ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଯାହାକି ପ୍ରାୟତଃ ବୃକ୍ଷ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟକୁ ନେଇ ଗଠିତ।ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଡାଏଟ୍ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟପେୟ ଢାଞ୍ଚାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ ଯେଉଁଥିରେ କମ୍ ପରିମାଣର ପ୍ରାଣୀଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଫାଇବର ସମୃଦ୍ଧ।ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପାଦ ଯେପରିକି ପନିପରିବା,ଫଳ,ଶସ୍ୟ, ଲେମ୍ବୁ,ବାଦାମ ଏବଂ ମଞ୍ଜି।ସେମାନେ ଶାକାହାରୀ କିମ୍ବା ଶାକାହାରୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି ନାହିଁ,କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହାରର କମ୍ ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ୍।

"ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ" ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି କର୍ଣ୍ଣେଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପୁଷ୍ଟିକର ବାୟୋକେମିଷ୍ଟିଟ୍ ଟିକଲିନ୍ କ୍ୟାମ୍ପବେଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା,ଯିଏ ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ହେଲ୍ରେ ରେ ତାଙ୍କର ଡାଏଟ୍ ଗବେଷଣା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।ଚାଇନା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ,ଚାଇନାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟପେୟ ଅଭ୍ୟାସ ଉପରେ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପ୍ରମାଣ ଦେଇଛି ଯେ ପଶୁ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଏବଂ ଚର୍ବିରେ କମ୍ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଅନେକ ରୋଗର ମାତ୍ରା ହ୍ରାସ କରିପାରେ।୨୦୦୫ ରେ,କ୍ୟାମ୍ପବେଲ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଚାଇନାର ଅଧ୍ୟୟନ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ,ଯାହା ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ଉପକାରିତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲା।କ୍ୟାମ୍ପବେଲ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଧାରଣା ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ମାଂସ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶର କିପରି ପ୍ରଭାବ ପଡିଥାଏ ସେ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।

କେତେକ ଲେଖକ “ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ” କିମ୍ବା “କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ-ଖାଦ୍ୟ” ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଙ୍କନ୍ତି।ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଭିଦ-ସୋର୍ସଡ୍ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ ଯାହା ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇଥାଏ।

ଡାକ୍ତରୀ ସାହିତ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାରକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରୁଥିବା ଏକ ସମୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ୫୦% କ୍ଲିନିକାଲ୍ ପରୀକ୍ଷଣ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଭେଜାନ୍ ସହିତ ଅଦଳବଦଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ,ଅର୍ଥାତ୍ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଖାଦ୍ୟରେ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରାଯାଇ ନାହିଁ।୩୦% ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ୨୦% ମାଂସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

୨୦୨୧ ମସିହାରେ,ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) କହିଛି ଯେ "ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟପେୟ ଗଠନ କରେ ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପଶୁ ଉତ୍ପାଦକୁ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଏକ ଉପସେଟ୍ ଗଠନ କରେ।ଖାଦ୍ୟ,ଯାହାକି କିଛି କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପଶୁ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବହାରକୁ ବାଦ ଦେଇପାରେ।WHO ଫ୍ଲେକ୍ସିଟାରୀ,ଲାକ୍ଟୋ-ଶାକାହାରୀ,ଲାକ୍ଟୋ-ଓଭୋ ଶାକାହାରୀ,ଓଭୋ-ଶାକାହାରୀ,ପେସ୍କାଟାରିଆନ୍ ଏବଂ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍କୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ।

ଏକ ୨୦୨୩ ସମୀକ୍ଷା ପେପର୍ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଭାବରେ ଏକ ଖାଦ୍ୟପେୟ ଢାଞ୍ଚା ଯେଉଁଥିରେ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବା ପ୍ରାୟତଃ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି।

୨୦୨୪ ମସିହାରେ,ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଫର୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡାଇଜେସନ୍ "ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ସ୍ତର ଏବଂ ଦାବି ପାଇଁ ସଂଜ୍ଞା ଏବଂ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ମାନଦଣ୍ଡ" ଉପରେ ISO ୮୭୦୦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା ।ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା,ପ୍ରାୟ ୪ ବିଲିୟନ ଲୋକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ,କେତେକ ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ କେତେକ ଫସଲ,ମଧୁର ଜଳ ଏବଂ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳର ଅଭାବ ହେତୁ ସୀମା କାରଣରୁ।ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା,ସ୍ୱାଦ,ପଶୁ କଲ୍ୟାଣ,ପରିବେଶ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଓଜନ ହ୍ରାସ ରୁ ଦେଖାଯାଏ।ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ,ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଷାଠିଏ ପ୍ରତିଶତ ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ଲୋବାଲ ୱାର୍ମିଂ ବିଷୟରେ “ଭୟଭୀତ” ଅଟନ୍ତି-ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପରେ ୟେଲ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଦ୍ବାରା ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି"ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଅଟେ କି ବିଶ୍ୱର ତାପମାତ୍ରା ଘଟୁଛି,ମାନବ-କାରଣରୁ, ଏବଂ ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିପତ୍ତି"- ଏବଂ ସତୁରୀ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକ ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି କାରଣ ସେମାନେ ଚିନ୍ତିତ - ସେମାନେ ବିଶ୍ବାସ କରନ୍ତି ଯେ ବିଶ୍ୱ ତାପମାତ୍ରା ଏକ ପ୍ରକୃତ ଏବଂ ଗୁରୁତର ବିପଦ ଏବଂ ମଣିଷ ଏହା ଘଟାଉଛନ୍ତି,କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରଭାବ ଯଥେଷ୍ଟ ରହିବ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଥମିକତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ବୋଲି ମାନି ନିଅନ୍ତି।

କ୍ରନିକ ରୋଗକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଗ୍ରହୀ।ବ୍ରିଟିଶ ଡାଏଟେଟିକ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ କହିଛି ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ "ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୟସ ଏବଂ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଯାପନକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରିବ",କିନ୍ତୁ ଯେକୌଣସି ଡାଏଟ୍ ଭଳି ଏହା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଜନା କରାଯିବା ଉଚିତ୍।କାନ୍ନାଡା ସରକାର ଏବଂ ହାର୍ଟ ଆଣ୍ଡ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ଅଫ୍ କାନ୍ନାଡା ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଉତ୍ସ ସହିତ ଭୋଜନ ଯୋଜନା କରିବା ପାଇଁ ୨୦୨୪ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଜାରି କରିଛି,ଯେଉଁଥିରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମାଂସ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ତାଲିକାକୁ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ସୁସ୍ଥ ନୁହେଁ।ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ,କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ର ମୁଖ୍ୟ ରୂପ ଭାବରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟିତ ଚର୍ବି, ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଫଳ ଏବଂ ପନିପରିବା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର n-୩ ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶସ୍ୟ ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରେ।ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି ଭେଜାନ୍ ବରଗଡ ପ୍ୟାଟିସ୍ କିମ୍ବା ଚିକେନ୍ ପରି ଡାଲି ଅଧିକ ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ସହିତ,ଏହି ଖାଦ୍ୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ କମ୍ ସୁସ୍ଥ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଅଛି।ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାକ୍ଟୋ-ଓଭୋ ଶାକାହାରୀ କିମ୍ବା ଭେଜାନରେ ଅଣଭେଜେଟାରିଆନ୍ ଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସାମଗ୍ରିକ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଣ ଥିବା ପରି ମନେହୁଏ।ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଫଳ,ପୁରା ଶସ୍ୟ,ସାମୁଦ୍ରିକ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଏବଂ ସୋଡିୟମ୍ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ସୁପାରିଶଗୁଡିକର ନିକଟତର।ଶାକାହାରୀ ଏବଂ ଶାକାହାରୀମାନଙ୍କର ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଣ ଅଣ-ଭେଜେରିଆନ୍ ଙ୍କ ତୁଳନାରେ କିଛି ସକରାତ୍ମକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫଳାଫଳକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ।

ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ଭିଟାମିନ୍ ବି ୧୨ ର ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ସ ନୁହେଁ।ବି ୧୨ ର ଅଭାବ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଜଡିତ ଏବଂ ଏହା ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଜରୁରୀ।ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି,ସେମାନେ ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟେସନ୍ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ବି ୧୨ ଗ୍ରହଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ୍,ଯେପରି ଦୁର୍ଗଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ଦହି,ପୁଷ୍ଟିକର ଖମୀର କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗଯୁକ୍ତ ଶସ୍ୟ।

ଏପରିକି ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ପଶୁଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦ-ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି,ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟେସନ୍ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟର ନିୟମିତ ବ୍ୟବହାର ନକରି ପରାମର୍ଶିତ ବି ୧୨ ଗ୍ରହଣଠାରୁ କମ୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟଗୁଡିକ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣରେ କମ୍ ଏବଂ ହାରାହାରି, ଶାକାହାରୀମାନେ ଅଣ ଶାକାହାରୀମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଶରୀରର ମାସିକ ସୂଚକାଙ୍କ କମ୍ କରନ୍ତି।ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁସନ୍ଧାନର ଦୁଇଟି ସମୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ ୧୮ ସପ୍ତାହରୁ ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ କିମ୍ବା ୨-୩ କିଲୋଗ୍ରାମ (୪.୪–୬.୬ lb) ପରିସରରେ ଶରୀରର ଓଜନ ହ୍ରାସ କରିଥିଲେ,୧୨ ସପ୍ତାହ କିମ୍ବା ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟବହୃତ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ ସହିତ ୪ କିଲୋଗ୍ରାମ ର ଓଜନ।

ମେଦବହୁଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,୨୦୨୨ ସମୀକ୍ଷା ବୈଠକରେ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟରେ ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, LDL ଏବଂ ମୋଟ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରଲ,ରକ୍ତଚାପ,ଇନସୁଲିନ ପ୍ରତିରୋଧ ଏବଂ ଉପବାସରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ ରୂପରେ ଉନ୍ନତ ହୋଇଛି।

କେତେକ ସମୀକ୍ଷା ସୂଚାଇଦିଏ ଯେ ଫଳ,ପନିପରିବା,ପୁରା ଶସ୍ୟ,ଲେମ୍ବୁ ଏବଂ ବାଦାମ ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ମଧୁମେହର କମ୍ ବିପଦ ସହିତ ଜଡିତ।ତେଣୁ, ଶାକାହାରୀ ଏବଂ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ ଟାଇପ୍-୨ ମଧୁମେହ ଉପରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ କ୍ଲିନିକାଲ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ଅଛି , ପ୍ରାଥମିକ ଫଳାଫଳ ସହିତ ଶରୀରର ଓଜନ ଏବଂ ମେଟାବୋଲିକ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମର ବାୟୋମାର୍କରେ ଉନ୍ନତି ଦେଖାଯାଉଛି।

ଯେତେବେଳେ ଫୋକସ୍ ପୁରା ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା, ମେଦବହୁଳତା ହ୍ରାସ ସହିତ ମଧୁମେହ ବାୟୋମାର୍କର ଏକ ଉନ୍ନତି ଘଟିଲା।

