ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର୍-ସେ ସିନା ମାଟି ରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ସତ ହେଲେ ଅମୃତମୟ ବିନ୍ଦୁଟିଏ ହୋଇ ଉର୍ଦ୍ଧଗାମି ହବାର ଇଛା କରିଥିଲେ।ସାହିତ୍ଯ ଥିଲା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଜିବନ,ସେ ତାଙ୍କର ସାରା ଜିବନ ସାହିତ୍ୟ କୁ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲେ।ସେ ଥିଲେ ଦେବି ସରସ୍ଵତୀ ଙ୍କ ବରପୁତ୍ର,ପାଇଥିଲେ ଅସରନ୍ତି ବରଦାନ।

କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ସମ୍ବଲପୁର୍ ଜିଲ୍ଲା ର ବର୍ତମାନ ବରଗଡ- ର ବରପାଲି ଗ୍ରାମରେ ୧୮୬୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୯ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣକରିଥିଲେ।ସେ ଦରିଦ୍ର ପରିବାର ରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଅଧିକ ପାଠ ପଢିପାରି ନଥିଲେ,ମାତା ସେବତୀ ଦେବି ଓ ପିତା ଚୈତନ୍ୟ ମେହେର ଲୁଗା ବୁଣା ସହ କବିରାଜି କରି ପରିବାର ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ତିତି ସ୍ଵଚ୍ଛନିୟ ଥିବାରୁ ମେହେର ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ବୁଣାବୁଣି ରେ ସାହାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।ଦରିଦ୍ରତା ତାଙ୍କର ଅଧିକ ପାଠ ପଢାରେ ମଧ୍ୟ ବାଧକ ସାଜିଥିଲା,ସେ ମାତ୍ର ୫ଶ୍ରେଣୀ ଜାଏ ପଢିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଘରେ ରହି ଖୁବ୍ କମ୍ ବୟସରୁ ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ପୁରାଣ ପଢିଥିଲେ।ପଙ୍କ ରୁ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଲା ପରି ମେହେର ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉଦ୍ୟମ ବଳରେ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ,ଜାହା ପାଇଁ ଆଜି ଏ ଦେଶ ଓ ମାଟି ପାଇଁ ଗର୍ବିତ ।

୧୮୭୮ ମସିହା ରେ ସେ ଶାନ୍ତା ଦେବି ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚମ୍ପା ଦେବି ଙ୍କୁ ମେହେର ଦୁତୀୟ ବିବାହ କରିଥିଲେ,ପରିବାର ଜଞ୍ଜାଳ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ତା ସ୍ଵଛଳ ହେତୁ ତତ୍ କାଳିନ ଜମିଦାର ମେହେର ଙ୍କୁ ଅମିନ ପୋଷ୍ଟ ରେ ରଖିଥିଲେ।ତାଙ୍କ ଉତମ ବେବହାର,ଉତମ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉଚ ପଦବୀ କୁ ପଦନ୍ନତୀ କରିଥିଲେ ,ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁଚାର ରୂପେ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ ତାପରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ବଲପୁର କୁ ପଠାଜାଇଥିଲା,ସେତେବେଳେ ସେ ୩୦/-ଟଙ୍କା ବେତନ ରେ କାର୍ଯ୍ୟ ରତ ଥିଲେ।

ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ଲେଖା ଜାରି ରଖିଥିଲେ,ତାଙ୍କର ଅନେକ କାବ୍ୟ ଜାହା ତାଙ୍କୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦବା ସହ ଆମ ଓଡିଆ ମାଟି ଗାଥା ରହିଛି।ତାଙ୍କର ପ୍ରତେକ ଲେଖାରେ ପ୍ରକ୍ରୃତି ର ବାସ୍ନା ଝଲସିଥାଏ,ଜାହା ତାଙ୍କ ଲେଖା କୁ ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ଦେଇଥାଏ।

ତାଙ୍କ ଲେଖନିରୁ-ଇନ୍ଦୁମତି,ପ୍ରଣୟବଲ୍ଲରି,କିଚ୍ଚକ ବଧ,ପଦ୍ମିନୀ, ଅଯୋଧ୍ୟା ଦ୍ରୃଶ୍ୟ,ଅର୍ଘ୍ୟଥାଳି, ଅହଲ୍ୟା ସ୍ତବ, ତପସ୍ଵିନୀ ପରି ଅନେକ କାବ୍ଯ ଓ କବିତା ସାହିତ୍ୟ ଜଗତକୁ ଭେଟି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ତାଙ୍କ କବିତା ଓ କାବ୍ୟ ର କିଛି କାଳଜୟୀ ପଦ ଆଲୋଚନା କରିବା ଜେମିତି-ଆମେ ସମସ୍ତେ ପଢିଛେ ଓ ଜାଣିଛେ ୮ଶ୍ରେଣୀ ରେ ଅତି ଜନପ୍ରିୟ କବିତା "ଉଦ୍ ବୋଧନ" ର କିଛି ପଦ:-

