ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ସୁନ୍ଦୁର ବନାନୀ ଯାହା ଦେହରେ ଶୋଭିତ ।ଯାହା ସନ୍ତାନର ବିରତ୍ୱ ପାଖରେ ସର୍ଭେ କରନ୍ତି ମଥାନତ। ଯାର ଚାରୁ ଚିତ୍ରକଳା ତାରକସି କାମ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ମୋର ସନ୍ତାନ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇ ମୁଁ ଗର୍ବିତ।

ଉତ୍କଳ ମାଟିର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ମନେ କରେ ।ଛାଇ ଆଲୁଅ ହସ କାନ୍ଦ ର ସମୟ ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଛି ଏହି ମଣିଷ। ଦିନଥିଲା ଏଇ ମାତୃଭୂମି ମୋର ପାଇଥିଲା ବନ୍ଧନ ।ହୋଇଥିଲା ଅବହେଳିତ।1568 ମସିହା ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ଗୁହାରାଟିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ ହେଲେ, ସେହିଦିନଠାରୁ ଓଡ଼ିଶା ରେ ପରାଧୀନତାର ଅନ୍ଧକାର କାୟାବିସ୍ତାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲା ।ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଵାଧୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅସ୍ତମିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।ସୁଦୀର୍ଘ 290 ବର୍ଷ ପରାଧୀନତାର ବେଡିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଥିଲା। ଆଫଗାନୀ, ମୋଗଲ, ମରାଠା ଏପରି କିଛି କିଛିବର୍ଷ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ଓଡିଶା କୁ ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ କରିଦେଲେ। ଓଡ଼ିଶାକୁ ଶେଷରେ 1803 ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଓଡିଶାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।ସେଦିନ କେହି ଜାଣି ନଥିଲେ ଏପରି ସୁଦୂର ଇଂଲଣ୍ଡ ର ମୁଷ୍ଟିମେୟ ଲୋକ ଆଜି ସାରା ଦେଶକୁ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ନେଇଯିବେ, ନିଜେ ମାଟିରେ ନିଜ ଦେଶରେ ଆମେ ଚାକର କୁକୁର ଭଳି ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିବା ।ଏହାର ଠିକ 100 ବର୍ଷ ପରେ ଉଣେଇଶ ତିନି ମସିହା ରେ ପାରଳା ଯୁବରାଜ ଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଆମର ଓଡ଼ିଆ ବୀରପୁତ୍ର ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ,କର୍ମବୀର ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ,ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ଗଙ୍ଗାଧର ପାରଳା ର ରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି, ମୟୁରଭଞ୍ଜ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଆଦି।ବରେଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ ପୁଣି ଥରେ ତାର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଫେରାଇଆଣିବା, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ ମହାନ କବିମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ କବିତା ରଚନା କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା କୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ ।ଏପରି ମଧୁ ସୁଦନଙ୍କ "ମା ମା ବୋଲି କେତେ ମୁଁ ଡାକିଲି "କବିତା,ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଳିତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଫଳରେ ଆମ ମାତୃଭୂମି ତାର ପୂର୍ବ ଗୌରବ ଫେରି ଫେରିପାଇଲା ।1931 ମସିହା ରେ ପାରଳା ଯୁବରାଜ ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ଲାଗି ଇଂଲଣ୍ଡର ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇ ଯୁକ୍ତି ବାଢିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଆଗରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ମଧ୍ୟ ବାକ୍ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।ଏହିପରି ସାମୁହିକ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଫଳରେ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଯେଉଁ କିଛି ଅଂଶ ବଙ୍ଗ ବିହାର ସହିତ ମିଶି ରହିଥିଲା ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ।1932 ଡିସେମ୍ବର 24 ତାରିଖରେ ସାମୁଏଲ ଓଡ଼ିଶାକୁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ କରିବେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। 1936 ମସିହା ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶା ଗୋଟିଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଲା। ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ।ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରୋଧା ମଧୁବାବୁ କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଘୋଷଣା ର କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଲୁପ୍ତ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏକ ମୂଳ ଭାଷା ନୁହେଁ ବୋଲି କହି ଥିଲେ ଜନୈକ ବଙ୍ଗୀୟ ନେତା।ଏହି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କୁ ବଙ୍ଗଳାରୁ ଉଦୃତ ଭାଷା ବୋଲି କହିଥିଲେ।ସେହି ଦିନଠାରୁ ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ପୁରାତନ ତା ମୂଳ ଲିପି ଆମ ଭାଷାର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଖୋଜି ଓଡ଼ିଶା କୁ ଏକ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ଲାଗିପଡିଲେ ଉଣେଇଶ ଶହ ତିନି ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସଭାରେ ଷାଠିଏ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।ସେହି ଉତ୍କଳ ମାଟିର ଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ମାନଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଫଳରେ 1936 ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ପହିଲା ଦିନ ସର୍ବମୋଟ ଛଅଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଉତ୍କଳ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା କଟକ ,ବାଲେଶ୍ୱର ସମ୍ବଲପୁର, କୋରାପୁଟ, ଗଞ୍ଜାମ କୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେଖ ଦେଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା ।ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା କଟକ । ମଧୁବାବୁ ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଜୀବିତ ନଥିଲେ ଏ। ଗୌରବମୟ ମାଟିର ସନ୍ତାନ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ, ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ,ବାଜିଆ ବାଜି ରାଉତ ଆଦି ବୀରପୁରୁଷମାନେ ଦେଶ ମାତୃକା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଛାଇନଥିଲେ।ଏଇ ମାଟିର ସାଧବପୁଅମାନେ ତାର ବୀରତ୍ୱର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ସାତ ନଈ ତେର ଦରିଆ ପାରିରେ ବଣିଜ କରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିଲା। ଦୁସାହାସିକ ନୌ ଯାତ୍ରା କରି ଜାଭା ସୁମାତ୍ରା ଦ୍ବୀପପୁଞ୍ଜର ବହୁମାତ୍ର ଧନରତ୍ନ ଆଣି ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ଓଡିଶାର ଐତିହ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସଂସ୍କୃତି ସବୁଠାରୁ ନିଆରା।ସିଏ ପାଟଲୁଗା ହେଉ କି ତାରକସି କାମ ହେଉ କିମ୍ବା ପଥର ଦେହରେ ଖୋଦିତ ଚାରୁ ଚିତ୍ରକଳା ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱର ପରିଚୟ ଦେଇ ଚାଲିଛି ।ଏପରି ମାର ସନ୍ତାନ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇ ମୁଁ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ଓ ଗୌରବାନ୍ବିତ ମନେକରୁଛି।ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ଓଡ଼ିଆ ଉଡ୍ର, ଉତ୍କଳ ,କଳିଙ୍ଗ ନାମ ରେ ନାମିତ ପରିଚିତ ଥିଲା ।ତାର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସକୁ ଆମେ ସମ୍ମାନ ଦେଉ ।ଉତ୍କଳ ମାଟିର ସନ୍ତାନନଆମେ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ଚାରି ଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଜଗନ୍ନାଥମ ପୁରୀ ମୋ ଓଡିଶା ରହିଛି ।ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ସହର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଖଣ୍ଡଗିରି ଉଦୟଗିରି। ଯାଜପୁର ର ରତ୍ନଗିରି ଲଳିତଗିରି ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ରାଜାମହାରାଜାମାନଙ୍କର କିର୍ତ୍ତି ସମୂହ ଆମେ ଦେଖି ପାରିବା । ବାରବଷର ପଥୁରିଆ ପୁଅ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ମୁଣ୍ଡି ମାରି ବାରଶହ ବଢେଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ,ବାଜି ରାଉତ। ପରି ଛୋଟ ପିଲା ଇଂରେଜ ସରକାରର ଗୁଳି ଆଗରେ ଛାତି ପାତି ହେବା ଭଳି ଉଦାହରଣ ଆମ।ପାଖରେ ରହିଛି। ପ୍ରକୃତି ର ଗନ୍ତାଘର ଯାହାର ଶରୀରେ ଗଚ୍ଛିତ,

ନଦୀ ନଦୀ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଯାର ଦେହରେ ଶୋଭିତ। ମୁଁ ସେ ଉତ୍କଳ ମାଟିର ସନ୍ତାନ ସେହି ମୋର ଜନମ ଭୂଇଁ, ଉତ୍କଳ ମାଟିର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମଣଇ।

ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳଜନନୀ।

ଲିଳା ମୟୀ ଦାଶ

କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା

ଉତ୍କଳ ଦିବସ

Utkal divas