ବ୍ୟାସକବି ଫକିରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ରଚିତ ଏହି ଦୁଇପଦ-

"ଜଗତ ଗରଳ ବୃକ୍ଷେ ଦୁଇ ସୁଧାଫଳ,

ନିତ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥପାଠ ସାଧୁ ସଙ୍ଗମ କେବଳ ।"

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଅମୂଲ୍ୟ ବାଣୀ-

"ପରମ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାଗବତ,

ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବ ନିତ୍ୟ ।"

ଏବଂ "There is no Friend as loyal as a book" -Ernest Hemingway ଙ୍କ ମତ ଆମକୁ ବହିଟିର ଗୁରୁତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ଯଥେଷ୍ଟ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ସେଥିପାଇଁ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଆମ ପାଇଁ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ, ଆଉ ବହି ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ ବାହାଘର ପରେ ଝିଅ ବିଦା ସମୟରେ । ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ଗାଆଁ ଲୋକଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର ଶିଖାଉଥିଲା । ଯେଉଁ ସଂସ୍କାର ବାପଘରୁ ଶିଖି ଝିଅ ବୋହୂରୁ ମାଆ ହୋଇ ଆଦର୍ଶ ସନ୍ତାନଟିଏ ସମାଜକୁ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା । ଆଜି ସିନା ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ସବୁଠାରେ ନାହିଁ କି ସବୁ ଝିଅଙ୍କ ବାକ୍ସରେ ବହି ଦିଆ ଯାଉନାହିଁ । ତଥାପି ବହିର ଆଦର କମିନାହିଁ କି କମିବା ଉଚିତ୍ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । କାରଣ ବହି ବିପଦ ସମୟର ଭଲ ପରାମର୍ଶଦାତା ବନ୍ଧୁଟିଏ । ଏକାକୀ ସମୟର ଅଥବା ଦୂରଯାତ୍ରା ପଥର ଭଲ ସାଥିଟିଏ । ବହି ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧାର ମୂଲକରେ ଜ୍ଞାନର ବତୀଘରଟିଏ । ଯାହାର ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଆମ ଜୀବନ ତରୀ ଉଚିତ ଭାବରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ବହି ସହ ସମ୍ପର୍କ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚିନ୍ତାନାୟକ ମାନେ ସବୁବେଳେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି । ଆଉ ଆଜିକାଲି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପୁସ୍ତକ ମେଳାର ଆୟୋଜନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଗ୍ରନ୍ଥଙ୍କ ସହିତ ଆମର ପରିଚୟ ହୋଇଥାଏ । ସମ୍ପର୍କ ବଢ଼ିଥାଏ । ଆଉକିଛି ଏତେ ଆପଣାର ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଯେ, ଆମ ସହିତ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି ଆଉ ପୂଜା ଆସ୍ଥାନ ନହେଲେ ବହିଘର ଥାକରେ ରହି ଆମକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରାନ୍ତି । ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ସବୁ ବହିମେଳାର ସମସ୍ତ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆନ୍ତରିକ ସାଧୁବାଦ । ଆଉ ତାକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ପାଠାଗାର ମାନଙ୍କୁ ଅଜସ୍ର କୃତଜ୍ଞତା ।

ଆବ୍ରାହମ୍‌ ଲିଙ୍କନ ଙ୍କ ମତରେ, ‘ମୋର ପରମ ବନ୍ଧୁ ସିଏ, ଯିଏ ମୋତେ ମୁଁ ନ ପଢ଼ିଥିବା ବହିଟିଏ ଉପହାର ଦିଅନ୍ତି’ । ଭଲ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ମିଳେ ଭଲ ବହିଟିଏ । ଆଉ ଭଲ ବହି ପାଇଁ ସମାଜ ଭଲ ମଣିଷଟିଏ ପାଇଥାଏ । ଭଲ ବହିର ବାସ୍ନା ସତରେ ନିଆରା । ତା’ର ପୁଲକ ପ୍ରକୃତରେ ଅପାସୋରା ଯାହା ପାଠକଙ୍କୁ ବିମୋହିତ କରି ଦେଇଥାଏ । ପଢ଼ୁପଢ଼ୁ ଛାତି ଉପରେ ବହି ଖଣ୍ଡେ ରଖି କାହା ଆଖିକୁ ନିଦ ଆସିଯାଏ ତ ଆଉ କାହାର ମନଲାଖି ବିଷୟଟି ନସରିବା ଯାଏ ଆଖି ପତା ପଡ଼େନାହିଁ... ବହିର ଏମିତି ସମ୍ମୋହନ ଶକ୍ତି ଅଛି, ପାଠକଙ୍କୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ରଖିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି । ଯାହାକୁ ଯେତେ ସେ କ୍ଷମତାରୂପୀ ମମତା ଆଉ ସମ୍ମୋହନରୂପୀ ଭଲପାଇବା ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଛି, ସେ ତା’ପାଇଁ ସେତେ ପାଗଳ । ଆଉ କେହି ତ ମନର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ବହି ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ିଦିଅନ୍ତି । ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ଆପେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଠିକ୍‌ ସେହିପରି ବହି ପଢ଼ିବାରେ ମନ ମଜ୍ଜିଗଲେ, ଦୁଃଖ ଅବସାଦ ଆପେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ । ଏହା ମୋର ମନର କଥା ନୁହେଁ ବରଂ ବହି ସହ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ିଥିବା କେଇ ଜଣ ପାଠକଙ୍କ ଅଭିମତ । ଅନନ୍ତ ବଟ ବେପାର କରି ସିନା ପରିବାର ପୋଷେ, ହେଲେ ବହି ନପଢ଼ିଲେ ତା’ମନ ରୁଷେ । ତେଣୁ ଗରାଖ ନଆସିବା ସମୟତକ ସେ ବହି ପାଇଁ ଦେଇଦିଏ ଆଉ ଖୁସି ପାଇବା ସହିତ କିଛି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ପାଇଥାଏ । ସେମିତି ମାନା ଭାଉଜ କହିଲେ, ମନ ଦୁଃଖ ହେଲେ ମୁଁ ବହି ପଢ଼ିଥାଏ । ଆମ ପରିବାରରେ ତ ସବୁବେଳ ସମାନରେ ଯାଏ ନାହିଁ, କେବେ କେମିତି ରାଗ ଅଭିମାନ ତ ନିଶ୍ଚୟ ଥାଏ । ସେ ସମୟର ଦୁଃଖିତ ମନକୁ ଯଦି ବହିପଢ଼ା କାମରେ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଏ ତେବେ ମନ ନିଶ୍ଚୟ ହାଲ୍‌କା ହୋଇଯିବ ବୋଲି ତାଙ୍କ ମତ । ଏହିପରି ଅନେକ ଚରିତ୍ର ଆମଗହଣରେ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ବହି ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ି ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପାରୁଛନ୍ତି । ଯାହା ସୁସ୍ଥ ମନ, ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ଆଉ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଦୁନିଆର କୌଣସି ଧାତବ ପଦାର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ତୁଳନାରେ ବହିର ମୂଲ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । କାରଣ ଚୋରି ହେବାର ଭୟ ଥିବା ଧନସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଆମେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଜ୍ଞାନ ବର୍ଦ୍ଧକ ପୁସ୍ତକ ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଆହୁରି ମହାପୁରୁଷ, କବି, ଲେଖକ ମାନଙ୍କ କଲମ ମୁନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ଯଦି ଜନମାନସରେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରୁ ନ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମତ ତଥା ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ଆଦେଶ ବହୁମାତ୍ରାରେ ଆସ୍ଥାନ ଜମାଇ ବସନ୍ତା । ଆଉ ସମାଜର ହିତ ସାଧନ କରୁଥିବା ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଯଦି ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ବହୁଳ ପ୍ରଚାର, ପ୍ରସାର ହେଉ ନ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ଅସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟାୟର ପରିସର ବ୍ୟାପକ ହୋଇ ଯାଉ ଥାଆନ୍ତା । ଫଳତଃ ସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରିୟ ପ୍ରକୃତିରେ ଅସନ୍ତୁଳନ ଆଉ ସାମାଜିକ ବିଧି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅବନତି ଘଟୁ ଥାଆନ୍ତା । ତେଣୁ ବହି ସହ ସୁସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନର ସର୍ବକାଳୀନ ଆବଶ୍ୟକତା । ନୋବେଲ୍‌ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜୟୀ ନିମାଲାଲା ୟୁସଫ୍‌ କହିଲେ, ‘ଆମର ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍‌.. ଗୋଟିଏ ବହି, ଗୋଟିଏ କଲମ, ଗୋଟିଏ ପିଲା ଏବଂ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ପୃଥିବୀକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇ ପାରନ୍ତି’ ।

ବହିଟିଏ ବିନା ଭଗବାନ ନୀରବ, ନ୍ୟାୟ ସୁପ୍ତ, ବିଜ୍ଞାନର ଗତି ରୁଦ୍ଧ, ଦର୍ଶନ ପଙ୍ଗୁ, ବିଦ୍ୟା ମୂକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସବୁକିଛି ଅନ୍ଧକାର ଗର୍ଭରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ମାତ୍ର ଆଜିକାଲି ଅନେକ ବହିମାନେ ଖାଲି ଥାକରେ ରହି ଧୂଳି ଖାଉଛନ୍ତି ସିନା ପାଠକର ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରି ପାରୁନାହାଁନ୍ତି । ଯାହାର ପ୍ରଥମ କାରଣ ହୁଏତ ପାଠକୀୟ ଅନାଗ୍ରହ ଆଉ ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ, ହାତ ପାପୁଲିରେ ଉପଲବ୍ଧ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଟିରେ ଟିପ ଚାଳନା କରି ଅତି ସହଜରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଖେଦିଯିବା, ପାଇଯିବା ଅଥବା ପଢ଼ି ଦେବାର ବିଚିତ୍ର ନିଶା । ମାତ୍ର ସେ ମାଦକତା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ କି ସେ ସୁବିଧା ସବୁଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ । ପରନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସୁବିଧା ଆମ ହାତ ପାହାନ୍ତାରେ ରହିଛି, ବହି ମାନଙ୍କର ଘର ପାଠାଗାରକୁ ଆସିବା ଅଥବା ନିଜେ ବହି ଖଣ୍ଡିଏ କିଣି ଉକ୍ତ ସତ୍ ପୁସ୍ତକ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସତ୍‌ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଯିବା । ପାଠାଗାର କେବଳ ବହି ଅଧିଗ୍ରହଣର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ ବରଂ ଜ୍ଞାନର ଜୀବନ୍ତ ଭଣ୍ଡାର, ଯେଉଁଠି ନୂଆ ଜୀବନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଆଉ ଅସଜଡ଼ା ସଜାଡ଼ି ହୁଏ । ସେହିପରି ଗ୍ରନ୍ଥାଗାରିକ ହେଉଛନ୍ତି, ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଏବଂ ବିଚାରବନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ବିନା ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ । ଯାହାଙ୍କ ସହିତ ପରିଚୟ ଆଉ ବହି ସହ ସମ୍ପର୍କ ଜୀବନର ମୋଡ଼ ବଦଳାଇ ଦେଇଥାଏ । ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବେ ନା କେଉଁଠି ବହି ସହିତ ଏମିତି ସମ୍ପର୍କ ନିଶ୍ଚୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଆଉ ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ । ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ୍‌ କରିବା, ଆଉ ତା’ ସେବାରେ କିଛି ସମୟ ଲଗାଇବା । ଦିନ ଆସିବ ଆମ ସମୟ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ସରି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଆମ ସମୟର କିଛି ପ୍ରତିଛବି ଇତିହାସ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥିବ ।

ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ କେହି ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପେ ଦେଖି ନ ଥିଲେ। ଏହି ଧାରଣା ୟୁରୋପୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଧାରରେ ଅତୀତକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ପୁରାଣରୁ ଇତିହାସକୁ ଅଲଗା କରାଗଲା। ଇତିହାସ ଥିଲା ବାସ୍ତବ, ପୁରାଣ ଥିଲା ମିଛ ଏବଂ ଏହିପରି ଐତିହାସିକ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ବିଚାର ନୂଆ କରି ଅଣାଯାଇଥିଲା। ସନ୍ଥଙ୍କ ଜୀବନୀ ଲେଖାକୁ ବାସ୍ତବ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା, ଏପରିକି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଐତିହାସିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାହାଣୀ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏସବୁର ଏପରିକି ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ବାସ୍ତବରେ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ଜୀବନୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ସମାନ ପ୍ରକାର ମଡେଲ ଆପଣାଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ରାଜ ପରିବାର, ବିଚାରଧାରା, ଅସାଧାରଣ ଜନ୍ମ, ଆରାମଦାୟକ ଜୀବନ, ନୈରାଶ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ, ଜ୍ଞାନ ବିକାଶ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପଦେଶ, ଲୋକପ୍ରିୟତା, ବିରୋଧ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ସମାନ ପ୍ରକାର ମଡେଲ ଯିଶୁ, ମହମ୍ମଦ, ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପଦ୍ମସମ୍ଭବଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ଓ ଜୀବନୀ ବିବାଦୀୟ ହୋଇ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଗାଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଇତିହାସ ବାସ୍ତବ ହୋଇଥିବାରୁ, ହିନ୍ଦୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ବାସ୍ତବ ତଥା ଐତିହାସିକ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାହାଣୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ୫୦୦୦ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା କଥା ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା। ଅବଶ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ମହାକାବ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ୨୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପରେଖ ନେଇଥିଲା। ପାଖାପାଖି ସେହି ସମୟର ପାଲି ନିକାୟ ବା ବୌଦ୍ଧଧର୍ମକୁ ନେଇ ରଚିତ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ଅସଭାଘୋଷଙ୍କ ବୁଦ୍ଧ ଚରିତ ଭଳି ପୁରାତନ ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନୀକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛିି। ବୌଦ୍ଧଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ପାଇଁ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ଲେଖାଯାଇଥିଲା। ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ବିଚାର କରିଥିବାବେଳେ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ବିଚାର କରନ୍ତି।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୭୦୦୦ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଅଭିଯାନ ଐତିହାସିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ସେହିଭଳି ବାଇବେଲ୍‌କୁ ମାନୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନୋହା, ଡାଭିଡ୍‌ ଏବଂ ସୋଲୋମୋନଙ୍କୁ ଐତିହାସିକ ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଏପରିକି ହିନ୍ଦୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦାବିକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ପାଇବା ଲାଗି ବହୁ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିବେଶ କରିଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ସନୌଲିର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ମହାଭାରତ ରଥ’କୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୮୦୦ର ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କୌଣସି ଘୋଡ଼ାର ଅସ୍ଥି ନାହିଁ। ସାଧାରଣତଃ, ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥଳୀ। କିନ୍ତୁ ଥରେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଐତିହାସିକ କରାଯିବା ମାନେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଟିଏ କେବଳ ଏକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ସ୍ମାରକୀ, ଏକ ସ୍ମାରକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ହୋଇଯିବ, ଯାହାପାଇଁ କୌଣସି କର୍ମକାଣ୍ଡର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଆମେ ଯେତେବେଳେ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ପୁରାଣ ପଢ଼ୁ, ସେତେବେଳେ ସେଥିରେ ମହାଭାରତ ଓ ରାମାୟଣ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିବା ଅନେକ କାହାଣୀ ଦେଖୁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ, ଜାଟକ ବା ବୌଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବ୍ୟଭିଚାରୀ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ଜଣେ ରାଜକୁମାରଙ୍କ କାହାଣୀ ଅଛି। ଏହା ସହ ଦୃଷ୍ଟିବାଧିତ ମାତାପିତାଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଉଥିବା ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଜଣେ ରାଜା ହତ୍ୟା କରିବା କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ଦଶ ମଲ୍ଲ ଭାଇ ସେମାନଙ୍କ ମାମୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହିସବୁ କାହାଣୀ ସୂଚିତ କରେ ଯେ, ହିନ୍ଦୁମାନେ ଯାହାକୁ ଇତିହାସ କହନ୍ତି, ତାହା କାହାଣୀ ଓ କଥାବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ଯାହାସବୁ ଅଣ-ହିନ୍ଦୁଧର୍ମରେ ବି ଥିଲା।

