଼ିସେମ୍ବର ୩ ତାରିଖରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ୨୩ ଅପ୍ରେଲ୍ ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା। ଆଉ ୧୯୯୪ ମସିହା ଜୁନ୍ ୨୨ ତାରିଖରେ ୟୁନେସ୍କୋର ମଣିଷ ଓ ଜୈବମଣ୍ଡଳ ବା ଏନ୍ ଏ ବି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧିନରେ ଶିମିଳିପାଳକୁ ଜୈବମଣ୍ଡଳର ମାନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି। ଶିମିଳିପାଳକୁ ୨୭ ମଇ ୨୦୦୯ରେ ୟୁନେସ୍କୋ ତରଫରୁ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଶିମିଳିପାଳ ଜୈବମଣ୍ଡଳ, ଜାତୀୟ ଜୈବ ସମ୍ପଦର ଶତକଡ଼ା ୭ଭାଗ ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦ, ୮ଭାଗ ରାସ୍ନା, ୧୨ ଭାଗ ସରିସୃପ, ୨୯ଭାଗ ପକ୍ଷୀ ଓ ୧୪ ଭାଗ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧାରକ। ଏଠାରେ ଥିବା ୮ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ବିଲୁପ୍ତ ପ୍ରାୟ। ୩୪ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ବିରଳ। ଓଡ଼ିଶାରେ ମିଳୁଥିବା ୧୨୮ ପ୍ରକାର ଅର୍କିଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଶିମିଳିପାଳରେ ୯୮ପ୍ରକାର ମିଳିଥାଏ । ଏହି ଜାଗାରେ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ଅର୍କିଡ଼ ମିଳିଥାଏ ଯାହା ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟକୌଣସିଠାରେ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯଥା: ଏରିଆ ମେଘାସିନମ ଓ ବୁଲବୋ ଫାଇଲମ ପାଣିଗ୍ରାହୀନମ । ସେହିପରେ ଗୁଡ଼ୟେରା ଥାଇଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଜାତି ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଶିମିଳିପାଳରେ ମିଳିଥାଏ । ଶିମିଳିପାଳ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ୧୦୧୫ ଜାତିର ଉଦ୍ଭିଦ, ୧୪୯ ଜାତିର ପ୍ରାଣୀ (୪୬ପ୍ରକାର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ୬୨ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ, ୨୯ ପ୍ରକାର ସରୀସୃପ ଓ ୧୨ ପ୍ରକାର ଉଭୟଚର) ଦେଖାଯାନ୍ତି। ମାଂସାହାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବଳ ବାଘ, କଳା ମହାବଳବାଘ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ, କଲରାପତରିଆ ବିରାଡ଼ି, ମାଛଧରା ବିରାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ବିରାଡ଼ି, ଗଧିଆ, ଶୃଗାଳ ଓ ହେଟା ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରମୁଖ। ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଳ୍ ଭାଲୁ, କଟାଶ, ବେଲେରାମୂଷା, ଉଡ଼ନ୍ତା ଗୁଣ୍ଡୁଚି, ନେଉଳ, ବଜ୍ରକାପ୍ତା, ଠେକୁଆ, ପାତି ମାଙ୍କଡ଼ ଓ ହନୁ ମାଙ୍କଡ଼ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ସେହିପରି ସରୀସୃପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜଗର, ରଣା, ଅହିରାଜ, ନାଗ, ଚିତି, ବହୁରୂପୀ ଏଣ୍ଡୁଅ ଓ କୁମ୍ଭୀର ସମେତ ବହୁ ପ୍ରକାରର ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଖଇରି ନଦୀ କୂଳରୁ ଉଦ୍ଧାର ଖଇରି ବାଘୁଣୀର ସମାଜ ପ୍ରତି ଆତ୍ମୀୟତା ଦିନେ ସାରା ବିଶ୍ବକୁ ଚହଳ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ତା'ର ସ୍ମୃତିରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଖଇରି ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।

ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ଶିମିଳିପାଳକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭୂ-ସ୍ବର୍ଗ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମୟୂର, ବଣ କୁକୁଡ଼ା, କୋଚିଲାଖାଇ, ଧୂସର କୋଚିଲାଖାଇ, ଶୁଆ, ଶାରୀ, ଚୂଳିଆ ସାପଖିଆ ଚିଲ ଓ ହଳଦୀ ବସନ୍ତ ଅନ୍ୟତମ।

ଶାଳ, ପିଆଶାଳ, ଶିଶୁ, ଅସନ, ଅଶୋକ ଓ ଚମ୍ପା ଭଳି ମୂଲ୍ୟବାନ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଏକ ବିଶେଷତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ମାତ୍ର ଶିମିଳିପାଳ ଅନେକ ବିଶେଷତ୍ବର ଅଧିକାରୀ।

ବର୍ଷ ତମାମ ଶିମିଳିପାଳରେ ଲାଗିଥାଏ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀଙ୍କ ଭିଡ଼। ଟାଇଗର୍ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟତିତ ଶିମିଳିପାଳର ବାକି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଟାଇଗର୍ ରିଜର୍ଭ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଇଲାକା ସବୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ବୁଲିବା ପାଇଁ କେବଳ ନଭେମ୍ବର୍ ରୁ ଜୁନ୍ ଯାଏଁ ଉପଲବ୍ଧ। ଶିମିଳିପାଳ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଏଣ୍ଟ୍ରି ପରିମିଟ୍ ସକାଳ ୬ଟା ରୁ ୯ଟା ମଧ୍ୟରେ ଏଣ୍ଟ୍ରି ଗେଟ୍ ମାନଙ୍କରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ଖଇରି ନିବାସ ଠାରେ ଟିକେଟ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଅଛି। ଶିମିଳିପାଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାମତିର୍ଥ, ଗୁଡୁଗୁଡ଼ିଆ, କୁମାରୀ ଓ ଜାମୁଆଣୀ ଆଦି ପ୍ରକୃତି ନିବାସରେ ରହିବା ଓ ଖାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ ଲାଇନ୍ ଦ୍ବାରା ପ୍ରଥମେ ବୁକିଙ୍ଗ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସମତଳ ଭୂମିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ପତନର ୧୧୬୮ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିମିଳିପାଳରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଋତୁ ଓ ଜଳବାୟୁର ବିସ୍ମୟକର ବିବିଧତା। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୀତ, ସୁଖଦ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ମୂଷଳ ବର୍ଷା ଏହାର ସବୁଜ ଉପତ୍ୟକା, ପାହାଡ଼ି ନଈ, ସୁଉଚ୍ଚ ଜଳପ୍ରପାତ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବ ଜଗତ, ଶିମିଳିପାଳର ନିଆରା ପରିବେଶ ସବୁବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ, କବି, କଳାକାର, ଭାବୁକ ଓ ପ୍ରକୃତି ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଦିଏ ସ୍ବର୍ଗର ଅନୁଭୂତି।

=×=×=×=

ଶିମିଳିପାଳ - ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଭୂସ୍ବର୍ଗ

ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଶିମିଳିପାଳ