ହଷ୍ଟେଲ ର ଏକାନ୍ତ ବାସରେ ସେ ଚିନ୍ତା ମଗ୍ନ। ଅନ୍ଧାର କୋଠରି ଭିତରେ ପୁରୁଣା ଦିନ ଯେମିତି ମନ ଆକାଶରେ ଆଙ୍କିଛି ହଜିଯାଇଥିବା ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ କୁ। ରାତି ପାହି ସକାଳ ହେଲେ ଗଣେଷ ପୂଜା। ଗାଁ କଥାକୁ ମନେ ପକାଇ ଗୁମୁରୀ କାନ୍ଦୁଛି ସେ। ନିଜକୁ ପଚାରୁଛି "ସାଙ୍ଗ ମାନେ ଆଜି ନୂଆ ଜାମା ପିନ୍ଧି ବୁଲୁଥିବେ। ହେଲେ ମୁଁ ଏଠି ହଷ୍ଟେଲ ରେ କଣ କରିବି। ଗାଁ ସାଙ୍ଗ ପରି ମୁଁ କାହାକୁ ଜାଣିନି । ବାପା ଆସି ମତେ ନେଇଗଲେ ମୁଁ ଗାଁ ରେ ମଜା କରନ୍ତି "। ସେସବୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏକ ମୁହାଁ ହେଇ ସେ ହଷ୍ଟେଲରୁ ବାହାରକୁ ଆସିଲା। ଗାଁ ରାସ୍ତାକୁ ଚାହିଁ ରହିଲା କାଳେ ବାପା ଆସୁଥିବେ ଏଇ ରାସ୍ତା ଦେଇ। ହେଲେ ସେମିତି କିଛି ହେଲାନି। ଏମିତି ନଜର ଫେରେଇ ନେଇ ଥପ ଥପ ବୋହୁ ଥିବା ଲୁହକୁ ପୋଛିପକେଇଲା ସେ କେହି ଦେଖିବା ଆଗରୁ।

ଦେଖିଲା ରାକେଶ କଣ ଏମିତି ଛୋଟ ପିଲା ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ପାଖକୁ ଗଲା ପଚାରିଲା "ଆରେ ରାକେଶ ତୋର କଣ ହେଇଛି? ଏମିତି ଛୋଟ ପିଲା ପରି କାନ୍ଦୁଛୁ ଯେ?"

ରାକେଶ ଜବାବରେ କହିଲା "ଭାଇ ଘର କଥା ମନେ ପଡୁଛି "।

ସେ ବି କହୁଛି "ମୋର ବି ବହୁତ୍ ମନେ ପଡୁଛି" । ଦୁହେଁ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ ଖେଳ ପଡିଆ ପାଖକୁ ଲାଗିଥିବା ବର ଗଛ ମୂଳକୁ। ବୁଢ଼ା ବରଗଛ ସେ କହିପାରେନା କିଛି ହେଲେ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀ ମାନଙ୍କର ସଫଳତା ଅସଫଳତା ର ଭାଗୀଦାର ସେ। ଅନେକ ପୁରୁଣା ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀ ମାନେ ତା ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି ଅତୀତ ର ସ୍ମୁତି ରେ କେବେ ହସ ଛୁଟେ ପୁଣି କେବେ କାନ୍ଦର ଲୁହ ଧାରା ବୋହେ।

ରାକେଶ ଆଉ ମୁଁ ଦୁହେଁ ଦୁଇ ପାଖା ପାଖି ଲାଗି ହୋଇ ରହିଥିବା ଗାଁ ର। ହେଲେ ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଗାଁ ଠୁ ଦୂର ଏକ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ର ଥିଲୁ। ଆମ ଅଂଚଳର ନାମକରା ବିଦ୍ୟାଳୟ। ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ପରି ଆମ ଜୀବନ ଥିଲା ଭିନ୍ନ। ଘର କଥା ଅନେକ ମନେ ପଡେ ଯେବେ ଆସେ ପୂଜା କିମ୍ୱା ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ।

କଥା ଆଳରେ ରାକେଶ କହୁଛି "ଭାଇ ତୁମେ ଗାଁ ରେ କେମିତି ଗଣେଷ ପୂଜା କରୁଥିଲେ"।

ସେ କହୁଛି "ଅନେକ ମନେ ପଡେ ସେସବୁ । ମୁଁ ସେତବେଳକୁ ଗାଁ ସ୍କୁଲ ରେ ପଢ଼େ। ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ଠୁ ନେଇ ସପ୍ତମ ଯାଏଁ ଥାଏ। ଆମ ଗାଁ ର ଶେଷ ମୁଣ୍ଡ ରେ ଉଛ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସେପଟେ ଗାଁ ଆରମ୍ଭ ରେ ଉଛ ବିଦ୍ୟାଳୟ। ଆମ ଘର ଉଛ ବିଦ୍ୟାଳୟ କୁ ଲାଗି ହେଲେ ବାପା ସ୍ଥିର କଲେ ମୁଁ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ରେ ରହି ପଢିବି। ତେଣୁ ମୁଁ ଆଜି ଏଠାରେ ପଢୁଛି। ହେଲେ ମୋର ଆଜିବି ମନେ ପଡେ

ଗଣେଷ ପୂଜା ପୂର୍ବ ରାତିରେ ଆମେ ସ୍କୁଲରେ ରହୁ। ଆମ ସହ ଆମ ସାଙ୍ଗ ସାଥୀ ତା ସହ ଆମ ପ୍ରିୟ ଶିକ୍ଷକ ସୁକାନ୍ତ ସାର୍ ବି ସେ ରାତିରେ ରୁହନ୍ତି। ଗାଁ ର ଅନ୍ୟତମ ଶିକ୍ଷକ ଅନୁପ ସାର୍ ବି ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି। ମୁଁ ସପ୍ତମ ରେ ଶ୍ରେଣୀ ମନିଟର ଥାଏ। ପୂଜା ପୂର୍ବ ରୁ ଏକ ସଭା ହୁଏ। ସେଠି ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି । ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀ ସହ ବିଦ୍ୟାଳୟ ର ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି। ସଭା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସାର୍ ଗୋଟେ ବିରାଟ ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ପିଲା ମାନେ ହାତ ଟେକିଲ କିଏ କିଏ ଘରୁ ଶାଢ଼ୀ ଆଣିବ ?

କିଏ ଘଣ୍ଟ ଆଣିବ? କିଏ କଦଳୀ ଗଛ ଦେବ? କିଏ ବାଉଁଶ ଆଣିବ? ନାନା ପ୍ରକାର ନାମ ଲେଖା ହୁଏ। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଘଣ୍ଟ ସହ ବାଉଁଶ ଦିଏ ମେଢ଼ କରିବାକୁ। ଝିଅ ପିଲା ଶାଢ଼ୀ ନେଇ ଆସନ୍ତି କେହି କେହି ଫୁଲ ତୋଳିବାରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି।

ଆମେ ଶ୍ରେଣୀର କିଛି ଆଗୁଆ କାମିକା ପିଲା ବାହାରି ଯାଉ ବାଉଁଶ ହାଣିବାକୁ। ତାକୁ ନେଇ ଆସି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସର ଭିତରେ ରଖୁ। ଝିଅମାନେ ଶାଢ଼ୀ ରେ ସାଜସଜ୍ଜା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସେଥିରେ ପୁଣୀ ବାଦ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ । କେହି କେହି କହିଥିବେ ମୁଁ ଏତେ କାମ କଲି ତୁ କରୁନୁ। କେହି କେହି ମୂର୍ତ୍ତି ବସିବା ସ୍ଥାନକୁ ସଫା କରି ଚକମକ କରନ୍ତି। କିଛି ପିଲା ଅନୁପ ସାର୍ ଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଝାଲେରି କାଟିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ଅଠା ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୁଏ।