ଉଚ୍ଚ ହେବାପାଇଁ କର ଜେବେ ଆଶା।

ଉଚ୍ଚ କର ଆଗେ ନିଜ ମାତ୍ରୃଭାଷା।।

ସେମିତି ଆଉ ଏକ ପଦ ସେଇ କବିତାରୁ-

କୌଶଳ ଜନକ ଜ୍ଞାନ ଅଟେ ସିନା,

ଜନମି ନପାରେ ଜ୍ଞାନ ଭାଷା ବିନା।।

ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ କବିତା ପରିଶ୍ରମ ରୁ ପଦେ:-

ଅଳସ ଲୋକର ପାଶକୁ ନ ପଶଇ ସମ୍ପଦ,

ମଧୁ ଆସି ମୁଖେ ନପଶେ ଶୋଇଥିଲେ ଷଟପଦ।।

ଏହି ପଦ ଜନସମାଜ କୁ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତେକ ଲେଖା ଜନ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଗୋଟିଏ ଆଦର୍ଶ ଜିବନ ପାଇ ଅନେକ ଉପଯୋଗି ହୋଇଥାଏ।

ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ଙ୍କ ଅତି ଲୋକପ୍ରିୟ କାବ୍ୟ "ତପସ୍ଵିନୀ" ରେ ରାମକେରୀ, ଚୋଖି,ରସକୁଲ୍ୟା,ବଙ୍ଗଳଶ୍ରି,କଳହଂସ କେଦାର,ନଟବାଣି,କଲ୍ୟାଣ,ପଡିତାଳ ବ୍ରୃତ୍ତ ସହିତ,ଚତ୍ରୁଦ୍ଦାଖେରି ଛାନ୍ଦରେ ଏହାର ସର୍ଗ ଗୁଡିକ ରଚିତ ହୋଇଛି, ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ରୁ ପଦେ:-

ବାଲ୍ମିକୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଧାଇଁ ଅଛି ମନ,

କରିବାକୁ ନିର୍ବାସୀତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ।

କେମନ୍ତେ ସେ କଲେ ଜେନ ହୃଦୟ ଶିବନ,

କେଉଁଠାରେ ଯାପିଲେ ଜିବନ।।

ଏହି ଉକ୍ତି ରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାଯାଏ ଜେ ରାମାୟଣର ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କ ବନବାସ ଜିବନ ଯାପନ କିପରି କଟିଥିବ,ସ୍ଵଭାବ କବି ନିଜ ମାନଶଚକ୍ଷୁ ରେ କଳ୍ପନା କରି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ତପସ୍ଵିନୀ କାବ୍ୟ ରେ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।

ବୋଡା ସମ୍ବର ରାଜା ଲାଲ୍ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିହଂ ବରିହା ତାଙ୍କର କାବ୍ୟ ଓ କବିତା ରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ଓ ଏକ ଗାଁ ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ,ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଗାଁ ର ନା "କବିପୁର" ରଖାଜାଇଥିଲା।

ତାଙ୍କ ସନ୍ମାନ ରେ ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁର କଲେଜ୍ ର ନାମ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର କଲେଜ୍ ରଖାଜାଇଥିଲା,ଜାହାକି ୧୯୧୫ ରେ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।କବିତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିବସରେ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ଙ୍କ ସନ୍ମାନ ଅର୍ଥେ "ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର" ଜାତିୟ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଜାଉଛି।

୪ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୯୨୪ ମସିହାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ।ହେଲେ ତାଙ୍କର ଅଜସ୍ର କୃତିତ୍ଵ ତାଙ୍କୁ ଅମର ରଖିଛି। "ପରମ୍ପରା ରେ ପୁରୋଦ୍ରୃଷ୍ଟୀ ଓ ପରିବେଷଣରେ ମୋଳୀକତା ଥିଲା ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ମୂଳ"। ମଣିଷକୁ ଶିକ୍ଷାଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ରେ ଯୀବନର ଆଦର୍ଶ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ରେ ସ୍ଵଭାବ କବିଙ୍କ ରଚନା ଅନେକ୍।

ସେ ପ୍ରୁଥିବୀ ପ୍ରୃଷ୍ଠରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଓଡିଶା ବାସି ଓ କାବ୍ୟ ଜଗତରେ ଅମର ହୋଇ ରହିଥିବେ।🙏

ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର

ପଙ୍କ ରୁ ପଦ୍ମ ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର 🙏