ଦୁଇଟି ବୃହତ୍‌ ହିନ୍ଦୁ ମହାକାବ୍ୟର ଢାଞ୍ଚାଗତ ସମୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ସେସବୁ ସମାନ କାହାଣୀ କହନ୍ତି ଯେହେତୁ କଥାବସ୍ତୁର ଢାଞ୍ଚା ସମାନ। ପ୍ରଥମେ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା। ତା’ ପରେ ବନବାସ। ତା’ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝାମଣା ଓ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ। ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଦୁଃଖଦ ପରିଣାମ। ଦୁଇଟି ମହାକାବ୍ୟ ଜଣେ ବୀରଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ଓ ଶେଷ ହୋଇଛି ଜଣେ ବୀରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ। ଜଣେ ରାଜା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ସେ ସମ୍ପର୍କିତ କଥାବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟରେ ଅଛି। ରାମାୟଣରେ ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧମକ ଦେଇଛନ୍ତି। ମହାଭାରତରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସେବକମାନେ ରାଜ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯାତିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଉଭୟ ମହାକାବ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଢାଞ୍ଚାକୁ ଯତ୍ନର ସହ ଏବଂ ସୁଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ରାଜତ୍ୱର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଲାଗି ଏହା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯାହାକୁ ବୈଦିକ ପୁରାଣ ସମର୍ଥନ କରେ। ଉଭୟ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ପର୍ଶୁରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ଗଣହତ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

ମୌର୍ଯ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିଶେଷକରି ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚରେ ଯେତେବେଳେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ରାମାୟଣ ଏବଂ ମହାଭାରତ ରଚନା କରାଯାଇଥିଲ। ଏହି ନୂତନ ରାଜନୀତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଉଭୟ ରାମାୟଣ ଏବଂ ମହାଭାରତ କାହାଣୀରେ ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ସକ୍ଷମ

କରିବା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ଆହ୍ବାନ କରାଯାଉଥିବା ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଯେ, ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାର ବିବାଦ ଉଭୟ ରାମାୟଣ ଏବଂ ମହାଭାରତର କଥାବସ୍ତୁରେ ରହିଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ରାଜତ୍ୱ କେବଳ ରାଜନୀତି ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଏଥିରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। କୌତୂହଳର ବିଷୟ ହେଲା, ଉଭୟ ମହାକାବ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ଅଧିକାର ପାଇନାହାନ୍ତି। ରାମାୟଣରେ ରାବଣ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କୌରବଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଆଯାଇଛି। ଖୁବ୍‌ କମ୍‌ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ମହାକାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏଭଳି ବିପରୀତ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି।

ଯାଜ୍ଞସେନୀ’ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ଉପନ୍ୟାସ:

ଉପନ୍ୟାସ ଜଗତର ଦୀପ୍ତିମତୀ ତାରକା ହେଉଛନ୍ତି ଡକ୍ଟର ପ୍ରତିଭା ରାୟ। ନାରୀକୈନ୍ଦ୍ରିକ ଉପନ୍ୟାସକୁ ପୁରୁଷ ପ୍ରଧାନ ସମାଜରେ ଶୀର୍ଷରେ ପହଁଞ୍ଚାଇ ପାରିଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକା। ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ଉପନ୍ୟାସ ‘ଯାଜ୍ଞସେନୀ’। ଖାଲି ‘ଯାଜ୍ଞସେନୀ’ କାହିଁକି ଅନେକ ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ ଏବଂ କବିତାକୁ ନେଇ ସେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସିତ। ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ‘ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ’ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରିଣୀ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି।