ପୂଜା ପୂର୍ବ ଦିନ ଏତେ କାମ ହୁଏ ମତେ ଲାଗେ ମୁଁ ଘରେ ଏତେ କାମ କରେନି। ଦିନରେ ଅନେକ କାମ ହୁଏ। ଶେଷରେ ଆମେ ସେ ରାତି ସ୍କୁଲ ରେ ରହୁ। ଭୋର ରୁ ଝାଲେରୀ ଲଗେଇବା କାମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପ୍ରାୟ ସକାଳୁ ସବୁ କାମ ଶେଷ କରି ଘର କୁ ଯାଉ ଗାଧେଇ। ସେ ଦିନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ସାବୁନ ସହ ସାମ୍ପୁ ରଖାଯାଇଥିବା ଗାଧେଇ ବା ପାଇଁ। ପୁଣି ଆସିଥିବ ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କିଆ ଅତର।

ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ନୂଆ ଜାମା ପିନ୍ଧି ଆମେ ଯାଉ ଗାଁ ମଝିରେ ଥିବା ଗାଦି ଦୁଆର। ସେଠି ପ୍ରଥମେ ପୁଷ୍ପା ଅଞ୍ଜଳି ଦେଈ ଘରକୁ ଆସୁ। ବୋଉ ହାତ ରନ୍ଧା ଘିଅ ଅନ୍ନ ଖାଇ ସ୍କୁଲ ଆଡେ ସାଇକଲ ଧରି ମାଡ଼ି ଯାଉ। ସେଠି ପ୍ରିୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳି ନେଇ ଅନେକ ଗପସପ ହୁଏ ଜିବନର ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ।

ସ୍କୁଲ୍ ଆଗରେ ଖନୀ ଅପା ଆଚାର ଦୋକାନ ଲଗାଏ। ମୁଁ ମୋ ସାଙ୍ଗ ମାନେ ଖୁବ୍ ଆଚାର ଖାଉ। ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ଯେମିତି ହୁଏ ଆମେ ଠାକୁର ଙ୍କ ପାଖେ ବସି ରହୁ। ପୁଷ୍ପା ଅଞ୍ଜଳି ପରେ ଭୋଜି ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମୁଁ ଡାଲମା ଧରେ। ବାଣ୍ଟେ ଖୁସିରେ ପିଲା ମାନଙ୍କୁ। ଭୋଜି ପରେ ଅନେକ ହାଲିଆ ଲାଗେ। ଘରକୁ ଫେରୁ ଫେରୁ ବର୍ଷା ନାଦେ। ବର୍ଷା ରେ ଭିଜି ଘରକୁ ଫେରେ। ସେଦିନ ରାତିରେ ଘୋର ନିଦ। ରାତି ପାହି ସକାଳ ହୁଏ। ତା ପର ଦିନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଛୁଟି ରହେ। ଆମେ ବାହାରି ଯାଉ ସବୁ ସାହି ମେଢ଼ ଦେଖିବାକୁ।

ଶେଷରେ ଆସେ ଭସାଣି । ସ୍କୁଲ୍ ପାଖକୁ ଲାଗି ଛୋଟ ନଦୀ ଥାଏ। ଘଣ୍ଟ ମାଡରେ ଧାଡ଼ି କରି ଆଗେଇ ଯାଉ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ତି ବିସର୍ଜନ କରିବାକୁ। ତା ପରେ ସାଲୁକନା କଟା ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ଦିଆହୁଏ।

ଏମିତି ସ୍ମୁତି ବଖାଣି ଆମେ ରାକେଶ ମୁଁ ସ୍ମିତ ହାସ୍ୟ ଦଉ ଦଉ ସେପଟେ କେହି ଜଣେ କହୁଛି। "ଜାଣିଛ କାଲି ସକାଳୁ ହଷ୍ଟେଲ ରେ ଛୁଟି। ଯିଏ ଯାହାର ଘର ଲୋକ ଆସିବେ ନେବାକୁ। ମୋ ବାପା ପୂଜା ସରିଲେ ଆସୁଛନ୍ତି ନେବାକୁ।"

ଆମେ ରାକେଶ ମୁଁ କଥା ଟି ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ଗଲୁ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପୂଜା ସ୍ଥାନ କୁ।

ସ୍ମୃତିରେ ଗଣେଶ ପୂଜା

ନିଆରା ସେ ଅନୁଭୂତି।