ଉତ୍କଳୀୟଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ‘ଯଥା ଦେହେ ତଥା ଦେବେ’ । ଜଗନ୍ନାଥ ଉପାସନାରେ ତାମ୍ବୁଳ ବା ପାନ ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ରତ୍ନସିଂହାସନସ୍ଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରତି ଧୂପ ପରେ ତାମ୍ଭୁଳ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି । ଦୈନନ୍ଦିନ ନୀତିକାନ୍ତିର ଶେଷରେ ବଡ଼ସିଂହାର ଭୋଗ ବଢିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତାମ୍ଭୁଳ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରତିଦିନ ଗୋପାଳ ବଲ୍ଲଭ , ସକାଳ ଧୂପ , ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ , ସନ୍ଧ୍ୟା ଧୂପ , ବଡ଼ସିଂହାର ଧୂପ ବଢିବା ପରେ ୬ ଟି ଲେଖାଏଁ ବିଡ଼ିଆ ପାନ ମଣୋହି ନିମନ୍ତେ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପହୁଡ଼ ଆଳତୀ ବଢିବା ପରେ ପଲଙ୍କ ତଳେ ୬ଟି ପାନ ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହିପରି ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୩୬ ଟି ପାନ ମଣୋହି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କରାଯାଇଥାଏ ।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଛାମୁରେ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ସେବା ସମର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ , ଏଥି ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସେବା ଯୋଗାଇଦେବା ପାଇଁ ଖଞ୍ଜା ହୋଇଛି ୩୬ ନିଯୋଗ ଯାହାକୁ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ଛତିଶା ନିଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସେବା ହେଉଛି ହଡ଼ପ ନାୟକ ବା ହଡପ ନାହାକ ସେବା । ହଡ଼ପ ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତାମ୍ଭୁଳ ବା ପାନ ଏବଂ ଏହାକୁ ଯୋଗାଉଥିବା ସେବକଙ୍କୁ ହଡ଼ପ ନାୟକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି ।

ଦୈନିକ ୩୬ଟି ବିଡ଼ିଆ ପାନ ବ୍ୟତୀତ ବିଶେଷ ଦିନ ମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ପାନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଚନ୍ଦନ ଚକଡାରେ ୫୦-୬୦ ଖଣ୍ଡ ବିଡ଼ିଆ ପାନ ମଣୋହି ହୋଇଥାଏ । ସେହିପରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନୌକା ବିହାର ବା ଚାପ ଖେଳ ସମୟରେ ଏହି ହଡ଼ପ ନାୟକ ତାମ୍ବୁଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଦିନ ଚାପରେ ୩୦ଟି ବିଡ଼ିଆ ମଣୋହି ହେଇଥିବା ବେଳେ ରାତି ଚାପ ରେ sarbadhik ୫୦ଟି ବିଡ଼ିଆ ମଣୋହି ହୋଇଥାଏ । ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିଡ଼ିଆ ମଣୋହି ହେବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ତଦ୍ଭିନ୍ନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାରେ ସିଂହାରୀମାନେ ଯେତେଥର ମଇଲମ କରନ୍ତି ସେତେଥର ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ଲାଗି ମାଳ ମା' ବିମଳା ଓ ମା' ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥାଏ । ସେହିପରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାଡରେ (ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବାଡ଼ରେ) ଯେତେ ଥର ବିଡ଼ିଆ ମଣୋହି ହୋଇଥାଏ , ସେତେଥର ଏହି ବିଡ଼ିଆ ବ୍ରହ୍ମ କୈବଲ୍ୟ ରୂପେ କ୍ଷେତ୍ରାଧୀଶ୍ବରୀ ମା’ ବିମଳାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ ହୋଇଥାଏ ।

ବିଡ଼ିଆ ପାନର ପ୍ରସ୍ତୁତି -:

୪ ଚଉତା ହୋଇ ଭଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ଏହି ପାନରେ ଚନ୍ଦନ , ଶ୍ରୀ କର୍ପୂର , ଜାଇ ଫଳ , ଗୁଆ , ଅଳେଇଚ ଭଳି ସୁଗନ୍ଧିତ ମସଲା ଦିଆଯାଇ ଉପରେ ଏକ ଖଣ୍ଡ ଲବଙ୍ଗ ଖୁଞ୍ଚି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବିଡ଼ିଆ ପାନ କୁହାଯାଏ । ଦୂରରୁ ଏହା ବିଡା ବନ୍ଧାଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉ ଥିବାରୁ କେତେଜଣ ଏହାକୁ ବିଡ଼ିଆ ପାନ ବୋଲି ଆଖ୍ୟାୟିତ କରିଥାନ୍ତି ।

ତାମ୍ବୁଳ ପ୍ରିୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ

ତାମ୍ବୁଳ ପ୍ରିୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