ସ୍କୁଲରୁ ଆରମ୍ଭ ବୃତିଗତ ଜୀବନ

ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷକତାରୁ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଡକ୍ଟର ପ୍ରତିଭା ରାୟ। ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ବିଶେଷ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲା ବାଲିକୁଦା ଅଞ୍ଚଳରେ। ପିଲାଟି ବେଳରୁ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ କବିତା ଏବଂ ଗଳ୍ପ ଲେଖନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା। ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ତାଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଣେ ସୁଦକ୍ଷା ଲେଖିକା ଭାବେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଲା।

ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗଳ୍ପ ‘ଚାବି’ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସ ‘ବର୍ଷା ବସନ୍ତ ବୈଶାଖ’ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସ ପ୍ରକାଶନ ପରେ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ବିଷୟରେ ପାଠକ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ। ଏହାକୁ ପାଠକ ବେଶ୍ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଉପନ୍ୟାସ ‘ଯାଜ୍ଞସେନୀ’ ତାଙ୍କୁ ଉପନ୍ୟାସ ଜଗତରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା । ପାଠକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଶ୍ ଆଦ୍ରୁତି ଲାଭ କରିଥିଲା ‘ଯାଜ୍ଞସେନୀ‘। ପାଠକଙ୍କ ଚାହିଦାକୁ ଦେଖି ଶତାଧିକ ସଂସ୍କରଣ ଛପାଗଲା।

ଡକ୍ଟର ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ

କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ନୁହେଁ ବହୁ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି ଯାଜ୍ଞସେନୀ । ଯାଜ୍ଞସେନୀ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଉପନ୍ୟାସ ପାଠକଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ ହୋଇପାରିଛି। ତାଙ୍କର ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଉପନ୍ୟାସ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘ପରିଚୟ’, ‘ନିଷିଦ୍ଧ ପୃଥିବୀ’, ‘ପୁଣ୍ୟତୋୟା, ‘ଆୟାରମ୍ଭ’, ‘ନୀଳତୃଷ୍ଣା’, ‘ମହାରାଣୀପୁତ୍ର, ‘ମଗ୍ନମାଟି, ‘ଉତରମାର୍ଗ’ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହା ସହିତ ସେ ବଣ୍ଡା ଜନଜାତିର ଜୀବନ ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆଧାରକାରୀ ଲେଖିଥିବା ଉପନ୍ୟାସ ‘ଆଦିଭୂମି’ ପାଠକଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତ୍କୃତ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ଏଥିରେ।

ତାଙ୍କର ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘ସାମାନ୍ୟକଥନ’, ‘ହାତବାକ୍ସ’, ‘ଭଗବାନର ଦେଶ’, ‘ମୋକ୍ଷ’, ‘ଉଲ୍ଲଂଘନ’, ‘ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଗାଁ’, ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ’ ଏବଂ ‘ଝୋଟିପକା କାନ୍ଥ’ ଆଦିକୁ ପାଠକ ବେଶ୍ ପସନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅନେକ କବିତା ସଂକଳନ, ଗୀତ ସଂକଳନ, ପବନ୍ଧ ସଂକଳନ ଏବଂ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ

ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ ୧୮୯୭ ମସିହାରେ ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ରଚିତ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଉପନ୍ୟାସ । ଏହା ପ୍ରଥମେ ଏକ ଧାରାବାହିକ ଭାବରେ ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଫକୀର ମୋହନ ଏହାକୁ "ଧୂର୍ଜଟୀ" ଛଦ୍ମନାମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଇଥିଲେ । ସେତେବେଳର ଓଡ଼ିଶାର ସାଧାରଣ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏହା ଏକ ବାସ୍ତବଧର୍ମୀ ଉପନ୍ୟାସ ଥିଲା ।୧୯୮୬ରେ ପାର୍ବତୀ ଘୋଷ ଏହି ଉପନ୍ୟାସକୁ ଆଧାର କରି ସମାନ ନାମରେ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଫତେପୁର ଗୋବିନ୍ଦପୁର ଜମିଦାର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଙ୍ଗରାଜ ଜଣେ ଅତି କୃପଣ ବ୍ୟକ୍ତି । କଳେ ବଳେ କୌଶଳେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ହସ୍ତଗତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜଣାଶୁଣା । ଗାଆଁର ତନ୍ତୀ ଦମ୍ପତି ଭଗିଆ ଓ ସାରିଆ ନିଜର ପୈତୃକ ସମ୍ପତି ଛ’ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅକ୍ତିଆର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଚାକରାଣୀ ଚମ୍ପା, ଗୋବରା ଜେନା ଆଦିଙ୍କ ସହାଯ୍ୟ ନିଅନ୍ତି । ଏପଟେ ଭଗିଆ ଓ ସାରିଆ ନିଃସନ୍ତାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଚମ୍ପା ସାରିଆକୁ ଗ୍ରାମଦେବତୀ ବୁଢ଼ୀ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଉଛି । ଠାକୁରାଣୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦାନ କରି ପାରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଅର୍ଥ ଲୋଡ଼ା । ଚମ୍ପା ସାରିଆକୁ ଛ’ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ ଜମିଦାରଙ୍କ ପାଖରେ ବନ୍ଧା ରଖିବା ପାଇଁ କହୁଛି । ପରେ କିଛି ଆଳ ଦେଖାଇ ଜମିଦାର ସାରିଆର ଗାଈ ନେତୀକୁ ଜବତ କରୁଛନ୍ତି । ଘଟଣାକ୍ରମରେ ସାରିଆର ସନ୍ଦେହଜନକ ମୃତ୍ୟୁ ଜମିଦାରଙ୍କ ବାଡ଼ିରେ ହୁଏ । ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ବୟାନ ଅନୁସାରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଜମିଦାର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଙ୍ଗରାଜକୁ ପୁଲିସ ଗିରଫ କରୁଛି । ଏ ଦୁଃଖରେ ସାଆନ୍ତାଣୀଙ୍କର ଅନାହାର ତଥା ସନ୍ନିପାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି । ଜମିଦାରଙ୍କ ଗିରଫ, ସାଆନ୍ତାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପିଲାମାନଙ୍କ ଅଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖି ଚମ୍ପା ଗୋବିନ୍ଦ ଚାକର ସହ ମିଶି ଜମିଦାରଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତି କିଛି ଚୋରି କରି ଖସିଯିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଉଛି । କିନ୍ତୁ କଟକ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସହିତ ମତାନ୍ତର ହେବାରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଚମ୍ପାକୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି । ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପୁଲିସ ପାଖର ନିଜର ଅପରାଧ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛି । ଜମିଦାର ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରବଳ ଅର୍ଥ ଓକିଲ ହସ୍ତଗତ କରୁଛି । କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖଦ ଭାବେ ଜମିଦାରଙ୍କୁ ସଜା ହେଉଛି । ସଜା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଜମିଦାର ନିଜ ଘରେ ପହଞ୍ଚି ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ତଥା ମତିଭ୍ରମରେ ସାରିଆର ଦୂର୍ଗା ରୂପ ଦେଖି ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି।

କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ ଚମ୍ପୂ

କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ ଚମ୍ପୂ (ବା କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ ) କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ରଚିତ ଏକ ପୁରାତନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବଳଦେବ ହରି ଓ ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରେମଳୀଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଗଦ୍ୟ ଏବଂ ପଦ୍ୟର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଏହି ଚମ୍ପୂଟିର ସମଗ୍ର ଗଦ୍ୟାଂଶ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ରଚିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆରେ ରଚନା କରାଯାଇଛି ।

ରଚନା ବିଷୟବସ୍ତୁ

ଯମୁନା ତୀରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କରି ବିମୁଗ୍ଧା ହୁଅନ୍ତି ରାଧା । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ରମଣୀୟ ରୂପ, ତାଙ୍କର କୋମଳ ବଂଶୀସ୍ୱର ରାଧାଙ୍କ ମାନସ ପଟଳରେ ବାରମ୍ବାର ନାଚିଉଠେ । ବିରହ ବେଦନାରେ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ସେ ସଖୀ ଲଳିତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପାଇଁ । ଲଳିତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ କରି ଅବଗତ ହୁଅନ୍ତି ପ୍ରଣୟିନୀର ମିଳନ ସକାଶେ କାମୋପହତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବ୍ୟଗ୍ରତା । ଲଳିତାଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ନୀପକୁଞ୍ଜକୁ ଗମନ କରନ୍ତି ଅଭିସାରିଣୀ ରାଧା । ନିକୁଞ୍ଜସୀମାରେ ମୃଦୁମନ୍ଦ ସମୀରଣର ପ୍ରବହନ, ମଧୁବ୍ରତ ମଣ୍ଡଳୀର ଗୁଞ୍ଜରଣ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରପ୍ରକୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ ହୋଇଉଠେ । ପ୍ରେମୀଯୁଗଳ ମଜ୍ଜିଯାଅନ୍ତି ମିଳନର ମାଧୁର୍ଯରେ । ପ୍ରଣୟର ପରିସମାପ୍ତିରେ ରତିକ୍ଳାନ୍ତା ରାଧାଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ଅଙ୍କରେ ଉପବେଶନ କରାଇ ମଧୁର ଚାଟୁକ୍ତି ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ । ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତ୍ରିର ଅବସାନ ଘଟେ ଏବଂ ପୂର୍ବଦିଗ ରକ୍ତିମା ହୋଇଉଠେ । ସଖୀବୃନ୍ଦ ରସାଳସା ରାଧାଙ୍କୁ ରଜନୀ ଶେଷ ହେବାର ଅବଗତ କରାନ୍ତି । ପ୍ରେମୀଯୁଗଳ ପରସ୍ପରଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାପରେ ଉପହାସିତ ହୁଅନ୍ତି ଆପଣା ଆପଣା ଅନୁଗାମୀଙ୍କ ସମୀପରେ । ପରିଶେଷରେ କବି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଚମ୍ପୂଟିର ସମାପ୍ତି କରିଛନ୍ତି ।

