ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ର ଚାରୁଶାଳା କାନନ କୁଞ୍ଚ ପରିଧି ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଦେଶ ଯାହାର ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଓ ଚିଲିକାର ସମ୍ମିଳିତ ସ୍ଫଳିତ କୁଞ୍ଚ କୁଞ୍ଚ ସୁବିସ୍ତୃତ ବେଳା ପ୍ରଦେଶ ର ଶୋଭାରାଶି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରେ ଅଭ୍ରକଷ ମହେନ୍ଦ୍ରାଚଳର ନେତ୍ରବିନୋଦନ ଚିତ୍ରପଟ୍ଟ ଟି ନିରସ ସରସ ହୃଦୟର ସୁଦ୍ଧା ପାନ କରାଏ ସେ ହେଉଛି ଏହି ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ.... ଏହି ଉତ୍କଳ ର ଗରୀମାମୟ ଇତିହାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମୁକସାଖୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ..... ଦିନେ ସେହି ରହସ୍ୟର ଉନ୍ମୋଚନ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲି କୁମାରୀ ପର୍ବତ ର ପାଦ ଦେଶରେ .. ମନରେ ଅନେକ ଅସୁମାରୀ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅନେକ କୌତୁହଳତା ର ଲହଡ଼ି ଖେଲିଉଠୁଥାଏ । ଆଗେଇ ଚାଲିଲି ପାଦ ଦେଶରୁ ଶିଖର ଅଭିମୁଖେ କୁମାରୀ ପର୍ବତର ଡାହାଣ ପଟରେ ନିସ୍ତବ୍ଧତା ର ଗୁଞ୍ଜରଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ହାତ ଠାରି ଡାକୁଥାଏ ଉଦୟଗିରି ଅନ୍ୟ ପଟେ ଦେଖେ ତ ସତେ ଯେପରି ନିଜେ ଆଜି ମଉଳି ଯାଇ ନିର୍ମଳ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କେତେ କଣ କହି ପକାଇ ବାହୁନି ବାହୁନି ଡ଼ାକୁଥାଏ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା ..... ପାଦ ଦେଶରୁ ଦୀର୍ଘ ୧୩୮ ଫୁଟ ରେ ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ୧୧୮ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚରେ ଖଣ୍ଡଗିରି ଉଭୟେ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ସେହି ସମୃଦ୍ଧତା କୁ ଗୁଣି ହୋଇ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତିଟି ପର୍ଯ୍ୟଟକ କୁ କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନିଜର ମନର ଆବେଗର ଭାବନା ନିଜର ବେଦନା ହେଲେ କେହି ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ ତାର ଭାଷା.... ମୁଁ ଅଟକି ଗଲି ମନର କାନଭାସ ଉପରେ ତୂଳୀ ଟିଏ ଧରି ଆଙ୍କିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲି ତାର ରୁପଚିତ୍ରକୁ ହେଲେ ପାରିଲି ନାଇଁ ଶେଷରେ ସାଧା ଧଳା କାଗଜ ଟିଏ ଧରି ଝର କଲମ ରେ ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟିତ ହେଲି ତାର ସେହି ମୃଦୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦର ଧ୍ୱନିକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ..... ଯେତେବେଳେ ତାର ବୁକୁରୁ ଇତିହାସର ସେହି ପ୍ରତିଟି ପୁସ୍ତକ କୁ ଆଣି ଦେଖେ ତ ଆଖି ଆଗରେ ଭାଷୀ ଉଠିଲା ସେହି କଳିଙ୍ଗର ନରେଶ ଐର ଖାରବେଳ ଙ୍କ ରାଜତ୍ୱର ଗାଥା ... ଉଭୟ ଗୁମ୍ଫାର ନିର୍ମାଣ ନରେଶ ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଜୈନ ସାଧୁ ସନ୍ଥଙ୍କ ସାଧନା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଯାହାର ପ୍ରତିଟି ରହସ୍ୟ ରହସ୍ୟର ଘେରରେ ରହିଯାଇଛି .... କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅଟକି ନଥିଲି ପୁଣି ଖୋଜିଲି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୃଷ୍ଠା କୁ ଖଣ୍ଡଗିରି ର ୧୫ ଟି ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ତାତୋବା ଗୁମ୍ଫା ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ

ଉଦୟଗିରି ର ୧୮ ଟି ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ ଗୁମ୍ଫା ଗୁଡିକ ରାଣୀ ଗୁମ୍ଫା ଯାହା ନାଟ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା , ଅଳକପୁରି ଗୁମ୍ଫା ଯାହା ର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏକ ସିଂହ ନିଜ ମୁଖ ରେ ନିଜର ଶିକାର କୁ ଧରିଥିବର ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଶୋଭା ପାଉଛି, ସ୍ୱର୍ଗପୁରି ଗୁମ୍ଫା ଯେଉଁଠି ଛେଦି ରାଜବଂଶର ରାଜା ବକ୍ର ନରେଶ ଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଶୋଭା ପାଉଛି , ସର୍ପ ଗୁମ୍ଫା ଯେଉଁଠି ଐର ଖାରବେଳଙ୍କ ଜୀବନୀ ମଗଧି ଭାଷାରେ ଶିଳାଲିପି ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି .....

ଏହି ରହସ୍ୟ ର ଉନ୍ମୋଚନ ପାଇଁ ମନ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ଉଠିଥାଏ ସତ ହେଲେ ସମୟର ଗତିରେ ନିଜକୁ ଆଗେଇ ତ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ଆଉ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲାଲିମା ର କିରଣ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଦେଇ ଆସୁଥାଏ ଓଡ଼ିଶାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ର ପର୍ବତ କୁମାରୀ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ... ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ର ଭିନ୍ନତା ରେ ନିଜକୁ ଛନ୍ଦି ଦେଇ ଚାଲି ଆସିଲି ନିଜର ଗନ୍ତବ୍ୟ ପଥରେ.....

ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି

( Udayagiri & khandagiri )