ଆମେରିକୀୟ ଜୀବନଶୈଳୀ ମେଡିସିନ୍ କହିଛି ଯେ ଟାଇପ୍-୨ ଡାଇବେଟିସ୍ ଥିବା ଅନେକ ବୟସ୍କଙ୍କଠାରେ ଖାଦ୍ୟ କ୍ଷମା ହୋଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ମାଂସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ସର୍ବନିମ୍ନ ବ୍ୟବହାର ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସେହିପରି ଅଧିକ ରାଣ୍ଡୋମାଇଜଡ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରୀକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି , ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟପେୟର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା, ମଧୁମେହକୁ କ୍ଷମା କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଚିକିତ୍ସା କରିବାର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ।ଉଭ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଡାଏଟ୍ କଲୋରେକ୍ଟାଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସହିତ ଜଡିତ।ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ ସମୁଦାୟ କର୍କଟ (-୮%) ରୁ କମ୍ ଘଟଣା ସହିତ ଜଡିତ।ଏକ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ ସମୁଦାୟ କର୍କଟରୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା -୧୫% ହ୍ରାସ କରିଥିବା ଜଣାପଡିଛି।ତେବେ କର୍କଟ ମୃତ୍ୟୁହାରରେ କୌଣସି ଉନ୍ନତି ହୋଇପାରି ନାହିଁ।ପ୍ରାଥମିକ ଅଧ୍ୟୟନ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ତସ୍ଥ ମାଇକ୍ରୋବିଆମ୍ କୁ ଉନ୍ନତ କରିପାରେ।ଆଶାକର୍ମୀ କୋର୍ଟ ଅଧ୍ୟୟନରେ ୨୦୨୨ ସମୀକ୍ଷାରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ ହୃଦ୍ ରୋଗର ୧୫% ହ୍ରାସ ଏବଂ କରୋନାରୀ ନମନୀୟ ରୋଗର ୨୧% ହ୍ରାସ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ସହିତ ଜଡିତ,କିନ୍ତୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବିପଦ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ନାହିଁ ; ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ ପାଇଁ,କେବଳ କରୋନାରୀ ଧମନୀ ରୋଗର ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଲା।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ,ଭେଜାନ୍ ଏବଂ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟ,ହୃଦ୍‌ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରିପାରେ ଯେପରିକି ରକ୍ତ ଚାପ ଏବଂ ରକ୍ତ ଲିପିଡ୍ ସ୍ତର।ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରମାଣ ସୂଚାଇଦିଏ ଯେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଏବଂ ମେଟାବୋଲିକ୍ ବିପଦ କାରଣଗୁଡ଼ିକରେ ଉନ୍ନତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।ହାଡ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ଅସ୍ପଷ୍ଟ।ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ହାଡର ଘନତା ସହିତ ଜଡିତ ହୋଇପାରେ,ଭଙ୍ଗା ହାଡ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ବିପଦଯୁକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଟେ।ପ୍ରଦାହକୁ ହ୍ରାସ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଉଛି।ସି-ରିଆକ୍ଟିଭ୍ ପ୍ରୋଟିନ୍-ପ୍ରଦାହ ପାଇଁ ଏକ ଜୈବିକ ମାର୍କର୍ - ଯାହାକି ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ହ୍ରାସ ହୋଇପାରେ,ବିଶେଷତଃ ଏହା ମୋଟାପଣିଆ ଲୋକମାନଙ୍କଠାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ।

୨୦୨୦ ସମୀକ୍ଷା ବୈଠକରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ପନିପରିବା,ଫଳ,ଲେମ୍ବୁ, ବାଦାମ,ପୁରା ଶସ୍ୟ,ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟିତ ଉଦ୍ଭିଦ ତେଲ,ମାଛ,ପତଳା ମାଂସ କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ା ଖାଇବା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟପେୟ ଢାଞ୍ଚାଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ମାଂସ,ଉଚ୍ଚ ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ଦୁଗ୍ଧ ଏବଂ ବିଶୋଧିତ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ କିମ୍ବା ମିଠା ଏ ସମସ୍ତ କାରଣ ମୃତ୍ୟୁହାର ହ୍ରାସ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସହିତ ଜଡିତ।