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ

ପୁର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦକୋଷ । ଏହା ସଂକଳନ କରିବାରେ ୩୦ରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ ଏହା ୧୯୩୧ରୁ ୧୯୪୦ ଭିତରେ ୭ଟି ଖଣ୍ଡରେ ଓ ପ୍ରତି ଖଣ୍ଡ ଆକାରରେ ପାଖାପାଖି ରୟାଲ କ୍ୱାର୍ଟୋ ପୃଷ୍ଠା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ମୋଟ ପୃଷ୍ଠା ସଂଖ୍ୟା ୯,୫୦୦ ଓ ଏଥିରେ ୧୮୫,୦୦୦ ମୁଖ୍ୟଶବ୍ଦ ରହିଛି । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସଂକଳକ ଥିଲେ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଓ ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରେସ ଏହାର ପ୍ରକାଶ ଓ ମୁଦ୍ରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ସହକର୍ମୀ ପୀତାମ୍ବରୀ ଦେବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହକର୍ମୀମାନେ ଶବ୍ଦ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂକଳନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ବିଶ୍ୱନାଥ କର ଥିଲେ ଏହାର ପ୍ରକାଶକ । ଏହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦକୋଷ । ସଂକଳନ ସହ ପ୍ରହରାଜ ସର୍ବସାଧାରଣ ଅନୁଦାନ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଛପା ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ବହନ କରିଥିଲେ । ତତ୍କାଳୀନ ବଙ୍ଗ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରଦେଶ, ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ କଥିତ ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ପାଇଁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଯୋଗାଇଥିଲେ ।

ଶବ୍ଦାବଳୀ

୩୦ ପୁର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷରେ ମୋଟ ୧,୮୫,୦୦୦ଟି ଓଡ଼ିଆ ମୁଖ୍ୟଶବ୍ଦ ରହିଛି । ଏଥିରେ କେତେ ହଜାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶବ୍ଦାବଳୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନୀତ । ଯଥା ଏଥିରେ ନକ୍ଷତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ୧୬-ପୃଷ୍ଠା ସମ୍ବଳିତ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି । ଏଥିରେ ୧୩୦୦ଟି ଉଦ୍ଭିଦର ବର୍ଣ୍ଣନା ସ୍ଥାନୀତ । ପ୍ରତିଟି ମୁଖ୍ୟଶବ୍ଦର ଓଡ଼ିଆ, ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ, ବଙ୍ଗଳା, ସଂସ୍କୃତ ଓ ତେଲୁଗୁ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ତାହା ସହିତ ନାନାଦି ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ପୁରାଣରେ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅଛି । ଏଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଗଛଲଟା, ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳଣି ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ଲେଖା ସବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା ସହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ

ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜ ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ଉଭୟ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ ମହାପାତ୍ର ସାମନ୍ତଙ୍କ ରଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉଭୟ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ମିଶ୍ରଣ। ୧୮୬୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮ତାରିଖରେ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ସମୟ ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ନିବାସୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍‌ ଗଣନା କରିଥିଲେ। ସାମନ୍ତଙ୍କର ଏହି ଗଣନା ତତ୍‌କାଳୀନ ସମାଜରେ ବେଶ୍‌ ଆଲୋଚ୍ୟର ବିଷୟବସ୍ତୁ ହୋଇଥିଲା। ସାମନ୍ତଙ୍କର ଏହି କୃତିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଖବରକାଗଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ତତ୍‌କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଖବର ସାପ୍ତାହିକ ଉତ୍କଳଦୀପିକାର ୧୮୬୮ ଅଗଷ୍ଟ ୨୨ ତାରିଖ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା କି ”ସାମନ୍ତ ମହାଶୟ ଏ ବିଷୟରେ ପରିଶ୍ରମ କରି କେବଳ ଆପଣାର ସୁଖ୍ୟାତି ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି ଏମନ୍ତ ନୁହେଁ, ତାହାଙ୍କ ହେତୁ ଏ ସମୟରେ ବଙ୍ଗଦେଶଠାରୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଓଡ଼ିଶା ଗଡ଼ଜାତ ମଧ୍ୟରେ କିଲ୍ଲା ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ସୁଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା।“

ଅବିଭକ୍ତ ପୁରୀ ଜିଲାର ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ଗଡ଼ଜାତରେ ୧୮୩୫ ମସିହା ପୌଷମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପିତା ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ସିଂହ ଏବଂ ମାତା ବିଷ୍ଣୁମାଳୀଙ୍କ ସନ୍ତାନଭାବେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିବା ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କର ଅପର୍ତ୍ତ୍ୟାଣି ନାମଥିଲା ପଠାଣି। ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ୧୮୬୯ ଏପ୍ରିଲ ୧୨ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବନ୍ଦନା କରିବା ପୂର୍ବକ ସେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସ୍ବୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ୧୮୯୨ ନଭେମ୍ବର ୧୨ ମାର୍ଗଶିର କୃଷ୍ଣ ନବମୀ ଶନିବାର ମହାର୍ଘ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।

ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ, ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ତାଳପତ୍ର ପୋଥିରେ ଲିଖିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ସମୁଦାୟ ଶ୍ଳୋକ ସଂଖ୍ୟା ଥିଲା ୨୫୦୦। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସାମନ୍ତଙ୍କର ନିଜସ୍ବ ରଚନା ଶ୍ଳୋକ ୨୨୮୪ ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରୁ ୨୧୬ଟି ଶ୍ଳୋକ ଉଦ୍ଧୃତ କରାଯାଇଛି। ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଟିପ୍ପଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା, ଗ୍ରହଚଳନ, ସୌରଜଗତ, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଆଦିର ନିର୍ଭୁଲ ଗଣନା କରି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଅଛି। ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ସ୍ଥୂଳଭାଗରେ ପୂର୍ବାର୍ଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ ଭାବେ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବାର୍ଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମ ୧୫ ଗୋଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧରେ ଶେଷ ୯ ଗୋଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପରିଚ୍ଛେଦଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟମାଧିକାର, ସ୍ଫୁଟନାଧିକାର, ତ୍ରିପ୍ରଶ୍ନାଧିକାର, ଗୋଳାଧିକାର ଓ କଳାଧିକାର ପରି ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଅନୁ ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ଶରୀର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ୁଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟକୁ ତାମସିକ, ରାଜସିକ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ସାମନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ସହିତ ଭୋଜନରେ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ କୁକୁଡ଼ା ଅଣ୍ଡା ପ୍ରମାଣ ୨୪ଗୁଣ୍ଡା ଏବଂ ରାତ୍ରିରେ ସେହିପରି ୧୮ଗୁଣ୍ଡା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ତିଥିମାନଙ୍କରେ କେତେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ ବାରଣ ଥିବାରୁ ସେ ସେବୁର ଅନୁପାଳନ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିପଦାରେ ପାଣି କଖାରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ବୋଇତି କଖାରୁ, ତୃତୀୟାରେ ପୋଟଳ, ଚତୁର୍ଥୀରେ ମୂଳା, ପଞ୍ଚମୀରେ ବେଲ, ଷଷ୍ଠୀରେ ନିମ୍ବ, ସପ୍ତମୀରେ ତାଳ, ଅଷ୍ଟମୀରେ ନଡ଼ିଆ, ନବମୀରେ ଲାଉ, ଦଶମୀରେ କଳମ୍ବଶାଗ, ଏକାଦଶୀରେ ଶିମ୍ବ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପୋଇ, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ବାଇଗଣ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିରି ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ତଥା ପୂର୍ଣ୍ଣମୀରେ ମାଂସ (ଆମିଷ) ଭୋଜନ ଦୋଷାବହ ବୋଲି ସାମନ୍ତ ମତ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।

ବିସ୍ମୟ ବିଜ୍ଞାନୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଯାଇ ୧୯୦୪ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ପୁସ୍ତକ Astronomy without telescope ର ପ୍ରଣେତା ୱାଲଟର ମଣ୍ଡର ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ଯେ;”ଟେଲିସ୍କୋପ୍‌ର ସ୍ବପ୍ନ ଦେଖିବାର ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମରେ ଏହି ନିର୍ଜନବାସୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ସତେ ଯେମିତି ବିଜ୍ଞାନର ଜଣେ ଆଦିପିତା ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲେ।“ ଉଭୟ ଆଧତ୍ମିକ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନର ଏହି ମହାନ୍‌ ସାଧକ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପଲ୍ଲୀକବି ନନ୍ଦ କିଶୋର ବଳ କହିଉଠିଥିଲେ କି; ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ନବଉତ୍କଳ ମଣ୍ଡନ/ ନବଯୁଗ ଜ୍ଞାନବୀର କୁଳ ସୁନନ୍ଦନ।…

ନବ ବୈଜ୍ଞାନିକ – ଉଦ୍‌ଭାବନ- ନବଜ୍ଞାନ/ ମଧ୍ୟେ ଉତ୍କଳର ମଧ୍ୟ ଅଛି କିଛି ସ୍ଥାନ।

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁସ୍ତକ ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁବକଙ୍କୁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ | Top 5 Books Which Every Youth Should Read

ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା କିଛି ପୁସ୍ତକ ବିଷୟ ରେ