୨୦୨୩ ରେ ଅନଲାଇନରେ ପ୍ରକାଶିତ ମେଟା-ଆନାଲିସିସରେ,ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟଗୁଡିକ ଏରୋବିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଉପରେ ମଧ୍ୟମ ସକରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏବଂ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ନଥିଲା।"ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ" କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ପଶୁପାଳନଙ୍କର ପରିବେଶର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଚାଷଜମିର ପ୍ରାୟ ୮୦% ଗୋରୁ,ମେଣ୍ଢା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ,ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଆହାର ଆଡକୁ ଗତି କରିବା ଦ୍ବାରା ଇକୋସିଷ୍ଟମର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଜମି ମୁକ୍ତ ହେବ।ପ୍ରକୃତି ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ୨୦୨୨ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଯଦି ଉଚ୍ଚ ଆୟକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି,ତେବେ ପଶୁ କୃଷି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ବହୁ ପରିମାଣର ଜମି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇପାରେ,ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୦୦ ବିଲିୟନ ଟାଣିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଛି।ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଟନ୍ CO ୨ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ବାସଯୋଗ୍ୟ ଜମିର ପ୍ରାୟ ୩୫% ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ପାଳିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ପ୍ରକୃତି ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ୨୦୨୩ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଏକ ଭେଜାନ୍ ଡାଏଟ୍ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରୁ ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ଯେପରିକି ନିର୍ଗମନ,ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଜମି ବ୍ୟବହାର ୭୫% ହ୍ରାସ କରିବା,ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ବିନାଶକୁ ୬୬% ଏବଂ ଜଳର ବ୍ୟବହାର ୫୪% । ପ୍ରକୃତି ଯୋଗାଯୋଗରେ ସେହି ବର୍ଷ ପ୍ରକାଶିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ବିଶ୍ୱର ଜନସଂଖ୍ୟା ଦ୍ବାରା ଖିଆଯାଉଥିବା ଗୋମାଂସ,ଚିକେନ୍,ଦୁଗ୍ଧ ଏବଂ ଘୁଷୁରି ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଧାକୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ବିକଳ୍ପ ସହିତ ବଦଳାଇବା ଦ୍ୱାରା କୃଷି ଦ୍ବାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜମି ପରିମାଣ ପ୍ରାୟ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ହ୍ରାସ ହୋଇପାରେ।୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଜୈବ ବିବିଧତା ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଏବଂ ୨୦୫୦ ସୁଦ୍ଧା କୃଷିରୁ GHG ନିର୍ଗମନକୁ ୩୧% ହ୍ରାସ କରିବା। ତଥାପି ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ବଢୁଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚାହିଦା ବଦଳିବ ଯାହା ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ପରିବେଶ ଉପରେ।

ଜଳବାୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବା,ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ତଥା ପଶୁ କଲ୍ୟାଣର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାଂସ ବ୍ୟବହାରରେ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଅଧିକ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ।ଉପଭୋକ୍ତା ଆଚରଣରେ ଏହିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯିବ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗବେଷଣା କରାଯାଇଛି।

କେତେକ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଏହାର ନିମ୍ନ ଇକୋଲୋଜିକାଲ୍ ପାଦଚିହ୍ନ ହେତୁ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି।ଏଥିମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱିଡେନ ଫୁଡ୍ ଏଜେନ୍ସି ଏହାର ଡାଏଟାରୀ ଗାଇଡଲାଇନରେ ଏବଂ ଲାନସେଟ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀଙ୍କ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ,ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଡାଏଟ୍ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି।ଭେଜାନ୍ ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଗ୍ରେଟା ଥନବର୍ଗ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱରେ ଅଧିକ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ।ଷ୍ଟକ୍ ହୋମ ପରିବେଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଶକ୍ତି,ପରିବେଶ ଏବଂ ଜଳ ପରିଷଦର ଏକ ୨୦୨୨ ରିପୋର୍ଟରେ ପଶୁ କଲ୍ୟାଣର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ପରିବେଶ ତଥା ସାମାଜିକ ସଙ୍କଟକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।ସେହିପରି ୨୦୨୩ ରେ ଡେନମାର୍କ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।

ଉଦ୍ଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି/The rise of plant-based diets

ଲାଭ ଏବଂ ପ୍ରତିରୋଧ/Benefits and challenges